Ανατολική Συρία-Ραγδαίες εξελίξεις: Διαλύονται οι κουρδικές SDF, προέλαση του συριακού στρατού, “επιστροφή” των φυλών

Οι εξελίξεις στην Ανατολική Συρία τις τελευταίες ώρες συνιστούν μία από τις πιο καθοριστικές καμπές του πολέμου μετά το 2019. Σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, ο συριακός στρατός, με εμφανή στήριξη αραβικών φυλετικών δυνάμεων, κατόρθωσε να ανακτήσει εκτεταμένες και στρατηγικά κρίσιμες περιοχές που βρίσκονταν υπό τον έλεγχο των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF). Η πτώση πόλεων, ενεργειακών κόμβων και υδροδοτικών υποδομών μέσα σε λιγότερο από 24 ώρες αποκάλυψε όχι απλώς μια στρατιωτική ήττα, αλλά μια βαθιά πολιτική και κοινωνική αποσύνθεση του μηχανισμού που στήριζε την παρουσία των SDF στη λεγόμενη «περιοχή της Τζαζίρα».

Σπύρος Σιδέρης

Η προέλαση ξεκίνησε από τις περιοχές Ντέιρ Χάφε και Μασκάνε, με κατεύθυνση την Τάμπκα και το φράγμα του Ευφράτη, έναν από τους πιο κρίσιμους ενεργειακούς και υδρολογικούς κόμβους της χώρας.

Παράλληλα, κυβερνητικές δυνάμεις κατέλαβαν ή επανέφεραν υπό τον έλεγχό τους αεροπορικές βάσεις, καθώς και τα σημαντικότερα πετρελαϊκά και αερίου κοιτάσματα της Συρίας, μεταξύ των οποίων το κοίτασμα αλ-Ομάρ –το μεγαλύτερο της χώρας– αλλά και τα Κονίκο, αλ-Τζάφρα, αλ-Τανκ, Σαφιάν και Θάουρα. Οι ταχύτατες αυτές εξελίξεις συνοδεύτηκαν από μαζικές αποχωρήσεις δυνάμεων των SDF, στοιχείο που καταδεικνύει την κατάρρευση της εσωτερικής τους συνοχής.

Καθοριστικό ρόλο διαδραμάτισε η ενεργοποίηση των αραβικών φυλών της ανατολικής Συρίας. Φυλετικές δυνάμεις επιτέθηκαν σε θέσεις των SDF στις επαρχίες Ντέιρ εζ-Ζορ και Χασάκα, εκμεταλλευόμενες τη σύγχυση και την έλλειψη συντονισμού στην ηγεσία τους. Σύμφωνα με στρατιωτικές πηγές, η τοπική στήριξη επέτρεψε στον συριακό στρατό να εισέλθει σε πολλές περιοχές χωρίς σοβαρή αντίσταση, επιταχύνοντας την κατάρρευση του μετώπου.

• Αναλυτές επισημαίνουν ότι η αποδυνάμωση των SDF δεν ήταν αιφνιδιαστική, αλλά αποτέλεσμα μακροχρόνιων πολιτικών και κοινωνικών ρηγμάτων. Σύμφωνα με Σύριους αναλυτές η μαζική αποστροφή των φυλών αποδίδεται σε δύο βασικούς λόγους: την καταναγκαστική διακυβέρνηση που άσκησαν οι SDF στις αραβικές κοινότητες και τη βαθιά κοινωνική και εθνική σύνδεση των φυλών με το πλαίσιο ενός ενιαίου συριακού κράτους. Κατά την εκτίμησή τους, οι πρόσφατες εξελίξεις αποτέλεσαν «φυσικό παράθυρο επιστροφής» των φυλών στον κρατικό κορμό.

Σε πολιτικό επίπεδο, η αποτυχία των υπολογισμών των SDF έχει ιδιαίτερη σημασία. Ο Μοχάμαντ Σερμίνι, διευθυντής του Κέντρου Μελετών Τζουσούρ, σημειώνει ότι οι SDF έχασαν μια ιστορική ευκαιρία μετά τη συμφωνία της 10ης Μαρτίου, η οποία προέβλεπε διοικητική αυτονομία και συμμετοχή στα έσοδα από το πετρέλαιο.

Η ηγεσία τους, σύμφωνα με την ανάλυση, πόνταρε σε εξωτερική στήριξη που δεν υλοποιήθηκε ποτέ, καθυστερώντας σκόπιμα την εφαρμογή της συμφωνίας και εξαντλώντας το πολιτικό της κεφάλαιο.

Παράλληλα, υπογραμμίζεται ότι η καθοριστική επιρροή του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν (PKK) στη λήψη αποφάσεων των SDF λειτούργησε αποτρεπτικά για οποιαδήποτε βιώσιμη ενσωμάτωσή τους στη συριακή κρατική δομή. Το αποτέλεσμα ήταν η απώλεια όχι μόνο των στρατιωτικών τους θέσεων, αλλά και της δυνατότητας να εξελιχθούν σε αξιόπιστο εθνικό εταίρο.

• Η οικονομική διάσταση της ανατροπής είναι εξίσου κρίσιμη. Με την επαναφορά των πετρελαϊκών και αερίου κοιτασμάτων υπό κρατικό έλεγχο, η Δαμασκός ανακτά, σύμφωνα με εκτιμήσεις, έως και το 70–80% της συνολικής παραγωγής υδρογονανθράκων της χώρας. Οι πόροι αυτοί, όπως επισημαίνεται, είχαν απαξιωθεί από φαινόμενα διαφθοράς και κακοδιαχείρισης, ενώ τα υδάτινα έργα, όπως τα φράγματα, μετατράπηκαν σε εργαλεία πολιτικής πίεσης εις βάρος των τοπικών κοινωνιών.

Σημαντικός ήταν και ο ψυχολογικός παράγοντας. Όπως σημειώνουν ειδικοί αναλυτές διεθνών σχέσεων, σε αρκετές περιοχές οι ίδιοι οι κάτοικοι ανέλαβαν τον έλεγχο πριν ακόμη φτάσουν οι κυβερνητικές δυνάμεις, διευκολύνοντας την είσοδό τους χωρίς μάχες. Οι αποχωρήσεις αραβικών στοιχείων από τις τάξεις των SDF, σε συνδυασμό με τον ρόλο των μέσων ενημέρωσης, επιτάχυναν την κατάρρευση του ηθικού τους.

• Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το ζήτημα των κρατουμένων του «Ισλαμικού Κράτους» στις φυλακές που μέχρι πρότινος ήλεγχαν οι SDF. Η λεγόμενη «αυτόνομη διοίκηση» προειδοποίησε για κινδύνους αποσταθεροποίησης, ωστόσο πηγές αναφέρουν ότι οι αμερικανικές δυνάμεις ανέλαβαν την ασφάλεια των βασικών εγκαταστάσεων, συμπεριλαμβανομένου του καταυλισμού αλ-Χολ, ενώ ξένοι κρατούμενοι μεταφέρονται σταδιακά, σε συντονισμό με την ιρακινή κυβέρνηση.

Η επόμενη ημέρα διαμορφώνεται ήδη. Οι συριακές αρχές έδωσαν εντολή για άμεση επαναλειτουργία θεσμών και τοπικών συμβουλίων στη Ράκα, επιδιώκοντας τη θεσμική επανένταξη των περιοχών. Όπως εκτιμάται ο διεθνής συνασπισμός θα διαδραματίσει ρόλο-κλειδί στη διαχείριση της μεταβατικής φάσης, με πιθανή μια συνολική συμφωνία που θα σημάνει το οριστικό τέλος της παρουσίας των SDF και τη μεταφορά του ελέγχου των στρατηγικών υποδομών στο συριακό κράτος, υπό αμερικανικό συντονισμό.