Ανάλυση: Η συγγνώμη Νετανιάχου στον εμίρη του Κατάρ δείχνει το μέγεθος της πίεσης και όχι μόνο

Η απρόσμενη συγγνώμη του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου προς τον εμίρη του Κατάρ προκάλεσε πολιτικό σεισμό σε Ιερουσαλήμ, Ντόχα και Ουάσιγκτον, καθώς πρόκειται για μια εξαιρετικά σπάνια κίνηση που φωτίζει τόσο το παρασκήνιο της τρέχουσας σύγκρουσης στη Γάζα όσο και τις λεπτές ισορροπίες της περιφερειακής διπλωματίας. Η συγγνώμη –η τρίτη που ζητά ο Ισραηλινός ηγέτης κατά τη μακρά πολιτική του διαδρομή– ήρθε μέσα από μια ασυνήθιστη τηλεφωνική επικοινωνία που, σύμφωνα με ισραηλινές εφημερίδες, διευθετήθηκε προσωπικά από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ.

Το γεγονός αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα, καθώς το Κατάρ λειτουργεί εδώ και δύο χρόνια ως βασικός διαμεσολαβητής για τον τερματισμό της αιματηρής σύγκρουσης στη Γάζα, διατηρώντας ταυτόχρονα ανοιχτό δίαυλο επικοινωνίας με τη Χαμάς.

Το χρονικό της επίμαχης συγγνώμης

Σύμφωνα με αναλυτές κοντά στη Χαμάς και διπλωματικές πηγές στην Ιερουσαλήμ, η τηλεφωνική επικοινωνία πραγματοποιήθηκε λίγες ώρες μετά την άφιξη του Νετανιάχου στον Λευκό Οίκο.

Κατά τη διάρκεια της κλήσης, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός εξέφρασε την «ισραηλινή συγγνώμη» για την επιχείρηση που είχε πραγματοποιηθεί στις 9 Σεπτεμβρίου στη Ντόχα, όταν ισραηλινά πλήγματα χτύπησαν κτίριο όπου συνεδρίαζε διαπραγματευτική ομάδα της Χαμάς, σκοτώνοντας πέντε Παλαιστινίους και έναν Καταριανό αξιωματικό ασφαλείας.

Η επίθεση χαρακτηρίστηκε από την κυβέρνηση του Κατάρ «κρατική τρομοκρατία» και κατάφωρη παραβίαση της εθνικής κυριαρχίας.

Ισραηλινοί σχολιαστές παραδέχονται ότι το Τελ Αβίβ δεν είχε ενημερώσει το υπουργικό συμβούλιο για το περιεχόμενο της κλήσης, ενώ πηγές της ισραηλινής δημόσιας ραδιοτηλεόρασης αποκάλυψαν πως η Ντόχα είχε καταστήσει σαφές ότι η συνέχιση της μεσολαβητικής της προσπάθειας προϋπέθετε ρητή συγγνώμη από τον Νετανιάχου και εγγυήσεις ότι η επίθεση δεν θα επαναληφθεί.

Το βάρος του προηγούμενου

Η συγγνώμη αυτή αποκτά πρόσθετη σημασία αν αναλογιστεί κανείς το ιστορικό του Ισραηλινού ηγέτη. Είναι μόλις η τρίτη φορά που ο Νετανιάχου ζητά συγγνώμη σε ξένο ηγέτη: η πρώτη ήταν προς τον βασιλιά Χουσεΐν της Ιορδανίας μετά την αποτυχημένη απόπειρα δολοφονίας του στελέχους της Χαμάς Χαλέντ Μεσάαλ στα τέλη της δεκαετίας του ’90, ενώ η δεύτερη προς τον τότε πρωθυπουργό της Τουρκίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για την αιματηρή επιδρομή στο πλοίο Mavi Marmara το 2010.

Το γεγονός ότι η τρίτη συγγνώμη αφορά το Κατάρ –μια χώρα που το Ισραήλ κατηγορούσε επί χρόνια για «φιλοξενία τρομοκρατών»– δείχνει το μέγεθος της πίεσης.

Το παρασκήνιο της πίεσης

Ισραηλινές εφημερίδες αναφέρουν ότι η πρωτοβουλία του Τραμπ να μεσολαβήσει σχετίζεται με το δικό του ειρηνευτικό σχέδιο για την επόμενη ημέρα στη Γάζα. Η Ντόχα θεωρείται από την Ουάσιγκτον κρίσιμος παίκτης, ικανός να πείσει τη Χαμάς να αποδεχθεί τους όρους μιας κατάπαυσης του πυρός και ανταλλαγής αιχμαλώτων.

Ο ίδιος ο Τραμπ φέρεται να προειδοποίησε τον Νετανιάχου ότι χωρίς την καταριανή διαμεσολάβηση δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι η συγγνώμη δεν ήταν μια απλή διπλωματική ευγένεια αλλά ένα αναγκαστικό βήμα. Μετά τον βομβαρδισμό στη Ντόχα, το Ισραήλ βρέθηκε απομονωμένο ακόμη και σε κύκλους που παραδοσιακά στηρίζουν το Τελ Αβίβ, ενώ στον ΟΗΕ η εικόνα του Νετανιάχου είχε επιδεινωθεί σημαντικά. Σύμφωνα με σχολιαστές στην Ιερουσαλήμ, η αποδοχή του όρου της συγγνώμης αποτέλεσε ουσιαστικά προοίμιο για την επανεκκίνηση των συνομιλιών κατάπαυσης του πυρός.

Η στάση της Ντόχα

Το Κατάρ, το οποίο διατηρεί ανοιχτή γραμμή επικοινωνίας τόσο με τη Χαμάς όσο και με την Ουάσιγκτον, δεν έκρυψε την ενόχλησή του για την επίθεση, μιλώντας για «κατάφωρη προσβολή της μεσολαβητικής διαδικασίας».

Η κυβέρνηση της Ντόχα ξεκαθάρισε ότι η αποχώρηση από τον ρόλο του μεσολαβητή θα παρέμενε στο τραπέζι αν δεν υπήρχε σαφής δέσμευση για την ασφάλεια του καταριανού εδάφους. Η άμεση ανταπόκριση του Νετανιάχου, μόλις είκοσι ημέρες μετά το περιστατικό, θεωρήθηκε από αραβικούς διπλωματικούς κύκλους «ένδειξη ότι το Ισραήλ αναγνωρίζει το στρατηγικό αδιέξοδο στο οποίο βρίσκεται».

Σήμα αλλαγής στρατηγικής

Για Ισραηλινούς αναλυτές, η συγγνώμη ισοδυναμεί με σιωπηρή παραδοχή λάθους. Η επίθεση στη Ντόχα περιγράφηκε ακόμη και από πρώην αξιωματικούς ασφαλείας ως «ιστορικό σφάλμα» που υπονόμευσε την ισραηλινή θέση στο διπλωματικό πεδίο.

Η κίνηση του Νετανιάχου, όσο και αν παρουσιάζεται εσωτερικά ως τακτική επιλογή, αποκαλύπτει την ανάγκη του Τελ Αβίβ να επαναφέρει την καταριανή διαμεσολάβηση προκειμένου να αποτρέψει διεθνή απομόνωση και να δημιουργήσει γέφυρες για την επόμενη μέρα στη Γάζα.

Το βλέμμα στο μέλλον

Η συγγνώμη του Νετανιάχου ανοίγει το δρόμο για επανενεργοποίηση των διαπραγματεύσεων με τη Χαμάς, υπό την αιγίδα του Κατάρ και με την αμερικανική επίβλεψη, καθώς το Ισραήλ έχει ήδη αποδεχθεί μέρος του σχεδίου που παρουσίασε ο Τραμπ, το οποίο περιλαμβάνει κατάπαυση του πυρός, ανταλλαγή αιχμαλώτων και σταδιακή άρση του αποκλεισμού.

Η εξέλιξη αυτή, όπως σημειώνουν διπλωματικές πηγές στην Ιερουσαλήμ, δεν σηματοδοτεί μόνο ένα τακτικό βήμα αποκλιμάκωσης, αλλά και μια πιθανή αλλαγή στρατηγικής: αναγνώριση ότι χωρίς τη συνδρομή περιφερειακών δυνάμεων, όπως το Κατάρ, δεν μπορεί να υπάρξει βιώσιμη λύση. Για την Ντόχα, η συγγνώμη αποτελεί διπλωματική νίκη, επιβεβαιώνοντας τον ρόλο της ως αναντικατάστατου διαμεσολαβητή.

Η κίνηση του Νετανιάχου –ανεξάρτητα από το αν έγινε «αναγκαστικά», όπως υποστηρίζουν Ισραηλινοί και Άραβες σχολιαστές– ενισχύει την εικόνα του Κατάρ ως κρίσιμου παράγοντα σταθερότητας και προσφέρει στον πρόεδρο Τραμπ μια σπάνια διπλωματική επιτυχία. Το κατά πόσο η συγγνώμη θα οδηγήσει σε πραγματική εκεχειρία ή θα αποδειχθεί απλώς μια τακτική αναδίπλωση παραμένει ανοιχτό, αλλά το μήνυμα έχει σταλεί: ακόμη και ο πιο σκληρός παίκτης της Μέσης Ανατολής μπορεί να υποχρεωθεί σε υποχώρηση όταν η γεωπολιτική σκακιέρα το απαιτεί.