Η Άγκυρα σηκώνει ξανά τους τόνους: Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειος και Κύπρος στο στόχαστρο

Τις πάγιες θέσεις της για το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο και την Κύπρο επανέφερε η Άγκυρα, με αφορμή την εβδομαδιαία ενημέρωση του τουρκικού υπουργείου Άμυνας. Σε ανακοίνωσή του, το τουρκικό υπουργείο (MSB) ανέφερε ότι «σε μια περίοδο κατά την οποία οι κρίσεις και οι εντάσεις στην περιοχή μας αυξάνονται, οι στρατιωτικές εξελίξεις στην Κύπρο παρακολουθούνται στενά από εμάς».

Στο Αιγαίο, η Τουρκία επανέλαβε την αξίωσή της για αποστρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών, επικαλούμενη τις Συνθήκες της Λωζάνης και των Παρισίων. Η Αθήνα απορρίπτει την τουρκική ερμηνεία και συνδέει την αμυντική θωράκιση των νησιών με το δικαίωμα νόμιμης άμυνας, ιδιαίτερα απέναντι στη διαρκή τουρκική στρατιωτική παρουσία στο Αιγαίο και το casus belli για την επέκταση των χωρικών υδάτων.

Ιδιαίτερο βάρος δόθηκε και στην ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου–Ισραήλ. Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι οι εργασίες για καλώδια και αγωγούς, καθώς και οι επιστημονικές έρευνες σε περιοχές που η ίδια θεωρεί ότι ανήκουν στην τουρκική υφαλοκρηπίδα, πρέπει να προηγείται συντονισμός μαζί της. Πρόσθεσε ότι δεν θα επιτρέψει δραστηριότητες που, κατά την άποψή της, αγνοούν τα δικαιώματα και τα συμφέροντά της.

Η επιδίωξη είναι σαφής: η Άγκυρα θέλει να αποκτήσει λόγο πριν ξεκινήσουν εργασίες στη θάλασσα, επικαλούμενη τη δική της εκδοχή για τα όρια της υφαλοκρηπίδας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η διατύπωση έχει σημασία, επειδή βάζει στην ίδια κατηγορία δραστηριότητες που το Διεθνές Δίκαιο αντιμετωπίζει διαφορετικά. Η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας αναγνωρίζει το δικαίωμα πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα. Προβλέπει συναίνεση του παράκτιου κράτους για τη χάραξη της διαδρομής υποθαλάσσιων αγωγών, όχι γενική απαίτηση προηγούμενης άδειας για τη διέλευση καλωδίου. Οι θαλάσσιες επιστημονικές έρευνες υπάγονται σε διαφορετικό καθεστώς. Η τουρκική απαίτηση για ενιαίο «προηγούμενο συντονισμό» αποσιωπά αυτές τις διακρίσεις.

Πίσω από τη διαφωνία για τις εργασίες βρίσκεται η μεγαλύτερη διαφωνία για τις θαλάσσιες ζώνες. Η Τουρκία θεωρεί ότι τμήματα της σχεδιαζόμενης διαδρομής εμπίπτουν στη δική της υφαλοκρηπίδα. Η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία απορρίπτουν τις τουρκικές διεκδικήσεις που περιορίζουν τα δικαιώματα των νησιών, όπως και τις συνέπειες που επιχειρεί να αποδώσει η Άγκυρα στο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Γι’ αυτό το καλώδιο έχει αποκτήσει βάρος πολύ μεγαλύτερο από το τεχνικό του αντικείμενο. Κάθε βήμα για την υλοποίησή του δοκιμάζει στην πράξη τις αντίθετες θέσεις των δύο πλευρών.

Το τρίτο μέτωπο αφορά την Κυπριακή Δημοκρατία. Η Τουρκία εξέφρασε αντιρρήσεις για την ενίσχυση της κυπριακής αεράμυνας και τις αμυντικές συνεργασίες της Λευκωσίας με άλλες χώρες, υποστηρίζοντας ότι επηρεάζονται οι «ευαίσθητες ισορροπίες» στο νησί.

Η Κυπριακή Δημοκρατία είναι διεθνώς αναγνωρισμένο κράτος και αποφασίζει η ίδια για την άμυνα και τις συνεργασίες της. Η τουρκική επίκληση της ασφάλειας γίνεται, επιπλέον, από μια χώρα που διατηρεί στρατιωτικές δυνάμεις στο βόρειο τμήμα της Κύπρου από το 1974. Αυτό είναι το δεδομένο που απουσιάζει από τις τουρκικές αναφορές στις «ισορροπίες». Η Λευκωσία δεν χρειάζεται να θεωρεί δεδομένο ότι η ενίσχυση της προστασίας του εναέριου χώρου της απαιτεί την αποδοχή της δύναμης που κατέχει μέρος του εδάφους της.

Το μήνυμα της Άγκυρας είναι συνεπώς τριπλό: αμφισβήτηση ελληνικών αμυντικών δραστηριοτήτων στα νησιά, απαίτηση για λόγο στις θαλάσσιες δραστηριότητες της Ανατολικής Μεσογείου και αντιδράσεις στην αμυντική ενίσχυση της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Πρόκειται για θέσεις που η Τουρκία επαναλαμβάνει εδώ και χρόνια. Αυτό που αποκτά ιδιαίτερη σημασία είναι η συγκυρία: οι ελληνικές και κυπριακές πρωτοβουλίες στην Ανατολική Μεσόγειο περνούν από το επίπεδο των σχεδιασμών στην υλοποίηση, ενώ η Άγκυρα επιχειρεί να διατηρήσει ενεργό τον ρόλο και τις διεκδικήσεις της στην περιοχή.