Τα “ζεστά μυστικά” του Hardwick Hall στη Μικρή Εποχή των Παγετώνων- Πώς θερμαίνουμε τα σπίτια μας αποτελεσματικά

Σε μια θανατηφόρα περίοδο ψύχους, γνωστή ως Μικρή Εποχή των Παγετώνων, έξυπνα σχέδια της Ελισαβετιανής εποχής βοήθησαν να διατηρηθεί ένα τεράστιο αρχοντικό ασυνήθιστα ζεστό. Το σπίτι δίνει μαθήματα για το πώς μπορούμε να θερμάνουμε τα σπίτια μας πιο αποτελεσματικά σήμερα. Η Elizabeth (Bess), Κόμισσα του Shrewsbury, ήταν η γυναίκα με αρκετά βαθιές τσέπες ώστε να χτίσει την εντυπωσιακή έπαυλη. Ενώ βρισκόταν στη μέση της επέκτασης της τεράστιας, λαβυρινθώδους παλιάς Hardwick Hall, σταμάτησε ξαφνικά και ξεκίνησε από την αρχή.

Οι ειδικοί λένε πως δεν γνωρίζουμε το λόγο, αλλά οι θεωρίες ποικίλλουν: ίσως κληρονόμησε χρήματα μετά τον θάνατο του συζύγου της και ήθελε ένα σπίτι αντάξιο του νέου της κύρους, ή ίσως αξιοποίησε όσα έμαθε από προηγούμενες κατασκευές για να σχεδιάσει ένα ζεστό και φιλόξενο σπίτι, κατάλληλο για μια κυρία που πλησίαζε τα εβδομήντα της και ζούσε στη Μικρή Εποχή των Παγετώνων.

«Το τέλος του 16ου αιώνα ήταν πραγματικά από τις πιο ψυχρές περιόδους της Μικρής Εποχής των Παγετώνων και στην Αγγλία επικρατούσε δριμύ ψύχος», εξηγεί ο Dagomar Degroot, καθηγητής περιβαλλοντικής ιστορίας στο Georgetown University στην Ουάσιγκτον και συγγραφέας του “The Frigid Golden Age”.

Οι μέσες παγκόσμιες θερμοκρασίες τότε έπεσαν «το πολύ κατά 0,5°C», με τις σημαντικότερες επιπτώσεις στο βόρειο ημισφαίριο. Αυτός ο μέσος όρος αφορά περίπου πέντε αιώνες, οπότε οι διακυμάνσεις από χρονιά σε χρονιά και από περιοχή σε περιοχή ήταν συχνές.

Ηλιακός προσανατολισμός και σχεδιασμός

Ένα βασικό στοιχείο που διαφοροποιεί την παλιά από τη νέα Hall είναι ο προσανατολισμός τους ως προς τον ήλιο. Η παλιά Hall έχει μικρή απόκλιση ανατολής-δύσης, ενώ η νέα έχει περιστραφεί κατά περίπου 90 μοίρες, απορροφώντας πολύ περισσότερο ηλιακό φως και θερμότητα.

«Το εντυπωσιακό με τη νέα Hardwick Hall είναι ότι στον χάρτη βρίσκεται σχεδόν ακριβώς στον άξονα βορρά-νότου», τονίζει ο Ranald Lawrence, λέκτορας αρχιτεκτονικής στο University of Liverpool. Έχει δημοσιεύσει μελέτες για τον σχεδιασμό και τη θερμική άνεση του κτηρίου. «Όλος ο εσωτερικός σχεδιασμός βασίζεται σε αυτή τη γεωμετρία».

Η Bess ακολουθούσε τον ήλιο στα δωμάτια: τα πρωινά περπατούσε στη Long Gallery μήκους 63 μέτρων, που κοιτά ανατολικά και πλημμυρίζει φως. Το απόγευμα και το βράδυ ο ήλιος φωτίζει τη νοτιοδυτική πλευρά όπου βρίσκονταν τα υπνοδωμάτιά της. Η πιο σκοτεινή και κρύα γωνία, στα βορειοδυτικά, φιλοξενούσε τις κουζίνες – ιδανικό σημείο για να διατηρούνται τα τρόφιμα δροσερά.

Το διαπιστώνω κι εγώ περπατώντας – οι κουζίνες είναι αισθητά πιο κρύες. Το ίδιο παρατηρεί και η Elena Williams, υπεύθυνη συλλογών του The National Trust, οργανισμού που προστατεύει ιστορικά κτήρια στη Βρετανία. «Είναι ένα καλοσχεδιασμένο κτήριο που φροντίζει για την άνεση μέσω της αξιοποίησης του φυσικού περιβάλλοντος», λέει.

Παράθυρα, τοίχοι και τζάκια – Έξυπνες λύσεις θέρμανσης

Δεν είναι μόνο ο προσανατολισμός που κρατά το σπίτι ζεστό. Η Williams δείχνει ότι κάποια παράθυρα στη βόρεια πλευρά είναι «τυφλά» ή ψεύτικα: εξωτερικά φαίνεται παράθυρο, αλλά εσωτερικά είναι επενδεδυμένο με μόλυβδο και σφραγισμένο. Όπως εξηγεί ο Lawrence, τα βόρεια παράθυρα δεν προσφέρουν θερμικό όφελος ούτε το καλοκαίρι.

Σχεδόν όλα τα τζάκια βρίσκονται στον κεντρικό άξονα του σπιτιού, ώστε να μην χάνεται θερμότητα προς τα παράθυρα ή τους εξωτερικούς τοίχους. Όταν περνάμε μια πόρτα σε αυτόν τον άξονα, εντυπωσιάζομαι: έχει πάχος 1,37 μέτρα. Ακόμα ένα έξυπνο τέχνασμα για να διατηρούνται οι ένοικοι ζεστοί.

«Το παρελθόν παραμένει ανεκμετάλλευτο εργαλείο», σημειώνει ο Degroot. «Αν κατανοήσουμε τους σύνθετους τρόπους με τους οποίους οι άνθρωποι αντέδρασαν στις κλιματικές αλλαγές της ιστορίας, μπορούμε να ανακαλύψουμε νέα εργαλεία για το μέλλον – διαχωρίζοντας εποικοδομητικές λύσεις από καταστροφικές».

Σύγχρονες επιρροές και αρχιτεκτονικά διδάγματα

Οι αρχιτέκτονες Peter και Alison Smithson είχαν μελετήσει και θαυμάσει τη Hardwick Hall. Κάποιοι ακαδημαϊκοί υποστηρίζουν ότι επηρέασε έργα τους όπως το Solar Pavillion στη νοτιοδυτική Αγγλία, όπου μόνο οι ανατολικοί, δυτικοί και νότιοι τοίχοι έχουν τζάμια. Τέτοιες ηλιακές λύσεις δεν περιορίζονται στους πλούσιους: μια από τις πιο εντυπωσιακές πολυκατοικίες κοινωνικής κατοικίας στο Λονδίνο βρίσκεται στην Alexandria Road στο Camden, όπου οι νότιες ταράτσες διαθέτουν μπόλικο σκυρόδεμα για αποθήκευση θερμότητας.

Ωστόσο γενικά δεν αξιοποιούμε αυτά τα ελισαβετιανά μυστικά σήμερα. Προτιμούμε τη θέρμανση ή τον κλιματισμό για να αντισταθμίσουμε κακή αρχιτεκτονική προσαρμογή στο κλίμα μας. «Υποθέτουμε πως κάθε πρόβλημα λύνεται τεχνολογικά», σχολιάζει ο Lawrence. Οι ουρανοξύστες-γυάλινα κουτιά είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα: το χειμώνα η θερμότητα διαφεύγει εύκολα, ενώ το καλοκαίρι μετατρέπονται σε θερμοκήπια απαιτώντας τεράστια ενέργεια για ψύξη.

Μικρές αλλαγές στην καθημερινότητα

Χωρίς να ξηλώσουμε τα υπάρχοντα σπίτια μας, υπάρχουν μικρορυθμίσεις που μπορούμε να κάνουμε. Για παράδειγμα, παίρνω για πρώτη φορά πυξίδα στο σπίτι μου και σκέφτομαι πώς μπορώ να ακολουθήσω τη διαδρομή του ήλιου μέσα στη μέρα. Τον χειμώνα μετακινώ το γραφείο μου σε ένα νοτιοανατολικό παράθυρο· έτσι φωτίζεται καλύτερα το πρωί κι αν φορέσω ένα επιπλέον ρούχο, μπορώ να χαμηλώσω τον θερμοστάτη κατά 2°C.

Μακροπρόθεσμα σκέφτομαι να φυτέψω ένα δέντρο απ’ έξω – σε λίγες δεκαετίες θα σκιάζει το σπίτι μου στις μελλοντικές καύσωνες που προβλέπονται λόγω της κλιματικής αλλαγής. Αυτές οι αλλαγές μπορεί να είναι μικρές κι ανεπαίσθητες στους περισσότερους, δεν θα αντικαταστήσουν πλήρως τη θέρμανση ή την ψύξη – αλλά αντικατοπτρίζουν μια διαφορετική φιλοσοφία σχεδιασμού που σήμερα συχνά αγνοείται.

Η Hardwick Hall σχεδιάστηκε λαμβάνοντας υπόψη τον ήλιο, τις εποχές και τη θερμοκρασία – δίνοντας προσοχή στον έξω κόσμο. Καθώς το κλίμα γίνεται ολοένα πιο ασταθές, τέτοιου είδους αρχιτεκτονική μοιάζει πιο επίκαιρη από ποτέ.

Πηγή: bbc.com