“Μοντέλο SDF”: Το ντόμινο που φοβούνται οι πολιτοφυλακές με πολιτικούς βραχίονες

Η ανακοίνωση για τη διάλυση των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) απέκτησε αμέσως περιφερειακή διάσταση. Στη Βηρυτό διαβάστηκε ως έμμεσο μήνυμα προς τη Χεζμπολάχ, στη Βαγδάτη ως επιχείρημα υπέρ του τελεσιγράφου προς τις ένοπλες οργανώσεις και στην Υεμένη ως ένα δύσκολο προηγούμενο για τη συνύπαρξη κράτους και παράλληλου στρατού. Το Libre έχει ήδη παρουσιάσει το τέλος της αυτόνομης στρατιωτικής παρουσίας των SDF και τη συμφωνία με τη Δαμασκό. Το ερώτημα πλέον είναι εάν η συριακή φόρμουλα μπορεί να εφαρμοστεί σε χώρες όπου οι πολιτοφυλακές διαθέτουν πολιτικούς βραχίονες, οικονομικούς πόρους, ξένους προστάτες και οπλοστάσια ισχυρότερα από εκείνα των κυβερνήσεων.

Σπύρος Σιδέρης

Διπλωμάτες και αναλυτές εξετάζουν τη συμφωνία ως πιθανό προηγούμενο για τον αφοπλισμό άλλων οργανώσεων. Αναγνωρίζουν, ωστόσο, μια δύσκολη προϋπόθεση: για να παραδώσει μια ένοπλη δύναμη το οπλοστάσιό της, πρέπει να έχει πειστεί ότι δεν θα εξαφανιστεί πολιτικά την επόμενη ημέρα.

Η συμφωνία χωρίς «νικητή και ηττημένο»

Ο καθηγητής διεθνών συγκρούσεων στο Ινστιτούτο Μεταπτυχιακών Σπουδών της Ντόχα Ιμπραχίμ Φρεϊχάτ θεωρεί ότι το βασικό μήνυμα της συριακής εμπειρίας είναι η εγκατάλειψη της λογικής του μηδενικού αθροίσματος. Αντί για τη στρατιωτική εξόντωση του αντιπάλου, προκρίθηκε μια πολιτική διευθέτηση που του επιτρέπει να ενταχθεί στους κρατικούς θεσμούς χωρίς να υποχρεωθεί σε άνευ όρων παράδοση.

Κατά τον ίδιο, η προσέγγιση αυτή θα μπορούσε να αξιοποιηθεί σε Λίβανο, Ιράκ και Υεμένη, με μία κρίσιμη προϋπόθεση: να περιοριστεί η παρέμβαση των εξωτερικών δυνάμεων και να δοθεί χώρος στην εσωτερική διαπραγμάτευση.

Ο καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο της Γενεύης Χόσνι Αμπίντι εμφανίζεται πιο επιφυλακτικός. Υποστηρίζει ότι στη Συρία συνέπεσαν ιδιαίτερες συνθήκες. Υπήρχε μια νέα κρατική εξουσία που οικοδομούσε τους μηχανισμούς ασφαλείας της, ενώ οι SDF είχαν επιτελέσει τον ρόλο για τον οποίο τις στήριξε η Ουάσινγκτον: την πολεμική αναμέτρηση με το Ισλαμικό Κράτος. Με την αλλαγή των αμερικανικών προτεραιοτήτων, άνοιξε ο δρόμος για μια πολιτική διευθέτηση.

Λίβανος: Το εμπόδιο λέγεται Χεζμπολάχ

Στον Λίβανο, οι ισορροπίες είναι αντίστροφες. Η κυβέρνηση έχει αποφασίσει να περιέλθει το σύνολο του οπλισμού στον έλεγχο των νόμιμων δυνάμεων ασφαλείας. Η Χεζμπολάχ, όμως, απορρίπτει τον αφοπλισμό και θέτει ως προϋπόθεση για οποιαδήποτε συζήτηση την προηγούμενη αποχώρηση του Ισραήλ από τον νότο.

Το Ισραήλ δηλώνει από την πλευρά του ότι δεν θα αποχωρήσει εάν δεν αφοπλιστεί πρώτα η οργάνωση. Έτσι δημιουργείται ένας μηχανισμός αμοιβαίου βέτο: κάθε πλευρά απαιτεί να προηγηθεί η άλλη και το λιβανικό κράτος δεν διαθέτει την ισχύ για να επιβάλει τη δική του σειρά ενεργειών.

Ο Άνταμ Γουάινστιν, αναπληρωτής διευθυντής του προγράμματος Μέσης Ανατολής στο Ινστιτούτο Κουίνσι, εντοπίζει σε αυτό το σημείο τη βασική διαφορά. Η Δαμασκός διαπραγματεύτηκε με τις SDF από θέση στρατιωτικής και πολιτικής υπεροχής. Στον Λίβανο, αντίθετα, η Χεζμπολάχ παραμένει ισχυρότερη από την κεντρική κυβέρνηση και διαθέτει ισχυρά ερείσματα στο πολιτικό και κοινωνικό σύστημα.

Μια απόπειρα βίαιης επιβολής της συριακής λύσης θα μπορούσε, επομένως, να προκαλέσει εσωτερική σύγκρουση αντί να οδηγήσει στον αφοπλισμό.

Ιράκ: Η προθεσμία που διχάζει τις οργανώσεις

Η Βαγδάτη βρίσκεται πιο κοντά στη συριακή περίπτωση, χωρίς όμως να έχει εξασφαλίσει το αποτέλεσμα. Η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Αλί αλ Ζαΐντι επιδιώκει να θέσει υπό κρατικό έλεγχο τον οπλισμό των οργανώσεων, επιλέγοντας τον διάλογο αντί της στρατιωτικής αντιπαράθεσης.

Ορισμένες από αυτές παρέδωσαν θέσεις και οπλισμό ή εντάχθηκαν στις δομές των Μονάδων Λαϊκής Κινητοποίησης. Άλλες, με μεγαλύτερη στρατιωτική ισχύ και στενότερες σχέσεις με την Τεχεράνη, αρνούνται να εγκαταλείψουν αυτό που αποκαλούν «όπλα της αντίστασης».

Η προθεσμία της 30ής Σεπτεμβρίου, η οποία συμπίπτει με την ολοκλήρωση της αποστολής του διεθνούς συνασπισμού, μετατρέπει το ζήτημα σε πολιτική δοκιμασία. Εάν η κυβέρνηση υποχωρήσει, όσες οργανώσεις αρνούνται να συμμορφωθούν θα έχουν κερδίσει χρόνο. Εάν επιχειρήσει να επιβάλει την απόφασή της, κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με δυνάμεις που λειτουργούν ταυτόχρονα μέσα και έξω από το κράτος.

Στην Υεμένη λείπει ο ισχυρός διαπραγματευτής

Η Υεμένη αποτελεί ακόμη δυσκολότερη περίπτωση. Δεν υπάρχει ενιαία κεντρική εξουσία ικανή να προσφέρει στους Χούθι μια αξιόπιστη θέση σε έναν εθνικό στρατό ούτε συμφωνία μεταξύ των εξωτερικών δυνάμεων για τη μορφή του μελλοντικού κράτους.

Χωρίς ισχυρό πολιτικό κέντρο, σαφείς εγγυήσεις και συντονισμένη πίεση προς τους περιφερειακούς υποστηρικτές των αντιμαχόμενων πλευρών, η παράδοση του οπλισμού παραμένει περισσότερο σύνθημα παρά εφαρμόσιμο σχέδιο.

Το κλειδί βρίσκεται έξω από τα σύνορα

Το «μοντέλο SDF» δεν αποτελεί σχέδιο που μπορεί να αντιγραφεί αυτούσιο. Προϋποθέτει κυβέρνηση ισχυρότερη από την ένοπλη οργάνωση, πολιτικές εγγυήσεις για την επόμενη ημέρα και συμφωνία των ξένων δυνάμεων που στηρίζουν τις αντιμαχόμενες πλευρές.

Εάν λείψει έστω και ένας από αυτούς τους όρους, η διαδικασία μπορεί να περιοριστεί σε μια πολιτική διακήρυξη. Στη Μέση Ανατολή, άλλωστε, το δύσκολο δεν είναι μόνο να υπογραφεί μια συμφωνία, αλλά να πειστούν εκείνοι που κρατούν τα όπλα ότι μπορούν να διατηρήσουν την επιρροή τους χωρίς αυτά.