Γιατί ζαρώνουν τα δάχτυλά μας στο νερό; Τι πιστεύαμε παλιά και τι ανακαλύφθηκε…

Τα ζαρωμένα δάχτυλα πιάνουν πιο αποτελεσματικά βρεγμένα αντικείμενα. Οι πρόγονοί μας μπορούσαν να πιάνουν ψάρια, να περνούν ποτάμια ή να κινούνται σε υγρό έδαφος με μεγαλύτερη ασφάλεια, σύμφωνα με το Popular Science που επιχειρεί να δώσει απαντήσεις γιατί ζαρώνουν τα δάχτυλά μας μετά από κάποια ώρα στο νερό.

Το ζάρωμα των δαχτύλων μετά από παραμονή στο νερό είναι ένα καθημερινό φαινόμενο που για δεκαετίες φαινόταν απλό και σχεδόν αυτονόητο. Η παλιά εξήγηση έλεγε ότι το δέρμα «φουσκώνει» απορροφώντας νερό, όπως ένα σφουγγάρι. Όμως η επιστήμη έχει αποδείξει ότι αυτή η ερμηνεία είναι λανθασμένη. Το πραγματικό αίτιο δεν βρίσκεται στο δέρμα, αλλά στο νευρικό μας σύστημα — και μάλιστα σε έναν μηχανισμό με εξελικτικό όφελος.

Το δέρμα στις παλάμες και στα πέλματα είναι διαφορετικό από το υπόλοιπο σώμα. Πρόκειται για το λεγόμενο «γυμνό δέρμα» (glabrous skin), χωρίς τρίχες, εξαιρετικά πλούσιο σε αισθητήριους υποδοχείς. Αυτή η μορφή δέρματος επιτρέπει υψηλής ακρίβειας απτική αντίληψη και συναντάται όχι μόνο στους ανθρώπους, αλλά και σε ζώα με έντονη αισθητηριακή εξειδίκευση, όπως ο τυφλοπόντικας με τη χαρακτηριστική μύτη-αστέρι ή ο πλατύπους. Μελέτες έχουν δείξει ότι το γυμνό δέρμα διαθέτει πολύ περισσότερα ταχέως αγώγιμα νεύρα σε σχέση με το τριχωτό.

Η πρώτη μεγάλη ένδειξη ότι τα νεύρα παίζουν καθοριστικό ρόλο στο ζάρωμα των δαχτύλων ήρθε το 1936. Τότε, γιατροί παρατήρησαν ότι ασθενείς με πολιομυελίτιδα και βλάβη στο μέσο νεύρο του χεριού δεν εμφάνιζαν καθόλου ρυτίδες στα δάχτυλα, ακόμη και μετά από παρατεταμένη παραμονή στο νερό. Το μέσο νεύρο αποτελεί βασικό τμήμα του συμπαθητικού νευρικού συστήματος, το οποίο ρυθμίζει αυτόματες λειτουργίες του σώματος, όπως ο καρδιακός ρυθμός και η διάμετρος των αγγείων.

Στη δεκαετία του 1970 επιβεβαιώθηκε ότι η απουσία ζαρώματος συνδέεται με δυσλειτουργία του συμπαθητικού συστήματος. Μάλιστα, η εμβάπτιση των χεριών σε ζεστό νερό καθιερώθηκε ως απλό διαγνωστικό τεστ για τέτοιες νευρικές βλάβες. Το 2003 αποκαλύφθηκε ο ακριβής μηχανισμός: το νερό ενεργοποιεί το συμπαθητικό σύστημα, το οποίο προκαλεί αγγειοσύσπαση στα δάχτυλα. Η μειωμένη αιμάτωση οδηγεί σε «σύμπτυξη» του δέρματος, δημιουργώντας τις χαρακτηριστικές ρυτίδες.

Το τελευταίο και ίσως πιο ενδιαφέρον ερώτημα ήταν το «γιατί». Η απάντηση δόθηκε το 2021, όταν ερευνητές απέδειξαν ότι τα ζαρωμένα δάχτυλα πιάνουν πιο αποτελεσματικά βρεγμένα αντικείμενα σε σχέση με λεία, υγρά δάχτυλα. Το εύρημα αυτό δείχνει ξεκάθαρα ένα εξελικτικό πλεονέκτημα: οι πρόγονοί μας μπορούσαν να πιάνουν ψάρια, να περνούν ποτάμια ή να κινούνται σε υγρό έδαφος με μεγαλύτερη ασφάλεια.

Έτσι, ένα φαινομενικά ασήμαντο καθημερινό φαινόμενο αποδεικνύεται προϊόν σύνθετης νευρικής λειτουργίας και εξελικτικής προσαρμογής. Όπως σημειώνουν οι ειδικοί, το δέρμα δεν είναι απλώς ένα περίβλημα, αλλά ένας «καθρέφτης» της συνολικής λειτουργίας του ανθρώπινου οργανισμού.