Υγεία: Φιλόδοξα προγράμματα, ερωτήματα γιατρών, υγειονομικών, πολιτών-Τι δεν θα ξεχάσουμε το 2025–Τι περιμένουμε το 2026

Το 2025, υλοποιήθηκε μία, πραγματικά, εντατική νομοθέτηση σειράς μεταρρυθμίσεων στον χώρο της δημόσιας υγείας στην Ελλάδα. Από την καθιέρωση του δωρεάν τετραψήφιου αριθμού 1566 και την ψηφιακή πλατφόρμα MyHealth app, μέχρι την πλήρη ενεργοποίηση του προγράμματος «Προλαμβάνω» και την επιμήκυνση του ωραρίου λειτουργίας για απογευματινά χειρουργεία.

Μέσω αυτών των μεταρρυθμίσεων, το υπουργείο Υγείας επιχειρεί –όπως λέει– να ξαναγράψει τον χάρτη του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ).  

Ρούλα Σκουρογιάννη

Όσα έγιναν, όσα τρέχουν  και οι ενστάσεις των υγειονομικών για το μέλλον του ΕΣΥ

Όμως, ενώ οι πολιτικές ηγεσίες μιλούν για «επανάσταση στην πρόσβαση, στην πρόληψη και στην ψηφιακή ολοκλήρωση», σημαντικά ερωτήματα μένουν ανοικτά: λειτουργούν όλα, σύμφωνα με τις δεσμεύσεις; Οι γιατροί και οι υγειονομικοί ζητούν προσλήψεις και εκφράζουν ανησυχίες ότι κάποιες πρωτοβουλίες —ειδικά οι ΣΔΙΤ— μπορεί στην πράξη να ανοίγουν την «πόρτα» σε μέσα ιδιωτικοποίησης του ΕΣΥ.

Δραστική ψηφιοποίηση ή άγχος για το ανθρώπινο δυναμικό;

Ένα από τα πιο φιλόδοξα έργα του 2025 είναι η ψηφιακή αναβάθμιση του ΕΣΥ. Η εφαρμογή MyHealth app και ο Εθνικός Ηλεκτρονικός Φάκελος Υγείας στοχεύουν να δώσουν στον πολίτη πρόσβαση σε ιατρικό ιστορικό, εξετάσεις και ραντεβού μέσα από το κινητό ή την πλατφόρμα. Μέχρι το τέλος του 2025, όλες οι πληροφορίες —ακόμη και από τα επείγοντα— αναμένεται να είναι πλήρως ορατές στους επαγγελματίες υγείας, βελτιώνοντας την ασφάλεια και την ταχύτητα διάγνωσης.

Παράλληλα, το νέο σύστημα ραντεβού (συνδυασμός 1566, εφαρμογής και findmydoctor.gr) υπόσχεται να μεταμορφώσει την πρόσβαση στα ραντεβού ειδικών, από λίγους μήνες αναμονής σε περίπου τρεις ημέρες σε πολλές περιπτώσεις, σύμφωνα με τον υπουργό Υγείας.

Όμως, οι υγειονομικοί επισημαίνουν ότι η ψηφιακή αποδοτικότητα δεν μπορεί να αντικαταστήσει την έλλειψη προσωπικού και την πίεση που ασκείται στους γιατρούς και τους νοσηλευτές. Η ψηφιοποίηση αυξάνει τον φόρτο εργασίας, αν δεν συνοδεύεται από επαρκείς προσλήψεις ειδικοτήτων, τονίζουν οι εργαζόμενοι στον χώρο, με κάθε ευκαιρία και υπενθυμίζουν τις αποχωρήσεις ιατρικού και νοσηλευτικού προσωπικού από τον κλάδο ή τη φυγή τους στο εξωτερικό.

1566: Κύριος πυλώνας πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας

Η ενιαία γραμμή 1566, που άρχισε να λειτουργεί στις 15 Ιουλίου 2025, παρουσιάζεται ως το μεγάλο στοίχημα για να έχει ο πολίτης μια κεντρική πύλη επικοινωνίας με το σύστημα υγείας, από ενημέρωση για υπηρεσίες υγείας έως το κλείσιμο ραντεβού.

Ο υπουργός Υγείας χαρακτήρισε τη λειτουργία της ως «μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις για τους Έλληνες» και τόνισε ότι έχει συμβάλει στη δραστική μείωση των χρόνων αναμονής. Η δημιουργία ενός ενιαίου αριθμού είναι, σίγουρα, ένα βήμα προς τη βελτίωση της προσβασιμότητας, αλλά η ποιότητα της εξυπηρέτησης, ειδικά σε ώρες αιχμής, εξαρτάται άμεσα από τον άνθρωπο πίσω από το τηλέφωνο και αυτό δεν λύνεται απλώς με ψηφιακά εργαλεία.

Το πρόγραμμα «Προλαμβάνω»: Συστηματική προσπάθεια δημιουργίας κουλτούρας πρόληψης

Το πρόγραμμα «Προλαμβάνω» είναι η πιο εκτεταμένη προσπάθεια πρόληψης στην ιστορία του ελληνικού δημόσιου συστήματος υγείας. Προσφέρει δωρεάν προληπτικές εξετάσεις για καρδιαγγειακούς κινδύνους, καρκίνους (μαστού, τραχήλου της μήτρας, παχέος εντέρου) και άλλα σημαντικά νοσήματα, με SMS ή ηλεκτρονικό παραπεμπτικό χωρίς συνταγή γιατρού.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι εκατομμύρια πολίτες έχουν ήδη συμμετάσχει, ενώ πρόσφατες επεκτάσεις του προγράμματος περιλαμβάνουν δωρεάν φάρμακα για την παχυσαρκία ενηλίκων και πρόληψη νεφρικών παθήσεων, επίσης χωρίς οικονομική επιβάρυνση για τους δικαιούχους.

Η πρόληψη είναι αδιαμφισβήτητα θετική, αλλά η αποτελεσματικότητά της σε επίπεδο δημόσιας υγείας εξαρτάται από συστηματική ενημέρωση, συμμετοχή ευάλωτων ομάδων και υποδομές διάγνωσης/παρακολούθησης. Το στοίχημα εδώ είναι η διασφάλιση της συνέχισης της χρηματοδότησης, καθώς το πρόγραμμα «Προλαμβάνω» μέχρι τώρα στηρίχτηκε σε πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης.

Απογευματινά χειρουργεία: Μείωση αναμονών ή δυνητικός ιδιωτικός πειραματισμός;

Τα απογευματινά χειρουργεία παρουσιάστηκαν ως ουσιαστικό εργαλείο μείωσης των λιστών αναμονής. Σύμφωνα με επίσημες δηλώσεις του υπουργού, οι αναμονές άνω των 4 μηνών έχουν μειωθεί σημαντικά από 88.000 σε 31.000, με πάνω από 50.000 πολίτες να έχουν ήδη χειρουργηθεί.

Ωστόσο, η εφαρμογή τους έχει προκαλέσει αντιδράσεις:

• Υπάρχουν ενστάσεις για έλλειψη νοσηλευτικού προσωπικού και μη επαρκή υποστήριξη στο υπάρχον σύστημα,
• Συσχετίζονται συχνά με ΣΔΙΤ ή με πληρωμές που ανοίγουν την πόρτα σε ιδιωτικές δομές και επεκτείνουν στην ουσία το ιδιωτικό στοιχείο εντός του ΕΣΥ. Είναι έντονες οι ενστάσεις των υγειονομικών του ΕΣΥ για τον ρόλο του ιδιωτικού τομέα μέσα στα νοσοκομεία.

Αν και η μείωση της αναμονής είναι σημαντική, πολλά νοσοκομεία αντιμετωπίζουν έλλειψη προσωπικού και υποδομών. Χωρίς αυτές, οι απογευματινές υπηρεσίες μπορεί να αποτελέσουν ένα ημίμετρο, που τελικά ωφελεί περισσότερο το ιδιωτικό σκέλος του συστήματος παρά το ίδιο το Δημόσιο.

Βασικές προκλήσεις που παραμένουν ανοικτές

1. Πραγματικές προσλήψεις:
Οι ίδιοι οι γιατροί και το νοσηλευτικό προσωπικό τονίζουν ότι οι μεταρρυθμίσεις δεν θα λειτουργήσουν πλήρως χωρίς σημαντικό άνοιγμα νέων οργανικών θέσεων και προσλήψεων — άλλο ένα στοίχημα που μένει να κερδηθεί.

2. ΣΔΙΤ και ιδιωτικοποίηση:
Υπάρχει ασάφεια και πολιτική αντιπαράθεση για το αν οι συνεργασίες δημόσιου με ιδιωτικό τομέα (ΣΔΙΤ) ουσιαστικά διευρύνουν τον ιδιωτικό ρόλο εντός του ΕΣΥ, μετατοπίζοντας πόρους από τον δημόσιο πυλώνα σε ιδιωτικά συμφέροντα.

3. Υποδομές και ποιότητα:
Η ψηφιοποίηση, η πρόληψη και η πρόσβαση σε υπηρεσίες —όσο εντυπωσιακά και αν ακούγοντα — δεν μπορούν να αντισταθμίσουν χρόνια υποεπένδυσης σε υποδομές, προσωπικό και χρηματοδότηση αν δεν συνεχιστούν με συνέπεια με σταθερό πολιτικό σχεδιασμό.

Το 2025 αποτέλεσε σταθμό για το Εθνικό Σύστημα Υγείας, με μεταρρυθμίσεις που επηρεάζουν εξατομικευμένα την πρόσβαση, την πρόληψη και την ψηφιοποίηση. Ωστόσο, ένα πραγματικό αναβαθμισμένο ΕΣΥ απαιτεί παράλληλα με τις εφαρμογές και τους ψηφιακούς κόμβους να υπάρχει επαρκές και καλά αμειβόμενο προσωπικό, βιώσιμη χρηματοδότηση και ένα δημόσιο σύστημα που να παραμένει πρόσφορο και ισχυρό απέναντι στις πιέσεις και των χρόνων και της ιδιωτικής επέκτασης.

Τι να περιμένουμε στην Υγεία το 2026

Καθώς μπαίνουμε στο 2026, οι μεταρρυθμίσεις της περασμένης χρονιάς μπαίνουν, πλέον, στην πράξη και την ολοκλήρωση τους, με στόχο να ενισχύσουν περαιτέρω την πρόσβαση, την ποιότητα και την ισότητα στο Εθνικό Σύστημα Υγείας. Με βάση επίσημες ανακοινώσεις από το υπουργείο Υγείας και δηλώσεις αρμοδίων, αναμένονται σημαντικές εξελίξεις σε κρίσιμους τομείς:

·         Επέκταση των Κινητών Μονάδων Υγείας (ΚΟΜΥ) σε όλη τη χώρα, με προσφορά δωρεάν υπηρεσιών σε τουλάχιστον 500.000 πολίτες ετησίως, στοχεύοντας στη μείωση των ανισοτήτων πρόσβασης σε απομακρυσμένες και μικρές κοινότητες. Το πρόγραμμα αναμένεται να λειτουργήσει πλήρως από το 2026 και να αναβαθμίσει την πρωτοβάθμια φροντίδα στην περιφέρεια.

·         Η πλήρης ενεργοποίηση και χρήση ψηφιακών εργαλείων ΑΙ στον τομέα της υγείας, με την έλευση ενός ψηφιακού βοηθού βασισμένου στην Τεχνητή Νοημοσύνη που θα προσφέρει εξατομικευμένη καθοδήγηση στους πολίτες, αναμένεται να ξεκινήσει την άνοιξη του 2026, ένα βήμα που θα ενισχύσει την ψηφιακή υποστήριξη του πολίτη και την εμπειρία πρόσβασης σε υπηρεσίες.

·         Ολοκλήρωση της εφαρμογής του Εθνικού Ηλεκτρονικού Φακέλου Υγείας στο σύνολο των υπηρεσιών και υπηρεσιών του ΕΣΥ μέχρι τις αρχές του 2026, με στόχο ένα πλήρως λειτουργικό και διαλειτουργικό σύστημα που θα περιλαμβάνει όλες τις κλινικές πληροφορίες των ασθενών. Αυτή η ψηφιακή υποδομή φιλοδοξεί να αποτελέσει θεμέλιο για την ασφαλέστερη, πιο συνεχή και πιο αποτελεσματική φροντίδα.

·         Ενδυνάμωση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας με την ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης του θεσμού του Προσωπικού Ιατρού, συμπεριλαμβανομένης της πλήρους κάλυψης των πολιτών και των ενισχύσεων για νέους γιατρούς που εκπαιδεύονται σε κρίσιμες ειδικότητες όπως Γενική/Οικογενειακή Ιατρική. Η ολοκλήρωση του θεσμού αναμένεται μέσα στο επόμενο έτος, δημιουργώντας μια πιο συνεκτική και προσβάσιμη βάση φροντίδας για τον πληθυσμό.

·         Ολοκλήρωση και σταθερή λειτουργία της εθνικής στρατηγικής για την ποιότητα φροντίδας και την ασφάλεια του ασθενούς (2025–2030), που θα καθοδηγήσει δράσεις βελτίωσης των υπηρεσιών, της ασφάλειας και της εμπιστοσύνης στο σύστημα υγείας τα επόμενα χρόνια. Η στρατηγική αυτή, που έχει εκπονηθεί σε συνεργασία με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, προβλέπει στοχευμένες δράσεις βελτίωσης μέχρι το 2030, με το 2026 να θεωρείται κρίσιμο έτος για την αρχική εφαρμογή και αξιολόγηση των πρώτων μέτρων.

Συνολικά, το 2026 προβλέπεται να αποτελέσει έτος μετάβασης από την ψηφιακή και θεσμική προετοιμασία στην πλήρη λειτουργική εφαρμογή αρκετών μεταρρυθμίσεων που ξεκίνησαν το 2025. Αυτό σημαίνει νέα δεδομένα στην πρόσβαση, στην ποιότητα φροντίδας, στην πρόληψη και στην εμπειρία των πολιτών μέσα από μια πιο σύγχρονη, συνοχή και αποδοτική δημόσια υγειονομική δομή.