Λαγκάρντ: Τι είπε για επιτόκια, πληθωρισμό και τι μηνύματα έδωσε για την Τεχνητή Νοημοσύνη

«Οι ακριβείς επιπτώσεις της Τεχνητής Νοημοσύνης (AI) παραμένουν αβέβαιες. Όμως, η αβεβαιότητα δεν αποτελεί λόγο για αδράνεια. Όπως παρατήρησε κάποτε ο Άλαν Τούρινγκ, πρωτοπόρος της πληροφορικής: “Μπορούμε να δούμε μόνο μια μικρή απόσταση μπροστά, αλλά μπορούμε να δούμε πολλά που χρειάζεται να γίνουν”. Αυτό ισχύει εξίσου και για την τεχνητή νοημοσύνη σήμερα».

Τα παραπάνω ανέφερε μεταξύ άλλων η Κριστίν Λαγκάρντ, η οποία τόνισε πως η  Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) της οποίας ηγείται, αύξησε τα τρία βασικά επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης στη συνεδρίαση νομισματικής πολιτικής που πραγματοποιήθηκε νωρίτερα μέσα στον μήνα μιλώντας στην Επιτροπή Οικονομικής και Νομισματικής Πολιτικής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Η Κριστίν Λαγκάρντ ανέφερε πως η ΕΚΤ δεν αντιδρά απευθείας στις αυξήσεις των τιμών ενέργειας, αλλά παρεμβαίνει όταν υπάρχει κίνδυνος οι αυξήσεις αυτές να ενσωματωθούν στον πληθωρισμό. Η ίδια είδε  υψηλότερο πληθωρισμό το 2027 και το 2028 σε σχέση με ό,τι αναμενόταν πριν από λίγους μήνες, κυρίως εξαιτίας των υψηλότερων τιμών ενέργειας. Ωστόσο, είπε, δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής ενδείξεις ότι το ενεργειακό σοκ περνά στους μισθούς. Οι μισθοί ανά εργαζόμενο αυξήθηκαν κατά 3,3% το δεύτερο τρίμηνο, έναντι 3,6% το πρώτο τρίμηνο.

Η αύξηση των επιτοκίων από την ΕΚΤ

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αύξησε τα τρία βασικά επιτόκια κατά 25 μονάδες βάσης, καθώς ο πληθωρισμός παραμένει υπό πίεση από τις υψηλότερες τιμές ενέργειας. Η πρόεδρος της ΕΚΤ, Κριστίν Λαγκάρντ, ξεκαθάρισε ότι η κεντρική τράπεζα δεν αντιδρά απευθείας στις αυξήσεις των τιμών ενέργειας, αλλά παρεμβαίνει όταν υπάρχει κίνδυνος αυτές να περάσουν ευρύτερα στον πληθωρισμό, στους μισθούς και στις υπόλοιπες τιμές.

Η απόφαση εντάσσεται, σύμφωνα με την ίδια, σε μια «μετρημένη αντίδραση», καθώς το ενεργειακό σοκ είναι πολύ μεγάλο για να αγνοηθεί, χωρίς όμως να υπάρχουν μέχρι στιγμής ενδείξεις ότι έχει ενσωματωθεί στον πληθωρισμό.

Πληθωρισμός στην ευρωζώνη

Ο συνολικός πληθωρισμός στην ευρωζώνη αυξήθηκε στο 3,2% τον Αύγουστο από 2,9% τον Ιούλιο, ενώ ο πληθωρισμός της ενέργειας εκτινάχθηκε στο 14,3%, από 10,3%. Αντίθετα, ο πληθωρισμός στα τρόφιμα υποχώρησε στο 1,1% από 1,2%, ενώ ο πληθωρισμός χωρίς ενέργεια και τρόφιμα μειώθηκε οριακά στο 2,4%. Η ΕΚΤ προβλέπει ότι ο συνολικός πληθωρισμός θα διαμορφωθεί κατά μέσο όρο στο 3,0% το 2026, στο 2,5% το 2027 και στο 2,1% το 2028. Για τον πληθωρισμό χωρίς ενέργεια και τρόφιμα, οι προβλέψεις είναι 2,5%, 2,6% και 2,3% αντίστοιχα.

Παρά τις πιέσεις από το ενεργειακό σοκ, εξήγησε πως η οικονομία της ευρωζώνης εμφανίζει ανθεκτικότητα. Το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε με σταθερό ρυθμό το δεύτερο τρίμηνο του 2026, με την ανάπτυξη να είναι ευρεία και να αφορά τις περισσότερες χώρες και τους περισσότερους κλάδους. Η εικόνα αυτή αναμένεται να συνεχίστηκε και το τρίτο τρίμηνο. Η μεταποίηση στηρίζεται από τις υψηλότερες κρατικές δαπάνες για άμυνα και υποδομές, η καταναλωτική εμπιστοσύνη έχει ανακάμψει από τα χαμηλά επίπεδα της άνοιξης, ενώ η δραστηριότητα που συνδέεται με την τεχνητή νοημοσύνη ενισχύεται στις ψηφιακές υπηρεσίες, στις επιχειρηματικές επενδύσεις και στις εξαγωγές.

Η ανεργία διαμορφώθηκε στο 6,4% τον Ιούλιο, αν και η αύξηση της απασχόλησης και του εργατικού δυναμικού συνεχίζει να επιβραδύνεται. Η παραγωγικότητα έχει σταδιακά βελτιωθεί. Μεσοπρόθεσμα, η κατανάλωση αναμένεται να στηριχθεί από τη σταδιακή πτώση των τιμών ενέργειας και την ισχυρή αγορά εργασίας, ενώ οι επιχειρηματικές και στεγαστικές επενδύσεις αναμένεται να στηρίξουν περισσότερο την ανάπτυξη. Οι εξαγωγές αναμένεται να επωφεληθούν από την ισχυρότερη εξωτερική ζήτηση. Οι προβολές της ΕΚΤ προβλέπουν ανάπτυξη 0,9% το 2026, 1,4% το 2027 και 1,5% το 2028.

Επίδραση των τιμών ενέργειας στους μισθούς

Η άνοδος των τιμών ενέργειας έχει μέχρι στιγμής περιορισμένη επίδραση στους μισθούς. Η ονομαστική αύξηση των αποδοχών ανά εργαζόμενο διαμορφώθηκε στο 3,3% το δεύτερο τρίμηνο, από 3,6% το πρώτο τρίμηνο. Η εξέλιξη αυτή αποτελεί ένα από τα βασικά στοιχεία που εξετάζει η ΕΚΤ, καθώς το κρίσιμο ζήτημα είναι αν το ενεργειακό σοκ θα περάσει σε υψηλότερους μισθούς και στη συνέχεια σε ευρύτερες αυξήσεις τιμών. Οι βραχυπρόθεσμες προσδοκίες για τον πληθωρισμό παραμένουν αυξημένες, ενώ οι περισσότερες μακροπρόθεσμες προσδοκίες βρίσκονται περίπου στο 2%, στοιχείο που στηρίζει τη σταθεροποίηση του πληθωρισμού γύρω από τον στόχο μεσοπρόθεσμα.

Η απόφαση για την αύξηση των επιτοκίων βασίστηκε σε τρία βασικά κριτήρια: τις προοπτικές του πληθωρισμού και τους κινδύνους που τις περιβάλλουν, τη δυναμική του υποκείμενου πληθωρισμού και τον τρόπο με τον οποίο οι υψηλότερες τιμές ενέργειας μεταφέρονται στις υπόλοιπες τιμές και στους μισθούς, καθώς και τη μετάδοση της νομισματικής πολιτικής στο κόστος δανεισμού και στην οικονομική ανάπτυξη. Η εικόνα που προκύπτει είναι υψηλότερος πληθωρισμός το 2027 και το 2028 σε σχέση με τις προηγούμενες εκτιμήσεις, κυρίως λόγω της ενέργειας, αλλά χωρίς μέχρι στιγμής ενδείξεις ότι οι αυξήσεις των τιμών περνούν στους μισθούς. Παράλληλα, η σημαντική άνοδος των μακροπρόθεσμων επιτοκίων από την προηγούμενη συνεδρίαση αναμένεται να επιβραδύνει την ανάπτυξη και να περιορίσει περισσότερο τη μετακύλιση των αυξήσεων στις τιμές.

Οι προοπτικές εξακολουθούν να χαρακτηρίζονται από υψηλή αβεβαιότητα, με ανοδικούς κινδύνους για τον πληθωρισμό και καθοδικούς κινδύνους για την οικονομική ανάπτυξη.

Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει την οικονομία

Η τεχνητή νοημοσύνη εξελίσσεται σε μετασχηματιστική δύναμη για την οικονομία, καθώς μπορεί να αλλάξει τις παραγωγικές διαδικασίες, τα επιχειρηματικά μοντέλα και τις δομές σε ολόκληρη την οικονομία. Οι επιχειρήσεις αναμένεται να κατευθύνουν περίπου το 10% των συνολικών επενδύσεών τους στην AI το 2026, ενώ ο δανεισμός που συνδέεται με την AI αντιστοιχεί ήδη περίπου στο ένα τέταρτο της πιστωτικής ανάπτυξης προς τις επιχειρήσεις. Η επίδραση της τεχνολογίας στην οικονομία, όμως, παραμένει αβέβαιη και θα εκδηλωθεί σταδιακά τόσο από την πλευρά της ζήτησης όσο και από την πλευρά της προσφοράς.

Ένας από τους βασικούς μηχανισμούς είναι η παραγωγικότητα. Η AI μπορεί να επιτρέψει στις επιχειρήσεις να παράγουν περισσότερο και, με την πάροδο του χρόνου, η υψηλότερη παραγωγικότητα θα μπορούσε να μειώσει το κόστος. Εφόσον οι υπόλοιποι παράγοντες παραμένουν σταθεροί, αυτό θα μπορούσε να περιορίσει τις πληθωριστικές πιέσεις μακροπρόθεσμα. Το μέγεθος και η ταχύτητα αυτής της επίδρασης, ωστόσο, θα εξαρτηθούν από το πόσο γρήγορα και σε ποια έκταση θα υιοθετηθεί η AI από την οικονομία.

Ήδη υπάρχουν ενδείξεις ευρύτερης χρήσης, αλλά η υιοθέτηση παραμένει περιορισμένη. Έρευνα της ΕΚΤ έδειξε ότι έως τα τέλη του 2025 το 38% των επιχειρήσεων της ευρωζώνης δήλωνε τουλάχιστον μέτρια χρήση AI, ενώ μόλις το 7% ανέφερε σημαντική χρήση. Για να αξιοποιηθεί πλήρως η τεχνολογία απαιτούνται μεγάλες επενδύσεις όχι μόνο στην καινοτομία, αλλά και στην υπολογιστική ισχύ, στα κέντρα δεδομένων και στην ενέργεια. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις χρειάζεται να προσαρμόσουν τις διαδικασίες τους και να εκπαιδεύσουν το προσωπικό τους.

Τι είπε για τις επενδύσεις ΑΙ στην Ευρώπη

Οι επενδύσεις στην AI αυξάνονται στην Ευρώπη και υπάρχουν περισσότερα σχέδια για επενδύσεις από τις επιχειρήσεις, όμως εξακολουθούν να υπολείπονται των Ηνωμένων Πολιτειών. Ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες όπως το InvestAI και το Scaleup Europe Fund μπορούν να κινητοποιήσουν πρόσθετες επενδύσεις στις υποδομές AI, ενώ τα 30 δισ. ευρώ για τα AI Gigafactories, με στόχο την ανάπτυξη προηγμένης AI στην ΕΕ, αποτελούν ένα πρώτο βήμα.

Παράλληλα, η ταχεία αύξηση της χρηματοδότησης της AI – εξήγησε η κ. Λαγκάρντ -δημιουργεί και χρηματοπιστωτικούς κινδύνους. Οι παγκόσμιες χρηματιστηριακές αποτιμήσεις είναι συγκεντρωμένες σε σχετικά μικρό αριθμό εταιρειών που συνδέονται με την AI, οι οποίες αυξάνουν γρήγορα και τη χρηματοδότησή τους μέσω χρέους. Μια απότομη αναθεώρηση των προοπτικών αυτών των εταιρειών ή της βιωσιμότητας του χρέους τους θα μπορούσε να προκαλέσει διορθώσεις στις αγορές και να επηρεάσει τους επενδυτές της ευρωζώνης και την ευρύτερη οικονομία.

Η AI και οι φόβοι για την αγορά εργασίας

Περισσότερο από το 50% των εργαζομένων χρησιμοποιεί ήδη AI στην εργασία του και, μέχρι στιγμής, οι επιχειρήσεις συνολικά συνεχίζουν να προσλαμβάνουν προσωπικό. Έρευνες δείχνουν μάλιστα ότι οι επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν σημαντικά την AI είναι συνολικά πιο πιθανό να προσλαμβάνουν νέο προσωπικό κατά τη μεταβατική περίοδο. Η εικόνα όμως διαφέρει ανάλογα με τον σκοπό της χρήσης της τεχνολογίας: επιχειρήσεις που χρησιμοποιούν AI για έρευνα, καινοτομία και νέα προϊόντα τείνουν να προσλαμβάνουν, ενώ εκείνες που τη χρησιμοποιούν κυρίως για τη μείωση του κόστους εργασίας μειώνουν την απασχόληση.

Το κρίσιμο ερώτημα για τα επόμενα χρόνια είναι αν η AI θα λειτουργήσει κυρίως ως συμπλήρωμα των εργαζομένων ή αν θα αντικαταστήσει μέρος της εργασίας τους. Η εξέλιξη αυτή μπορεί να επηρεάσει τα εισοδήματα, τη ζήτηση και τελικά τον πληθωρισμό, όμως οι επιπτώσεις παραμένουν αβέβαιες. Ιστορικά, οι μεγάλες τεχνολογικές εξελίξεις δεν έχουν οδηγήσει σε μείωση της απασχόλησης, αλλά δεν έχει ακόμη κριθεί αν η AI θα ακολουθήσει την ίδια πορεία.

Τι χρειάζεται η Ευρώπη για την ενίσχυση της ΑΙ

Η Ευρώπη χρειάζεται να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε η AI να ενισχύσει την παραγωγικότητα και το βιοτικό επίπεδο, ενώ παράλληλα θα διασφαλίζεται η τεχνολογική της κυριαρχία. Για την επίτευξη αυτού του στόχου τίθενται τρεις βασικές κατευθύνσεις: καινοτομία, μεγαλύτερη ανεξαρτησία και ευρύτερη και βαθύτερη υιοθέτηση της AI.

Στον τομέα της καινοτομίας, οι επιχειρήσεις χρειάζονται μεγάλες και ολοκληρωμένες αγορές, πρόσβαση σε κεφάλαια, σημαντική υπολογιστική ισχύ, εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό και άφθονη, οικονομικά προσιτή ενέργεια. Αυτό σημαίνει μείωση του κατακερματισμού στην Ενιαία Αγορά, προώθηση της ένωσης αποταμιεύσεων και επενδύσεων και επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης. Οι πρωτοβουλίες της ΕΕ για εργοστάσια AI, εγκαταστάσεις δοκιμών και ρυθμιστικά sandboxes μπορούν να βοηθήσουν ώστε οι ιδέες να μετατρέπονται ταχύτερα από ερευνητικά αποτελέσματα σε εμπορικές εφαρμογές. Παράλληλα, υπάρχει περιθώριο καινοτομίας σε τομείς όπως τα πιο «πράσινα» chips και οι πιο αποδοτικοί αλγόριθμοι.

Στο θέμα της ανεξαρτησίας, η Ευρώπη καλείται να ενισχύσει τα κρίσιμα τμήματα της αλυσίδας αξίας της AI που παραμένουν υποανάπτυκτα. Η δημιουργία ευρωπαϊκών δυνατοτήτων θα επιτρέψει την αξιοποίηση ευρωπαϊκής τεχνολογίας σε ευαίσθητες δραστηριότητες, σύμφωνα με τον στόχο του Πακέτου Τεχνολογικής Κυριαρχίας. Ο στόχος δεν είναι η πλήρης αυτάρκεια, αλλά η δυνατότητα των κρίσιμων λειτουργιών να συνεχίζουν να λειτουργούν υπό οποιεσδήποτε συνθήκες. Παράλληλα, η Ευρώπη έχει οικονομικό και γεωστρατηγικό συμφέρον να διατηρεί ισχυρή θέση στην παγκόσμια αλυσίδα αξίας της AI.

Τεχνολογική πρωτοπορία με στοχευμένα προγράμματα

Η υιοθέτηση της AI πρέπει να επεκταθεί πέρα από μια μικρή ομάδα τεχνολογικών πρωτοπόρων. Η απλή διάδοση της τεχνολογίας όμως δεν αρκεί: οι επιχειρήσεις πρέπει να την αξιοποιούν σε βάθος και αποτελεσματικά. Αυτό προϋποθέτει, μεταξύ άλλων, στοχευμένα προγράμματα επανεκπαίδευσης για την αντιμετώπιση των ελλείψεων σε δεξιότητες που σχετίζονται με την AI και για την προσαρμογή του εργατικού δυναμικού στη νέα πραγματικότητα. Η εφαρμογή της Στρατηγικής για την AI μπορεί να στηρίξει την ευρύτερη υιοθέτηση, ενώ αναμένονται και πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη βιομηχανική AI σε τομείς προτεραιότητας.

Το βασικό μήνυμα για τη νομισματική πολιτική

Για τη νομισματική πολιτική, η επίδραση της AI στην παραγωγικότητα, στις επενδύσεις, στην αγορά εργασίας, στις χρηματοπιστωτικές συνθήκες και στον πληθωρισμό είπε η κ. Λαγκάρντ, θα πρέπει να παρακολουθείται στενά, καθώς όλα αυτά μπορούν να επηρεάσουν τη σταθερότητα των τιμών.

Για την Ευρώπη, ο στόχος είναι η δημιουργία των συνθηκών που θα επιτρέψουν στην AI να αυξήσει την παραγωγικότητα και το βιοτικό επίπεδο, παράλληλα με τη διασφάλιση της τεχνολογικής κυριαρχίας.

Οι ακριβείς επιπτώσεις της AI παραμένουν αβέβαιες, όμως η αβεβαιότητα δεν αποτελεί λόγο για αδράνεια. Όπως είχε αναφέρει ο πρωτοπόρος της πληροφορικής Άλαν Τούρινγκ, «μπορούμε να δούμε μόνο μια μικρή απόσταση μπροστά, αλλά μπορούμε να δούμε πολλά που χρειάζεται να γίνουν». Η ίδια διαπίστωση, σύμφωνα με τη Λαγκάρντ, ισχύει και για την τεχνητή νοημοσύνη σήμερα.