Politico: Πώς η Δανία μπορεί να “σώσει” τη Γροιλανδία από τα… νύχια του Τραμπ, παρακάμπτοντας το ΝΑΤΟ

Αν ο Ντόναλντ Τραμπ επιχειρήσει να καταλάβει στρατιωτικά τη Γροιλανδία, η Δανία έχει επιλογές πέρα από το ΝΑΤΟ αναφέρει σε άρθρο του το Politico. Η ασφάλεια της Δανίας βασίζεται κυρίως στη διατλαντική συμμαχία, όμως αυτό δύσκολα θα βοηθούσε σε μια αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς η Αμερική κυριαρχεί στο ΝΑΤΟ.

Αντί γι’ αυτό, η Δανία θα μπορούσε να ενεργοποιήσει μια λιγότερο γνωστή ρήτρα των συνθηκών της ΕΕ: το άρθρο 42.7, το κοινό αμυντικό σύμφωνο της Ένωσης.

Παρότι ορισμένοι αναλυτές θεωρούν πως είναι ισχυρότερο από το περίφημο άρθρο 5 του ΝΑΤΟ, το άρθρο 42.7 συνοδεύεται από πολλές επιφυλάξεις και αβεβαιότητες.

Τι προβλέπει το άρθρο 42.7 της ΕΕ

Το άρθρο αυτό αναφέρει: «Αν ένα κράτος μέλος δεχθεί ένοπλη επίθεση στο έδαφός του, τα υπόλοιπα κράτη μέλη έχουν υποχρέωση παροχής βοήθειας και συνδρομής με όλα τα μέσα που διαθέτουν, σύμφωνα με το άρθρο 51 του Χάρτη του ΟΗΕ. Αυτό δεν θίγει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της πολιτικής ασφάλειας και άμυνας ορισμένων κρατών μελών.»

Η διάταξη εντάχθηκε στη Συνθήκη της Λισαβόνας το 2009, ώστε να προσφέρει στα κράτη-μέλη προστασία παρόμοια με εκείνη του ΝΑΤΟ. Παρέχει επίσης περιθώριο ουδετερότητας για ορισμένες χώρες.

Για πολλούς ειδικούς, η ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής της ΕΕ θεωρείται «πιο δεσμευτική» επειδή προβλέπει «υποχρέωση» παροχής «όλων των δυνατών μέσων». Το άρθρο 5 του ΝΑΤΟ αφήνει μεγαλύτερα περιθώρια διακριτικής ευχέρειας στα κράτη.

Σύμφωνα με τον Alexander Mattelaer, αναπληρωτή καθηγητή διεθνούς ασφάλειας στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο Βρυξελλών, η εκδοχή της ΕΕ είναι ισχυρότερη ως προς τη διπλωματική διατύπωση, αλλά οι διαθέσιμες δυνάμεις είναι σαφώς λιγότερες σε σχέση με το πλαίσιο του ΝΑΤΟ.

Η εμπειρία της Γαλλίας και τα όρια εφαρμογής

Το 2015, η Γαλλία επικαλέστηκε το άρθρο μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις του ISIS. Αυτό επέτρεψε στο Παρίσι να μετακινήσει στρατεύματα από την Αφρική για την αστυνόμευση εσωτερικά, ενώ χώρες όπως η Γερμανία έστειλαν δυνάμεις στο Μάλι.

Το αίτημα υποστηρίχθηκε ομόφωνα από τους υπουργούς Άμυνας της ΕΕ. Καθώς όμως η Ένωση δεν διαθέτει δικό της στρατό, η Γαλλία χρειάστηκε να διαπραγματευτεί ξεχωριστά με τα κράτη-μέλη για συγκεκριμένη στρατιωτική βοήθεια.

Όπως και τότε, κάθε ενεργοποίηση απαιτεί ομόφωνη αποδοχή από τα υπόλοιπα μέλη. Ωστόσο, αυτή η ανάγκη για ομοφωνία μπορεί να προκαλέσει προβλήματα στη Δανία αν χώρες όπως η Ουγγαρία ασκήσουν βέτο, σύμφωνα με δύο Ευρωπαίους διπλωμάτες.

Ο πρώην βοηθός γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Antonio Missiroli, σημειώνει πως η Δανία δύσκολα θα προχωρούσε χωρίς να έχει εξασφαλίσει την ομοφωνία, καθώς κάτι τέτοιο θα ήταν ιδιαίτερα ριψοκίνδυνο — ειδικά αφού χώρες όπως η Ουγγαρία δύσκολα θα εναντιώνονταν στις ΗΠΑ.

Ισχύει το άρθρο για τη Γροιλανδία;

Υπάρχει επίσης αμφιβολία κατά πόσο το άρθρο καλύπτει τη Γροιλανδία, που αποχώρησε από τον προκάτοχο της ΕΕ το 1985, αν και παραμένει τμήμα του Βασιλείου της Δανίας.

Ωστόσο, την Κυριακή ο επικεφαλής Άμυνας της ΕΕ Andrius Kubilius δήλωσε ότι το άρθρο 42.7 «σίγουρα» ισχύει, ενώ και πέρυσι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε εκφράσει την ίδια άποψη.

Η εκπρόσωπος της Επιτροπής Anitta Hipper, δήλωσε: «Η Γροιλανδία αποτελεί μέρος του εδάφους του Βασιλείου της Δανίας και συνεπώς καλύπτεται κατ’ αρχήν από τη ρήτρα αλληλεγγύης του άρθρου 42.7.»

Πολιτικό μήνυμα και πιθανές αντιδράσεις στην πράξη

Αν η Δανία καταφέρει να ενεργοποιήσει τη ρήτρα, αυτό θα στείλει ένα «πολύ ισχυρό πολιτικό και νομικό μήνυμα», σύμφωνα με τον Sven Biscop, γενικό διευθυντή του think tank Egmont Institute και ειδικό στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.

Η διαδικασία δεν απαιτεί παρέμβαση των θεσμών της ΕΕ· επαφίεται στις πρωτεύουσες των κρατών-μελών —και κυρίως στη χώρα που ενεργοποιεί τη ρήτρα— να καθορίσουν τα επόμενα βήματα. Οι επιλογές κυμαίνονται από δηλώσεις συμπαράστασης έως οικονομική ή ακόμη και στρατιωτική βοήθεια, όπως ανέφερε Ευρωπαίος διπλωμάτης.

Missiroli εκτιμά ότι μια εναλλακτική για τη Δανία θα ήταν να ζητήσει διαμεσολάβηση από άλλη χώρα μέσω αυτής της διάταξης.

“Είναι πολύ νωρίς για να πούμε” πώς θα εξελιχθεί μια τέτοια αντίδραση στην πράξη, δήλωσε Ευρωπαίος κυβερνητικός αξιωματούχος, προσθέτοντας ότι “θα προσφέρουμε τη στήριξη που θα θέλαμε να έχουμε σε αντίστοιχη περίπτωση”.

Κυρώσεις και στρατιωτικές επιλογές — αλλά χωρίς πόλεμο με τις ΗΠΑ

Biscop σημειώνει ότι η ενεργοποίηση της ρήτρας θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει νομική βάση για την πρόταση οικονομικών κυρώσεων κατά των ΗΠΑ.

Sergey Lagodinsky, Γερμανός ευρωβουλευτής και αντιπρόεδρος των Πρασίνων, τόνισε ότι το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πρέπει να προετοιμάσει μια λίστα πιθανών αντιμέτρων: απομάκρυνση αμερικανικών στρατευμάτων από ευρωπαϊκές βάσεις, απαγόρευση υπερπτήσεων αμερικανικών αεροσκαφών ή περιορισμό πρόσβασης στην ευρωπαϊκή αγορά για αμερικανικές εταιρείες.

Η ενεργοποίηση του άρθρου ίσως συνεπάγεται περιορισμένη ανάπτυξη δυνάμεων μέσω των συμβουλευτικών επιτροπών στρατιωτικών αξιωματούχων της ΕΕ στις Βρυξέλλες, σύμφωνα με τον Biscop.

Ωστόσο, οι αναλυτές συμφωνούν πως το ενδεχόμενο πολέμου ΕΕ-ΗΠΑ είναι ανύπαρκτο. Ακόμη κι αν υπήρχε τέτοια πρόθεση, οι δυνατότητες είναι περιορισμένες: στη Βρυξέλλες υπάρχουν μόλις “μερικές δεκάδες” στελέχη στρατιωτικής διοίκησης που μπορούν να κατευθύνουν “το πολύ” 3.000 στρατιώτες —και αυτά κυρίως σε ειρηνευτικές αποστολές. Ωστόσο, τα κράτη-μέλη μπορούν να αποφασίσουν για πιο ουσιαστική βοήθεια χρησιμοποιώντας τους δικούς τους πόρους.

“Γκρι ζώνες” στις δεσμεύσεις των κρατών-μελών

Tαυτόχρονα οι υποχρεώσεις των κρατών-μελών παραμένουν ασαφείς, γεγονός που σημαίνει ότι η Δανία ενδέχεται να βρεθεί αντιμέτωπη με την πολιτική πραγματικότητα κάποιες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες να κάνουν ελάχιστα για ουσιαστική στήριξη.

Eξαιτίας αυτών των ασάφειών ως προς τη χρήση του άρθρου, τον περασμένο μήνα ο Kubilius ανέφερε στην POLITICO ότι θέλει φέτος να ανοίξει συζήτηση για την «θεσμική ετοιμότητα άμυνας», που ίσως περιλαμβάνει αναθεώρηση του άρθρου 42.7 ώστε να αποκτήσει σαφή διαδικασία και ενιαίο στρατιωτικό κέντρο διοίκησης.

NATO ή νέα αρχιτεκτονική ασφαλείας στην Ευρώπη;

Η Δανία έχει προειδοποιήσει ότι μια προσάρτηση της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ θα σήμαινε το τέλος της συμμαχίας — κάτι που ο Τραμπ αρνείται.

Eάν οι ΗΠΑ προχωρήσουν σε τέτοια ενέργεια «δεν σημαίνει απαραίτητα…τουλάχιστον νομικά…το τέλος του ΝΑΤΟ», δηλώνει ο Fabrice Pothier, CEO της Rasmussen Global· «όμως πολιτικά θα υπονόμευε πλήρως την αξιοπιστία του ΝΑΤΟ».

Aυτό θα μπορούσε να οδηγήσει κάποια κράτη-μέλη να ενισχύσουν τις ευρωπαϊκές λύσεις άμυνας και ίσως να δώσουν περισσότερο περιεχόμενο στο άρθρο 42.7.

Mια τέτοια εξέλιξη όμως προϋποθέτει δημιουργία νέας αρχιτεκτονικής ασφαλείας στην Ευρώπη χωρίς τις ΗΠΑ — οι οποίες αποτελούν τον βασικό εγγυητή ασφαλείας από τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο έως σήμερα.

“Το ΝΑΤΟ έχει την ευθύνη συλλογικής άμυνας στον ευρωατλαντικό χώρο: διαθέτει σχέδια άμυνας, δομές διοίκησης και στόχους δυνατοτήτων”, δηλώνει διπλωμάτης του ΝΑΤΟ. “Η ΕΕ φέρνει στο τραπέζι τη χρηματοοικονομική ισχύ της, τη βιομηχανική πολιτική και τη ρυθμιστική δύναμη.”

Διαβάστε το αρχικό άρθρο εδώ.