Ανατολίτικο παζάρι για την Ουκρανία- Η αγωνία Ζελένσκι και ο ευρωπαϊκός φόβος μιας ασταθούς ειρήνης

Η Ουκρανία βρίσκεται στο πιο επικίνδυνο σταυροδρόμι από το 2022, την ώρα που πίσω από κλειστές πόρτες ξεδιπλώνεται ένα διπλωματικό παζάρι με άγνωστο τελικό αποδέκτη: τη Μόσχα, την Ουάσιγκτον ή το ίδιο το Κίεβο. Ο Ντόναλντ Τραμπ, ο ηγέτης που κάποτε υποσχόταν πως «θα τελειώσει τον πόλεμο σε 24 ώρες», εμφανίζεται τώρα με ένα σχέδιο 28 σημείων, ο Βλαντίμιρ Πούτιν δείχνει πρόθυμος «υπό προϋποθέσεις», ενώ ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι προσπαθεί απεγνωσμένα να διασφαλίσει ότι δεν θα παρακαμφθεί από τους μεγάλους παίκτες.

Σπύρος Σιδέρης

Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη, εγκλωβισμένη ανάμεσα στην ανάγκη για ειρήνη και στον φόβο να μη νομιμοποιήσει ρωσικά τετελεσμένα, συμμετέχει σε μια διαδικασία που περισσότερο θυμίζει γεωπολιτικό ανατολίτικο παζάρι παρά συγκροτημένη ειρηνευτική πρωτοβουλία. Και όλα αυτά, ενώ το Κρεμλίνο εντείνει τις επιθέσεις, προσπαθώντας να μετατρέψει το πεδίο της μάχης σε διαπραγματευτικό μοχλό.

Ο Ζελένσκι “καλεί” τον Τραμπ – αλλά με όρους

Το πρώτο σοκ προήλθε από τον ίδιο τον πρόεδρο της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος δήλωσε ότι είναι έτοιμος να συναντήσει τον Ντόναλντ Τραμπ, αλλά μόνο παρουσία των Ευρωπαίων εταίρων. Με άλλα λόγια: «ναι» στη συνάντηση, αλλά «όχι» σε μια αμερικανορωσική συμφωνία χωρίς ευρωπαϊκές εγγυήσεις.

Ο επικεφαλής του Προεδρικού Γραφείου, Αντρίι Γερμάκ, πήγε ένα βήμα παραπέρα: αποκάλυψε ότι ο Ζελένσκι επιθυμεί η συνάντηση να γίνει ήδη την Ημέρα των Ευχαριστιών (27 Νοεμβρίου). Κάτι τέτοιο θα έστελνε το μήνυμα πως η Ουκρανία είναι έτοιμη να μπει στην τελική φάση των συνομιλιών — υπό τον όρο, βέβαια, ότι θα έχει λόγο στην πιο ακανθώδη παράμετρο: τα ουκρανικά εδάφη που κατέχει η Ρωσία.

Την ίδια στιγμή, ο Λευκός Οίκος προειδοποιεί πως «καμία συνάντηση δεν έχει προγραμματιστεί». Μια τυπική φράση, αλλά αρκετή για να καταδείξει ότι η διαπραγμάτευση βρίσκεται ακόμη στην πιο εύθραυστη της φάση.

Το σχέδιο των 28 σημείων: ο Τραμπ κινεί τα νήματα

Το αμερικανικό ειρηνευτικό σχέδιο 28 σημείων που για κάποιους έγινε 19, είναι πλέον το μοναδικό κείμενο που συζητείται σε Ουάσιγκτον, Κίεβο, Μόσχα και ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Σύμφωνα με τον Τραμπ, το σχέδιο «βελτιώθηκε» μετά τις συζητήσεις στη Γενεύη.

Ο ειδικός απεσταλμένος Στιβ Γουίτκοφ έχει λάβει εντολή να μεταβεί στη Μόσχα και να συναντήσει τον Βλαντίμιρ Πούτιν, ενώ ο υπουργός Στρατού των ΗΠΑ, Νταν Ντρίσκολ, βρίσκεται σε επαφές με Ουκρανούς αξιωματούχους.

Το Κρεμλίνο, μέσω του υπουργού Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ, διαμαρτύρεται ότι δεν έχει λάβει το νέο κείμενο και κατηγορεί την Ευρώπη πως «υπονομεύει» τις αμερικανικές προσπάθειες. Για τη Μόσχα, οποιαδήποτε ουσιαστική αλλαγή μετατρέπει τη διαδικασία σε «εντελώς διαφορετική».

Μυστικές συνομιλίες διεξάγονται επίσης στο Άμπου Ντάμπι, όπου αντιπροσωπείες των ΗΠΑ και της Ρωσίας επιχειρούν να γεφυρώσουν τις τελευταίες διαφορές. Οι ΗΠΑ αφήνουν να εννοηθεί ότι μένουν «μερικές ευαίσθητες αλλά όχι ανυπέρβλητες λεπτομέρειες».

Η Ευρώπη αποδέχεται το αμερικανικό πλαίσιο – αλλά με βαριά καρδιά

Ο πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, Κιρ Στάρμερ, αποκάλυψε στη Βουλή των Κοινοτήτων ότι στη σύνοδο του G20 στη Νότια Αφρική υπήρξε «στέρεη συναίνεση» υπέρ της συνεργασίας με το αμερικανικό κείμενο και όχι υπέρ ενός νέου ευρωπαϊκού σχεδίου.

Όμως, πίσω από την επίσημη γραμμή κρύβεται ο φόβος ότι η Ευρώπη συμμετέχει σε μια διαδικασία που ενδέχεται να νομιμοποιήσει ρωσικά τετελεσμένα. Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, δηλώνει ότι «δεν βλέπει ρωσική βούληση για κατάπαυση του πυρός», ενώ το Λονδίνο προειδοποιεί ότι «ο δρόμος είναι μακρύς».

Παρά τις ενστάσεις, οι Ευρωπαίοι ηγέτες συμφώνησαν στη δημιουργία ειδικής ομάδας εργασίας για τις εγγυήσεις ασφαλείας προς την Ουκρανία — ένα από τα πλέον ακανθώδη ζητήματα, καθώς η Μόσχα απορρίπτει κάθε μορφή δυτικής στρατιωτικής εγγύησης.

Το εδαφικό ζήτημα: το “άβατο” της συμφωνίας

Το μεγαλύτερο εμπόδιο παραμένει αυτό που ο Ζελένσκι ονόμασε «κύριο πρόβλημα»: η αξίωση της Ρωσίας για νομική αναγνώριση των εδαφών που κατέχει.

Η Μόσχα απαιτεί πλήρη ουκρανική αποχώρηση από το Ντονέτσκ και το Λουγκάνσκ, ενώ ελέγχει την Κριμαία, μεγάλα τμήματα της Χερσώνας και της Ζαπορίζια. Για το Κίεβο, οποιαδήποτε αναγνώριση ισοδυναμεί με πολιτική αυτοκτονία.

Οι ρωσικές επιθέσεις “γράφουν” τη διπλωματία στο έδαφος

Το Κρεμλίνο εντείνει τις πιέσεις με επιθέσεις που μοιάζουν σχεδιασμένες για να ενισχύσουν τη ρωσική διαπραγματευτική θέση:
22 πύραυλοι, πάνω από 460 drones, 14 νεκροί στην Ουκρανία.

Παράλληλα, η Ρωσία ανακοινώνει ότι κατέρριψε 249 ουκρανικά drones, με νεκρούς στην περιοχή του Ροστόφ.

Το μήνυμα είναι καθαρό: οι συνομιλίες δεν θα γίνουν σε συνθήκες προσομοίωσης ειρήνης αλλά εν μέσω συνεχούς στρατιωτικής πίεσης.

Το τέλος ή η αρχή της κρίσιμης φάσης;

Ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ότι αναμένει να συναντήσει τους Ζελένσκι και Πούτιν «σύντομα — αλλά μόνο όταν το κείμενο είναι τελικό ή σχεδόν τελικό».

Η Ευρώπη φοβάται μια κακή ειρήνη.
Η Ουκρανία τρέμει μήπως βρεθεί αντιμέτωπη με μια συμφωνία που θα της επιβληθεί.
Η Ρωσία συνεχίζει τη διπλή τακτική: διαπραγματεύεται και βομβαρδίζει.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι η διεθνής σκηνή κινείται με ταχύτητα — αλλά προς ποια κατεύθυνση;
Προς μια συμφωνία ή προς μια νέα κλιμάκωση;

Η απάντηση ίσως κρυφτεί στις επόμενες εβδομάδες, εκεί όπου το ειρηνευτικό σχέδιο θα δοκιμαστεί ανάμεσα στη γεωπολιτική σκοπιμότητα, τις εδαφικές διεκδικήσεις και τη λέξη που ορίζει τη σύγχρονη εποχή: αστάθεια.