Άμβλωση: Κατοχυρωμένο δίκαιωμα εδώ και 40 χρόνια στην Ελλάδα-Τι ισχύει στην Ευρώπη

Η χθεσινή αναφορά της Μαρίας Καρυστιανού για τις αμβλώσεις και ιδιαίτερα το σημείο εκείνο στο οποίο ισχυρίστηκε ότι το εν λόγω δικαίωμα θα τεθεί σε δημόσια διαβούλευση προφανώς αγνοούσε τη νομική πραγματικότητα στη χώρα.

Νίκος Γιαννόπουλος

Ας κάνουμε λοιπόν ένα χρήσιμο flash back.

Στην Ελλάδα, το δικαίωμα των γυναικών στην άμβλωση κατοχυρώθηκε νομικά με τον Νόμο 1609/1986 (επί κυβέρνησης Ανδρέα Παπανδρέου), που δημοσιεύτηκε σε ΦΕΚ στις 3 Ιουλίου 1986. Αυτός ο νόμος νομιμοποίησε την τεχνητή διακοπή της κύησης έως την 12η εβδομάδα της εγκυμοσύνης χωρίς περιορισμούς, ενώ επέκτεινε το όριο σε ειδικές περιπτώσεις όπως βιασμός, αιμομιξία ή εμβρυϊκές ανωμαλίες.

Έκτοτε ο εν λόγω νόμος παραμένει σε ισχύ, με τροποποιήσεις και ενσωματώθηκε στον Ποινικό Κώδικα (άρθρο 304). Επιτρέπει, εκτός των άλλων, την άμβλωση χωρίς χρονικό όριο αν κινδυνεύει η ζωή ή η υγεία της γυναίκας. Ο νόμος χαρακτηρίστηκε ως κατάκτηση των γυναικών και δικαίωση των αγώνων τους για την κατοχύρωση του δικαιώματος.

Οκτώ χρόνια πριν τη νομική κατοχύρωση, το 1978, υπήρξε η πρώτη μερική προσπάθεια κατοχύρωσης με τον Νόμο 821/1978, που επέτρεπε άμβλωση μόνο σε περιπτώσεις κινδύνου για την ψυχική υγεία της μητέρας ή σοβαρών εμβρυϊκών ανωμαλιών.

Ο νόμος του 1986 υποχρεώνει την πολιτεία να εξασφαλίζει περίθαλψη στις γυναίκες που προχωρούν σε άμβλωση σε οργανωμένες νοσηλευτικές μονάδες και προβλέπει ποινικές κυρώσεις για παράνομες πράξεις, όπως κάθειρξη για διακοπή χωρίς συναίνεση ή φυλάκιση για μη εξουσιοδοτημένες παρεμβάσεις. Αυτά φαντάζουν αυτονόητα αλλά δεν ήταν πριν 40 χρόνια. 

Επίσης οι διατάξεις του Ν. 1609/1986 διευκρινίστηκαν και προσαρμόστηκαν σε ευρωπαϊκές οδηγίες. Ο αρχικός νόμος απαιτούσε ειδική έγκριση από τρεις ιατρούς (δύο γυναικολόγους και ψυχολόγο) για ανήλικες κάτω των 15 ετών ή με ψυχική αναπηρία, ενώ για τις άνω των 15 απαιτούνταν απλή ενημέρωση και συναίνεση. Αυτή η ρύθμιση ενισχύθηκε με την παρ. 5 του άρθρου 1, επιβάλλοντας ρητή γονική ή επιμελητική συναίνεση για ανήλικες, όπως κωδικοποιήθηκε σε μεταγενέστερες εκδόσεις.

• Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το δικαίωμα κατοχυρώνεται επίσης, όχι όμως με ενιαία μορφή.

Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου δέχεται ότι οι εθνικές απαγορεύσεις ή περιορισμοί άμβλωσης αποτελούν παρέμβαση στην ιδιωτική ζωή της εγκύου, η οποία πρέπει να είναι νόμιμη, να εξυπηρετεί δημόσιο συμφέρον (π.χ. προστασία εμβρύου) και να είναι ανάλογη.

Μιλώντας ξεχωριστά για χώρες η Γαλλία θεωρείται η χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τον πιο προοδευτικό νόμο για τις αμβλώσεις, έχοντας συνταγματοποιήσει το δικαίωμα το 2024 ως εγγυημένη ελευθερία.

Ο σχετικός νόμος στο γαλλικό δίκαιο επιτρέπει ελεύθερη άμβλωση έως και την 14η εβδομάδα κύησης χωρίς υποχρεωτική συμβουλευτική ή περίοδο αναμονής, με επέκταση σε περιπτώσεις κινδύνου υγείας και καλύπτεται πλήρως από τα ταμεία υγείας. Το γαλλικό Σύνταγμα (άρθρο 34) το καθιστά αναπόσπαστο μέρος των αναπαραγωγικών δικαιωμάτων, απαγορεύοντας μελλοντικές ανατροπές.

H Iσπανία από την πλευρά της ακολουθεί στενά, με σχετική συνταγματική κατοχύρωση το 2025 και όριο 14 εβδομάδων. Το Λουξεμβούργο και η Ολλανδία έχουν καταργήσει τις περιόδους αναμονής, δεν έχουν όμως προχωρήσει στην συνταγματική αναγνώριση.

Πρόσφατα, όπως είχε καταγράψει σε σχετικό ρεπορτάζ του το Libre, tο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε μη δεσμευτικό ψήφισμα για εθελοντικό «ταμείο αλληλεγγύης», χρηματοδοτούμενο από κοινοτικά κονδύλια, ώστε γυναίκες από χώρες που περιορίζουν το δικαίωμα στην άμβλωση να έχουν πρόσβαση σε άλλα κράτη-μέλη εθελοντικά και δωρεάν. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προθεσμία μέχρι Μάρτιο 2026 να προτείνει νομοθετικά μέτρα ή να δικαιολογήσει την μη υιοθέτησή τους, βάσει του «My Voice, My Choice» ψηφίσματος.

Όπως και να έχει στην Ελλάδα και τις περισσότερες χώρες της Ευρώπης το δικαίωμα είναι κατοχυρωμένο. Και για βασικό, ανθρώπινο δικαίωμα, νομικά κατοχυρωμένο, συζήτηση δεν μπορεί να ανοίξει παρά μόνο στην κατεύθυνση της βελτίωσης της νομοθεσίας και της περαιτέρω διευκόλυνσης.

Κοντολογίς, το ποτάμι δεν μπορεί να γυρίσω πίσω…