Γροιλανδία: Τα διλήμματα ΕΕ και ΝΑΤΟ απέναντι στις απειλές Τραμπ-Διπλωματία, κυρώσεις ή στρατιωτική αποτροπή;

Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα διακηρύξει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες πρέπει να αποκτήσουν έλεγχο της Γροιλανδίας «για λόγους εθνικής ασφάλειας», φτάνοντας μάλιστα στο σημείο να προειδοποιεί ότι η Ουάσιγκτον θα προχωρήσει «είτε τους αρέσει είτε όχι». Οι δηλώσεις αυτές έχουν προκαλέσει σοβαρό προβληματισμό σε Βρυξέλλες και ΝΑΤΟ, καθώς δημιουργούν ένα πρωτοφανές θεσμικό και γεωπολιτικό αδιέξοδο.

Η Γροιλανδία αποτελεί αυτοδιοικούμενο τμήμα της Δανίας, η οποία είναι πλήρες μέλος τόσο της Ευρωπαϊκή Ένωσης όσο και του ΝΑΤΟ. Αν και το αρκτικό νησί δεν ανήκει θεσμικά στην ΕΕ, καλύπτεται από τις εγγυήσεις συλλογικής άμυνας της Συμμαχίας μέσω της δανικής συμμετοχής, γεγονός που καθιστά οποιαδήποτε αμερικανική κίνηση εξαιρετικά ευαίσθητη.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες έχουν μέχρι στιγμής υπερασπιστεί με σαφήνεια την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και το δικαίωμα αυτοδιάθεσης της Γροιλανδίας και της Δανίας. Ωστόσο, απουσιάζει μια ξεκάθαρη κοινή στρατηγική για το πώς μπορεί να αποτραπεί ο Τραμπ – ή πώς θα πρέπει να αντιδράσουν ΕΕ και ΝΑΤΟ σε περίπτωση που οι απειλές μετατραπούν σε πράξη.

Σύμφωνα με ανάλυση του Guardian, τα σενάρια που βρίσκονται στο τραπέζι κινούνται σε τέσσερις βασικούς άξονες:

Ο δρόμος της διπλωματίας

Ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο αναμένεται να συναντηθεί με τους ομολόγους του από τη Δανία και τη Γροιλανδία, ενώ ήδη ο Δανός πρέσβης στην Ουάσιγκτον και ο εκπρόσωπος της Γροιλανδίας έχουν ξεκινήσει συντονισμένες επαφές με μέλη του Κογκρέσου.

Στόχος των διπλωματικών πρωτοβουλιών είναι να απαντηθούν οι αμερικανικές ανησυχίες για την ασφάλεια, υπενθυμίζοντας ότι η αμερικανο-δανική αμυντική συμφωνία του 1951, η οποία επικαιροποιήθηκε το 2004, επιτρέπει ήδη σημαντική επέκταση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στο νησί, ακόμη και με νέες βάσεις.

Παράλληλα, όπως έχει τονίσει η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρεντέρικσεν, μια επίθεση των ΗΠΑ κατά της Γροιλανδίας θα ισοδυναμούσε με «το τέλος του ΝΑΤΟ», καθώς θα σήμαινε σύγκρουση μεταξύ συμμάχων.

Οικονομικές κυρώσεις

Θεωρητικά, η ΕΕ διαθέτει τεράστια οικονομική ισχύ ως αγορά 450 εκατομμυρίων πολιτών. Θα μπορούσε να απειλήσει με αντίποινα, από εμπορικούς δασμούς έως την ενεργοποίηση του λεγόμενου «εργαλείου κατά του εξαναγκασμού», γνωστού και ως «εμπορικό μπαζούκα».

Το εργαλείο αυτό θα επέτρεπε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αποκλείσει αμερικανικά προϊόντα και υπηρεσίες, να παγώσει επενδύσεις ή να αφαιρέσει δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Ωστόσο, η εφαρμογή του απαιτεί πολιτική συναίνεση των κρατών-μελών, κάτι που μέχρι στιγμής θεωρείται απίθανο, καθώς πολλές κυβερνήσεις φοβούνται οικονομικό αντίκτυπο και ρήξη με την Ουάσιγκτον, ειδικά εν μέσω του πολέμου στην Ουκρανία.

Όπως επισημαίνουν αναλυτές, η Ευρώπη παραμένει σε μεγάλο βαθμό εξαρτημένη από τις αμερικανικές τεχνολογικές και αμυντικές υποδομές, γεγονός που περιορίζει την αξιοπιστία μιας τέτοιας απειλής.

Επενδύσεις στη Γροιλανδία

Η οικονομία της Γροιλανδίας στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στις ετήσιες επιδοτήσεις της Δανίας, ύψους περίπου 530 εκατ. ευρώ, που καλύπτουν σχεδόν το μισό του δημόσιου προϋπολογισμού του νησιού.

Απέναντι στις υποσχέσεις Τραμπ για «επενδύσεις δισεκατομμυρίων», η ΕΕ εξετάζει το ενδεχόμενο ενίσχυσης της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης, ώστε να περιοριστεί η οικονομική επιρροή των ΗΠΑ. Πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προβλέπει ακόμη και διπλασιασμό της ευρωπαϊκής στήριξης, φέρνοντάς την στο επίπεδο των δανικών επιχορηγήσεων.

Παρά τα αμερικανικά κεφάλαια, πολλοί Γροιλανδοί εμφανίζονται επιφυλακτικοί απέναντι στις ΗΠΑ, φοβούμενοι απώλεια του σκανδιναβικού μοντέλου κοινωνικής πρόνοιας, ειδικά σε ένα μελλοντικό σενάριο ανεξαρτησίας.

Αποστολή στρατευμάτων

Το πιο δραστικό –και αμφιλεγόμενο– σενάριο αφορά την ανάπτυξη ευρωπαϊκών στρατευμάτων στη Γροιλανδία, σε συμφωνία με την Κοπεγχάγη και το Νουούκ. Αναλυτές του think tank Bruegel υποστηρίζουν ότι η ΕΕ οφείλει να προστατεύσει το νησί από «αμερικανικό επεκτατισμό», ενεργοποιώντας την ικανότητα ταχείας ανάπτυξης δυνάμεων της Ένωσης.

Πρόκειται για έναν μηχανισμό που επιτρέπει την αποστολή έως και 5.000 στρατιωτών υπό ενιαία ευρωπαϊκή διοίκηση. Αν και μια τέτοια κίνηση δεν θα απέτρεπε από μόνη της μια αμερικανική προσάρτηση, θα καθιστούσε το εγχείρημα πολιτικά και θεσμικά εξαιρετικά δαπανηρό για τις ΗΠΑ.

Ήδη, κυβερνητικοί αξιωματούχοι σε χώρες όπως η Γερμανία και η Γαλλία έχουν αφήσει ανοιχτό το ενδεχόμενο ευρωπαϊκής αποτροπής, ενώ ο Γερμανός ευρωβουλευτής Σεργκέι Λαγοντίνσκι προειδοποίησε ότι μια αμερικανική στρατιωτική κίνηση κατά ευρωπαϊκού εδάφους θα είχε καταστροφικές συνέπειες για τη διεθνή αξιοπιστία των ΗΠΑ.

Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν όλα αυτά αρκούν για να κάνουν τον Τραμπ να το σκεφτεί δεύτερη φορά – ή αν η Γροιλανδία θα εξελιχθεί στο επόμενο μεγάλο τεστ συνοχής για τη Δύση.