Η Κύπρος θεσμοθέτησε Συνήγορο του Ασθενούς- Προχωρεί δικαιώματα των πολιτών στην υγεία

Τον Συνήγορο του Ασθενούς αποκτά για πρώτη φορά η Κύπρος. Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί ένα νέο κεφάλαιο στη διασφάλιση των δικαιωμάτων των ασθενών και στη διαφάνεια της υγειονομικής πολιτικής αλλά και σε νέα δεδομένα.

Η Ένωση Ασθενών Ελλάδας υποδέχεται με θερμό ενθουσιασμό τον ορισμό του κ. Μάριου Χαραλαμπίδη ως πρώτου Συνηγόρου του Ασθενούς της Κυπριακής Δημοκρατίας, στο πλαίσιο της εφαρμογής του νέου νόμου περί Κατοχύρωσης και Προστασίας των Δικαιωμάτων των Ασθενών. Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί τη δημιουργία ενός ανεξάρτητου, θεσμικά κατοχυρωμένου μηχανισμού, που αναμένεται να θωρακίσει περαιτέρω τα δικαιώματα των ασθενών στην Κύπρο.

Ο διορισμός του κ. Χαραλαμπίδη —ο οποίος προέρχεται από το χώρο του κινήματος των ασθενών και είχε προταθεί από την Ομοσπονδία Συνδέσμων Ασθενών Κύπρου (ΟΣΑΚ)— αποτελεί σταθμό για το κυπριακό σύστημα υγείας. Με τη νέα αυτή θεσμική δομή, δίνεται αναβαθμισμένος ρόλος στους πολίτες, οι οποίοι πλέον θα έχουν έναν επίσημο θεσμό στον σχεδιασμό, την παρακολούθηση και τη λογοδοσία των διαδικασιών που αφορούν την υγεία τους.

Ο θεσμός του Συνηγόρου του Ασθενούς: δομή, αρμοδιότητες και λειτουργικότητα

Νομοθετικό πλαίσιο & θέση στον οργανισμό. Ο νόμος 54(Ι)/2025 προβλέπει τον ορισμό του Συνηγόρου του Ασθενούς ως ανεξάρτητου θεσμού. Ο Συνήγορος διορίζεται από το Υπουργικό Συμβούλιο, βάσει διαδικασίας που περιλαμβάνει λίστα υποψηφίων που προέρχονται από φορείς εκπροσώπησης ασθενών.

Η νομοθεσία προβλέπει, επίσης, τη σύσταση Συμβουλευτικής Επιτροπής, στην οποία συμμετέχουν εκπρόσωποι του ιατρικού, νοσηλευτικού, νομικού κόσμου και της ΟΣΑΚ, για υποστήριξη και διαβούλευση.

Ο Συνήγορος του Ασθενούς πρόκειται να έχει ευρύ φάσμα αρμοδιοτήτων, με στόχο την ενίσχυση της προστασίας των ασθενών:

· Παρακολούθηση των πολιτικών που εφαρμόζουν οι φορείς υγείας, με σκοπό την εξασφάλιση συμμόρφωσης με τον νόμο περί δικαιωμάτων ασθενών.

· Διερεύνηση παραπόνων και καταγγελιών από ασθενείς, εντός και εκτός του Γενικού Συστήματος Υγείας (ΓεΣΥ), ιδίως σε περιπτώσεις παραβίασης δικαιωμάτων ή κακής πρακτικής.

· Διενέργεια επιτόπιων επισκέψεων (αυτοψίες) σε υπηρεσίες υγείας, ώστε να καταγράφονται προβλήματα και να διατυπώνονται εισηγήσεις και συστάσεις.

· Έκδοση εκθέσεων προς τον Υπουργό Υγείας (ανά διετία) με διαπιστώσεις, προτάσεις και συστάσεις για βελτιώσεις.

· Συνεργασία με τους λειτουργούς δικαιωμάτων των ασθενών που θα οριστούν σε κάθε νοσηλευτικό ίδρυμα ή πάροχο υγείας. Όπου δεν υπάρχει λειτουργός (π.χ. μικρές δομές), ο Συνήγορος θα αναλαμβάνει το έργο άμεσα.

· Έκδοση κατευθυντήριων οδηγιών και συστάσεων προς τους παρόχους υγείας και τις επιτροπές εξέτασης παραπόνων.

Η δομή αυτή διασφαλίζει ότι τα παράπονα των ασθενών δεν θα «κολλούν» σε επίπεδο τοπικών δομών, αλλά θα προωθούνται και θα αντιμετωπίζονται με θεσμικό τρόπο.

Από την ψήφιση του νόμου στην εφαρμογή: πορεία και προσδοκίες

Η ψήφιση και οι πολιτικές προϋποθέσεις

Η Βουλή των Αντιπροσώπων ενέκρινε ομόφωνα το νομοσχέδιο για τον Συνήγορο του Ασθενούς, με ευρύτατη στήριξη τόσο από τη Βουλή όσο και από το Υπουργείο Υγείας. Η ΟΣΑΚ συνεχάρη τους βουλευτές, την κοινοβουλευτική επιτροπή Υγείας και ειδικά τον Πρόεδρο της επιτροπής για τον ρόλο τους στην ωρίμανση και ψήφιση της ρύθμισης.

Κατά τη διάρκεια συζητήσεων στη Βουλή, αναφέρθηκαν ζητήματα σχετικά με τη δομή του γραφείου του Συνηγόρου, τη στελέχωσή του και τη μεταφορά προσωπικού από τις υφιστάμενες δομές εποπτείας του ΓεΣΥ. Συγκεκριμένα, ειπώθηκε ότι περίπου 1/3 του προσωπικού του Γραφείου Εποπτείας ΓεΣΥ θα μετακινηθεί στο γραφείο του Συνηγόρου.

Η τοποθέτηση του πρώτου Συνηγόρου

Στις αρχές Οκτωβρίου 2025, το Υπουργικό Συμβούλιο διόρισε επίσημα τον κ. Μάριο Χαραλαμπίδη ως τον πρώτο Συνήγορο του Ασθενούς. Ο Υπουργός Υγείας χαρακτήρισε τη διαδικασία ως ιστορική ημέρα για το σύστημα υγείας της Κύπρου, υπογραμμίζοντας την ενίσχυση της διαφάνειας και της αξιοπιστίας του συστήματος.

Η ΟΣΑΚ επεσήμανε ότι ο διορισμός καλύπτει ένα χρόνιο κενό — την έλλειψη ανεξάρτητου μηχανισμού στον οποίο ασθενείς και οικογένειές τους μπορούν να προσφεύγουν, εντός και εκτός ΓεΣΥ.

Τι προβλέπεται στην πράξη

Αναμένεται ότι στα διάφορα νοσηλευτικά ιδρύματα και παρόχους υγείας θα τοποθετηθούν λειτουργοί δικαιωμάτων ασθενών — ιδιαίτερα σε ιδρύματα με μεγάλο αριθμό εργαζομένων. Σε δομές με λιγότερους εργαζόμενους ή εντός περιφερειακών μονάδων όπου δεν υπάρχει τέτοιος λειτουργός, οι ασθενείς θα μπορούν να απευθύνονται απευθείας στον Συνήγορο.

Σύμφωνα με δηλώσεις του Προέδρου της ΟΣΑΚ, τα παράπονα που μέχρι τώρα κατευθύνονταν κατά καιρούς σε διάφορες αρχές θα συγκεντρώνονται πλέον από τον Συνήγορο, ο οποίος θα προωθεί τις καταγραφές και θα απαιτεί απαντήσεις όταν αυτές δεν δίνονται. Ο Συνήγορος θα έχει επίσης το δικαίωμα να παρακολουθεί τη λειτουργία των παρόχων και να υποδεικνύει διορθωτικές ενέργειες.

Επιπλέον, έχει αναφερθεί ότι η διαδικασία υποβολής παραπόνων μέσω των λειτουργών των δομών υγείας θα πρέπει να απαντά εντός δύο εργάσιμων ημερών — εκτός αν πρόκειται για επείγουσες καταστάσεις.

Αντίκτυπος και προσδοκίες
Η ΟΣΑΚ υποδηλώνει ότι η ψήφιση του νόμου αποτελεί ένα «ιστορικό βήμα», και σημειώνει ότι για πάνω από δέκα χρόνια το αίτημα για Συνήγορο του Ασθενούς ήταν διαρκές και τεκμηριωμένο. Ο θεσμός αυτός θεωρείται ότι αποδίδει κύρος και προστασία στο περιεχόμενο των δικαιωμάτων των ασθενών στην Κύπρο, ενώ ευθυγραμμίζεται και με ευρωπαϊκά πρότυπα περί λογοδοσίας και διαφάνειας σε θέματα υγείας.

Ο ΠΑΣΥΚΑΦ (Σύνδεσμος Ασθενών Κύπρου) σημειώνει ότι ο Συνήγορος θα έχει καθήκον να προστατεύσει τα 14 βασικά δικαιώματα των ασθενών, όπως αυτά περιγράφονται στη Χάρτα Δικαιωμάτων των Ασθενών: πρόσβαση, πληροφόρηση, ελεύθερη επιλογή, εμπιστευτικότητα, δικαίωμα παραπόνου, αποζημίωση κ.ά.

Παράλληλα, η νέα διάταξη της Κύπρου αποτελεί ένα πιθανό πρότυπο και για άλλες χώρες της Ευρώπης, ενώ στην Ελλάδα διάφοροι φορείς των ασθενών ήδη συζητούν την υιοθέτηση παρόμοιου θεσμού εκπροσώπησης — ειδικά σε ζητήματα διαφάνειας, εποπτείας και υποστήριξης των ασθενών.

Προκλήσεις και στρατηγικές για βιώσιμο θεσμό

Η μετάβαση από το νομικό πλαίσιο στην αποτελεσματική λειτουργία του θεσμού δεν είναι χωρίς προκλήσεις:

· Στελέχωση και χρηματοδότηση: Θα πρέπει να οριστεί επαρκές ανθρώπινο δυναμικό, με τον κατάλληλο προϋπολογισμό, ώστε ο Συνήγορος να λειτουργεί ανεξάρτητα και ουσιαστικά. Στη Βουλή εκτιμήθηκε ήδη ότι τμήμα του προσωπικού Εποπτείας ΓεΣΥ θα μετακινηθεί στο νέο γραφείο.

· Ανεξαρτησία και ακεραιότητα: Η επιλογή υποψηφίων, η διαδικασία διορισμού, η διαφάνεια στη λειτουργία και η θεσμική θωράκιση (π.χ. προστασία από αστική ευθύνη όταν ενεργεί εντός των καθηκόντων του) είναι κρίσιμα στοιχεία για την εμπιστοσύνη τους ασθενών.

· Εκπαίδευση και ευαισθητοποίηση: Για να υπάρξει αποτελεσματικός διάλογος και χρήση του θεσμού, απαιτείται ενημέρωση των ασθενών, του υγειονομικού προσωπικού και των διοικήσεων των νοσοκομείων.

· Συνεργασία με υφιστάμενους μηχανισμούς: Η λειτουργία του Συνηγόρου θα πρέπει να συμπληρώνει (και όχι να αντικρούει) άλλους θεσμούς και επιτροπές εξέτασης παραπόνων των νοσοκομείων, διασφαλίζοντας ότι οι υποθέσεις προωθούνται στο σωστό επίπεδο.

· Αξιολόγηση και λογοδοσία: Ο θεσμός θα πρέπει να περιλαμβάνει μηχανισμούς αξιολόγησης των επιδόσεων και δημοσιοποίησης των εκθέσεων του, για να ενισχύεται η εμπιστοσύνη του κοινού.

Η θεσμοθέτηση του πρώτου Συνηγόρου του Ασθενούς στην Κύπρο αποτελεί μια σημαντική κατάκτηση για τα δικαιώματα των ασθενών. Η υλοποίηση της νέας δομής ανοίγει τον δρόμο για μια πιο διαφανή, δίκαιη και συμμετοχική υγειονομική διοίκηση, όπου οι φωνές των πολιτών θα ακούγονται και θα υπερασπίζονται θεσμικά. Η Ελλάδα και άλλες χώρες μπορούν να παρακολουθήσουν αυτή την εξέλιξη και, όπου είναι σκόπιμο, να ανταλλάξουν καλές πρακτικές ή να εξετάσουν παρόμοιες θεσμικές λύσεις για ενίσχυση της εκπροσώπησης των ασθενών.