Το “πείραμα του Βερολίνου”: Μπορεί η Ελίφ Εράλπ του Die Linke να εφαρμόσει το πρόγραμμα κρατικοποίησης κατοικιών;

Η νίκη του κόμματος Die Linke (Η Αριστερά) στις τοπικές εκλογές του Βερολίνου επισκιάστηκε από τη συνεχιζόμενη άνοδο της άκρας Δεξιάς στην ανατολική Γερμανία, αποτέλεσε όμως μία σοβαρή ήττα για τον κυβερνητικό συνασπισμό του Φρ. Μερτς. H επικράτηση του Die Linke που αναφέρεται ως “ιστορική” αποδίδεται, σε μεγάλο βαθμό, στην οξεία στεγαστική κρίση στην γερμανική πρωτεύουσα, όπου εκατοντάδες χιλιάδες κατοικίες έχουν περιέλθει στον έλεγχο ιδιωτικών εταιρειών και εκτόξευσαν τις τιμές αγοράς και ενοικίασης, ενώ τα εισοδήματα των κατοίκων έχουν αυξηθεί μόνο οριακά.

Η επικεφαλής του ψηφοδελτίου, Ελίφ Εράλπ, διεξήγαγε την προεκλογική της εκστρατεία με επίκεντρο το εκρηκτικά αυξανόμενο κόστος στέγασης στη γερμανική πρωτεύουσα και την υπόσχεσή της για κρατικοποίηση των ιδιωτικών εταιρειών κατοικιών, οι οποίες κατέχουν μεγάλο μέρος του οικιστικού αποθέματος της πόλης.

Το αποτέλεσμα, σχεδόν διπλάσιο από το προηγούμενο ποσοστό του κόμματος, θα μπορούσε να καταστήσει την 45χρονη Εράλπ την πρώτη δήμαρχο του Βερολίνου από την Αριστερά, το κόμμα που έχει τις ρίζες του στο πρώην κομμουνιστικό κόμμα της Ανατολικής Γερμανίας, μετά την επανένωση της χώρας πριν από 36 χρόνια.

«Από σήμερα, αλλάζουμε μαζί το Βερολίνο», δήλωσε η Εράλπ σε μέλη του κόμματος που πανηγύριζαν. Στις πρώτες δηλώσεις της μετά το κλείσιμο της κάλπης, η 45χρονη κόρη αριστερών Τούρκων γονέων, που εγκατέλειψαν την Τουρκία μετά το πραξικόπημα του 1980, χαρακτήρισε την ολοένα δυσκολότερη κατάσταση στην αγορά ενοικίων ως «το μεγαλύτερο κοινωνικό πρόβλημα» της πρωτεύουσας.

Υποσχέθηκε να προχωρήσει στην κρατικοποίηση των εταιρειών κατοικιών και να «διώξει την κερδοσκοπία από το Βερολίνο», εφαρμόζοντας το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος του 2021, στο οποίο το 58% είχε υποστηρίξει προτάσεις για τη θέσπιση νομοθεσίας που θα επέτρεπε την κρατικοποίηση.

Όπως περιγράφει το Reuters (απόδοση KREPORT), μένει να φανεί αν αυτή η πολιτική θα εφαρμοστεί τελικά. Θα συνεπαγόταν τη μεταφορά περίπου 220.000 κατοικιών σε δημόσια ιδιοκτησία, ενώ ο γενικός γραμματέας του SPD, Τιμ Κλίσεντορφ, δήλωσε ότι η κρατικοποίηση των εταιρειών κατοικιών θα κόστιζε περίπου 20 δισ. ευρώ. Δημοσκόπηση της Infratest Dimap έδειξε επίσης ότι σήμερα μόνο το 37% των ερωτηθέντων υποστηρίζει το μέτρο.

Τόσο το SPD όσο και οι Πράσινοι δήλωσαν πρόθυμοι να συμμετάσχουν σε συνασπισμό με την Αριστερά. Ο ηγέτης των Πρασίνων, Φέλιξ Μπάνασακ, τόνισε όμως ότι, για να καταστεί δυνατή μια τέτοια συνεργασία, θα πρέπει να αντιμετωπιστούν οι κατηγορίες περί αντισημιτισμού που έχουν διατυπωθεί εναντίον τμημάτων της Αριστεράς στο Βερολίνο.

«Χρειαζόμαστε μια σαφή δέσμευση για την καταπολέμηση του αντισημιτισμού· διαφορετικά, η συνεργασία μαζί μας δεν μπορεί να προχωρήσει», δήλωσε. Η Αριστερά απορρίπτει τις κατηγορίες περί συστηματικού αντισημιτισμού, δηλώνοντας ότι αντιτίθεται σε όλες τις μορφές «εχθρότητας που στρέφεται εναντίον ομάδων», συμπεριλαμβανομένων του αντισημιτισμού, του ρατσισμού και του σεξισμού.

Τι προβλέπεται για την κρατικοποίηση κατοικιών

Όπως αναφέρει το KREPORT, σε δημοψήφισμα το 2021, οι κάτοικοι του Βερολίνου είχαν ψηφίσει υπέρ της σύνταξης νομοσχεδίου από την τοπική κυβέρνηση για την κρατικοποίηση των εταιρειών κατοικιών που διαθέτουν πάνω 3.000 διαμερίσματα. Έκτοτε, ο πληθυσμός της πόλης συνέχισε να αυξάνεται, η έλλειψη προσιτής στέγης έχει επιδεινωθεί και τα ενοίκια για τις νέες μισθώσεις έχουν εκτιναχθεί. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, το τοπικό κοινοβούλιο δεν έχει θεσπίσει νόμο για τις απαλλοτριώσεις.

Η απαλλοτρίωση, ωστόσο, θα μπορούσε να είναι νόμιμη χάρη σε μια ιδιαίτερη διάταξη του γερμανικού Συντάγματος του 1949, η οποία επιτρέπει τη μεταβίβαση ιδιωτικής γης, φυσικών πόρων και μέσων παραγωγής σε δημόσια ιδιοκτησία έναντι αποζημίωσης. Η διάταξη αυτή υιοθετήθηκε την εποχή που στη χώρα διεξαγόταν συζήτηση για το κατά πόσον η μεταπολεμική οικονομία της θα έπρεπε να βασιστεί στον καπιταλισμό της ελεύθερης αγοράς ή στον κρατικό έλεγχο.

Μετά την επανένωση του Ανατολικού και του Δυτικού Βερολίνου το 1990, η πόλη διέθετε μεγάλο αριθμό κενών κατοικιών και για ένα διάστημα ο πληθυσμός της μάλιστα μειωνόταν. Ακολούθησαν χρόνια ουσιαστικής στασιμότητας, μέχρι τη δεκαετία του 2010, όταν άρχισαν να εγκαθίστανται στην πόλη νέοι κάτοικοι. Έκτοτε, ο πληθυσμός του Βερολίνου έχει αυξηθεί κατά περίπου 9%, φθάνοντας τα 3,7 εκατομμύρια.

Ενώ τα ενοίκια έχουν εκτιναχθεί και η διαθεσιμότητα κατοικιών έχει μειωθεί, πολλοί κάτοικοι της γερμανικής πρωτεύουσας έχουν δει τα εισοδήματά τους να αυξάνονται μόνο οριακά. Σε αντίθεση με τις περισσότερες πρωτεύουσες, το Βερολίνο δεν αποτελεί την οικονομική ατμομηχανή της χώρας του: Το κατά κεφαλήν εισόδημα παραμένει χαμηλότερο από τον εθνικό μέσο όρο και περίπου το 10% των κατοίκων είναι άνεργοι.