Τα πέντε στάδια πένθους για την Ευρώπη μπροστά στον Ντόναλντ Τραμπ

Πώς η Ευρώπη πέρασε από την άρνηση στην αποδοχή της νέας εποχής μετά την επιστροφή Τραμπ και τι ακολουθεί. Το Politico περιγράφει πώς διαμορφώνεται η σχέση της ΕΕ με τις ΗΠΑ τη νέα χρονιά.

Ο Ivo Daalder, πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στο NATO και ανώτερος ερευνητής στο Belfer Center του Harvard, παρουσιάζει το εβδομαδιαίο podcast «World Review with Ivo Daalder» και αρθρογραφεί στη στήλη «From Across the Pond» του POLITICO.

Άρνηση, θυμός, διαπραγμάτευση, κατάθλιψη και αποδοχή.

Από την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, η Ευρώπη προχώρησε αργά αλλά σταθερά μέσα από τις πέντε φάσεις θλίψης, χρειάζοντας έναν ολόκληρο χρόνο για να φτάσει τελικά στην αποδοχή της απώλειας της διατλαντικής σχέσης.

Πλέον, το ερώτημα για το 2026 είναι αν η ήπειρος έχει τη βούληση και τη δύναμη να μετατρέψει αυτή την αποδοχή σε πραγματική δράση.

Η επανεκλογή και ορκωμοσία του Τραμπ σήμαναν το τέλος της Pax Americana—μιας περιόδου άνω των 75 ετών, όπου οι ΗΠΑ ήταν ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης του Ελεύθερου Κόσμου και οι εκάστοτε πρόεδροι τοποθετούσαν τις σχέσεις με την Ευρώπη στο επίκεντρο της παγκόσμιας πολιτικής τους.

Ήταν ξεκάθαρο ότι ο Τραμπ θα έβαζε ένα τέλος σε αυτή την εποχή, υιοθετώντας μια στενή, περιφερειακή πολιτική «America First». Κι όμως, λίγοι στην Ευρώπη πίστευαν πραγματικά πως αυτό θα συνέβαινε.

Σε ένα γεύμα με περίπου δώδεκα πρέσβεις του ΝΑΤΟ στα μέσα Δεκεμβρίου του 2024, ο ένας μετά τον άλλο διαβεβαίωναν πως με λίγο περισσότερες ευρωπαϊκές αμυντικές δαπάνες, όλα θα πήγαιναν καλά. Όταν τους επεσήμανα ότι αρνούνται το βάθος της αλλαγής που έρχεται, ένας μου απάντησε: «Δεν μπορεί να πιστεύετε σοβαρά ότι οι ΗΠΑ δεν θα συνδέουν πλέον την ασφάλειά τους με αυτή της Ευρώπης;»

Ωστόσο, λίγο αργότερα, η άρνηση της Ευρώπης να αποδεχτεί τη θεμελιώδη μεταμόρφωση που συνεπαγόταν η επανεκλογή Τραμπ δοκιμάστηκε από μια σειρά γεγονότων τον Φεβρουάριο.

Η νέα πραγματικότητα για την ασφάλεια και την Ουκρανία

Στην πρώτη του συνεδρίαση στο ΝΑΤΟ, ο νέος Υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Pete Hegseth, κάλεσε τους Ευρωπαίους να «αναλάβουν την ευθύνη για τη συμβατική ασφάλεια στην ήπειρο».

Ακολούθησε η συμφωνία του Τραμπ με τον Ρώσο Πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν: οι ΗΠΑ και η Ρωσία θα διαπραγματευτούν το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία—χωρίς τη συμμετοχή ούτε της Ουκρανίας ούτε της Ευρώπης. Στη συνέχεια, ο Αντιπρόεδρος JD Vance, μιλώντας στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου, υποστήριξε πως η μεγαλύτερη απειλή για την Ευρώπη δεν είναι η Ρωσία ή η Κίνα αλλά «η απειλή από μέσα, δηλαδή η απομάκρυνση της Ευρώπης από τις θεμελιώδεις αξίες της».

Στο τέλος του μήνα, ο Τραμπ και ο Vance αντιμετώπισαν τηλεοπτικά τον Ουκρανό Πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι στο Οβάλ Γραφείο. «Δεν κρατάτε τα χαρτιά», φώναξε ο Τραμπ, επικρίνοντας την Ουκρανία επειδή δεν έληξε έναν πόλεμο που δεν ξεκίνησε η ίδια—αγνοώντας τον τριετή αγώνα των Ουκρανών ενάντια σε έναν πολύ ισχυρότερο αντίπαλο.

Έτσι, στα τέλη Φεβρουαρίου, η ευρωπαϊκή άρνηση μετατράπηκε σε θυμό.

Όταν συνάντησα υπουργό Εξωτερικών μεγάλης συμμαχικής χώρας λίγες μέρες μετά το Μόναχο, ακόμη κι ένας μακροχρόνιος υποστηρικτής των ΗΠΑ εμφανιζόταν απελπισμένος. «Μας μαχαιρώσατε πισώπλατα. Μας αφήνετε μόνους απέναντι στη Ρωσία», φώναξε.

Διαπραγματεύσεις και νέες παραχωρήσεις στην Ουάσιγκτον

Ο θυμός κράτησε λίγο. Στους επόμενους μήνες επικράτησε η διαπραγμάτευση. Κορυφαίοι Ευρωπαίοι ηγέτες έπεισαν τον Ζελένσκι να αφήσει πίσω τη σύγκρουση στον Λευκό Οίκο και να δηλώσει στον Τραμπ πλήρη δέσμευση για ειρήνη. Η Ευρώπη θα στήριζε μαζί με την Ουκρανία μια άνευ όρων κατάπαυση πυρός—σύμφωνα με τις απαιτήσεις Τραμπ.

Παρομοίως, τον Απρίλιο όταν ο Τραμπ ανακοίνωσε δασμούς «Ημέρας Απελευθέρωσης», πλήττοντας εξίσου συμμάχους και μη συμμάχους με ποσοστά πάνω από 25%, το Ηνωμένο Βασίλειο και η ΕΕ έσπευσαν να διαπραγματευτούν μειώσεις των αρχικών επιβαρύνσεων.

Μέχρι τον Ιούνιο, οι αρχηγοί του ΝΑΤΟ συμφώνησαν ακόμη και σε αύξηση των αμυντικών δαπανών στο επίπεδο-ρεκόρ του 5% του ΑΕΠ, όπως απαιτούσε ο Τραμπ.

Η ευρωπαϊκή διαπραγμάτευση για την Ουκρανία, το εμπόριο και την άμυνα χάρισε στον Τραμπ τις πολυπόθητες νίκες. Γρήγορα όμως έγινε σαφές πως όποια κι αν ήταν τα ανταλλάγματα ή τα κομπλιμέντα προς τον Αμερικανό πρόεδρο, εκείνος τα δεχόταν απλώς χωρίς να νοιάζεται ιδιαίτερα για τη διατλαντική σχέση.

Στροφή προς κατάθλιψη – Νέα στρατηγική των ΗΠΑ

Ήδη τον Αύγουστο ο Τραμπ είχε επιστρέψει στις απευθείας διαπραγματεύσεις με τον Πούτιν για το μέλλον της Ουκρανίας—σε μια σύνοδο κορυφής με κόκκινο χαλί στην Αλάσκα. Αν και είχε υποσχεθεί «σοβαρές συνέπειες» αν ο Ρώσος πρόεδρος δεν συμφωνούσε σε κατάπαυση πυρός, τελικά υιοθέτησε τη θέση Πούτιν: ότι ο πόλεμος θα τελειώσει μόνο με πλήρη συμφωνία ειρήνης.

Λίγες ημέρες αργότερα, οκτώ Ευρωπαίοι ηγέτες ταξίδεψαν στην Ουάσιγκτον προσπαθώντας να πείσουν τον Τραμπ να αλλάξει στάση και να πιέσει τη Ρωσία να δεχτεί κατάπαυση πυρός. Αν και εν μέρει το πέτυχαν, οι περισσότεροι έφυγαν βαθιά απογοητευμένοι. Σε ζητήματα όπως η Ουκρανία—ζωτικής σημασίας για την ευρωπαϊκή ασφάλεια—ο Τραμπ βρισκόταν σε εντελώς διαφορετική γραμμή.

Τελικά ήταν η δημοσίευση της νέας Εθνικής Στρατηγικής Ασφαλείας των ΗΠΑ στις αρχές Δεκεμβρίου που ξεχείλισε το ποτήρι ακόμη και για τους πιο ένθερμους ατλαντιστές. Το κείμενο όχι μόνο κατηγορούσε ευθέως την ήπειρο για συνάντηση με «πολιτισμική εξάλειψη», αλλά κατέστηνε σαφές πως τόσο ο Τραμπ όσο και οι συνεργάτες του βλέπουν τη Ρωσία πολύ διαφορετικά απ’ ό,τι η Ευρώπη.

Η αναφορά στη Μόσχα ως στρατιωτική απειλή εξαφανίζεται. Αντίθετα, οι ΗΠΑ επιδιώκουν επιστροφή στη «στρατηγική σταθερότητα» με τη Ρωσία—φτάνοντας μάλιστα στο σημείο να προτείνονται ως μεσολαβητές ανάμεσα στη Ρωσία και την Ευρώπη για θέματα ασφαλείας.

Αποδοχή: Η νέα εποχή της ευρωπαϊκής αυτονομίας;

Κανένας σύμμαχος δεν λέει τέτοια πράγματα ούτε συμπεριφέρεται έτσι.

Έπειτα από έναν μακρύ χρόνο, η Ευρώπη έχει πλέον αποδεχτεί ότι η διατλαντική σχέση που γνώριζε κι εμπιστευόταν δεν υπάρχει πια. «Οι δεκαετίες της Pax Americana τελείωσαν σε μεγάλο βαθμό για εμάς στην Ευρώπη—και στη Γερμανία επίσης», δήλωσε πρόσφατα ο Γερμανός καγκελάριος Friedrich Merz. «Οι Αμερικανοί πλέον προωθούν πολύ επιθετικά τα δικά τους συμφέροντα. Αυτό σημαίνει ένα πράγμα: πρέπει κι εμείς πλέον να επιδιώξουμε τα δικά μας.»

Το ερώτημα που παραμένει είναι αν όντως θα το κάνει αυτό η Ευρώπη. Προς το παρόν, τίποτα δεν είναι βέβαιο.