Πώς θα καταλάβουμε ότι χρειαζόμαστε βοήθεια και γιατί είναι σημαντικό να ζητάμε

Όλοι γνωρίζουμε τουλάχιστον έναν ή δύο ενήλικες που προτιμούν να τους κάνουν οι άλλοι τις δουλειές: να τρέχουν για λογαριασμό τους, να τους πηγαίνουν στον γιατρό, να παίρνουν τα φάρμακα και τα ψώνια τους. Η μητέρα μου ήταν τέτοια περίπτωση. Εγώ υπήρξα το λεγόμενο «γονεϊκοποιημένο παιδί», φροντίζοντάς τη από μικρή ηλικία μέχρι που έφυγε από τη ζωή πριν επτά χρόνια. 

Joan M. Cook

Η πλήρης εξάρτησή της από τους άλλους με ώθησε στο αντίθετο άκρο: έγινα ψυχολόγος που προτιμά να τα κάνει όλα μόνη της. Με τον καιρό όμως κατάλαβα πως η υπερβολική αυτάρκεια ή στωικότητα συχνά δεν είναι αποτελεσματικές. Ως επαγγελματίας, έπρεπε να μάθω και να διδάξω τόσο στον εαυτό μου όσο και στους ασθενείς μου τη σημασία του να ζητάμε βοήθεια όταν τη χρειαζόμαστε.

Όπως λέω στους ανθρώπους που με εμπιστεύονται –και όπως έμαθα να λέω και στον εαυτό μου– κάνουμε κακό στον εαυτό μας όταν δεν ζητάμε ή δεν δεχόμαστε βοήθεια στις δύσκολες στιγμές. Κανείς δεν μπορεί να πορευτεί στη ζωή εντελώς μόνος. Οι άνθρωποι είναι κοινωνικά όντα, σχεδιασμένοι για αλληλεξάρτηση. Το να μπορούμε να ζητούμε και να δεχόμαστε βοήθεια μας κάνει με τον καιρό πιο δυνατούς και ανεξάρτητους.

Υπάρχουν πολλοί λόγοι που μας αποτρέπουν από το να απευθυνθούμε σε άλλους. Συχνά νομίζουμε πως πρέπει να τα καταφέρνουμε μόνοι μας. Φοβόμαστε μήπως φανεί ότι είμαστε αδύναμοι ή έχουμε ανάγκη. Μπορεί να μας ανησυχεί η πιθανότητα απόρριψης ή ότι θα επιβαρύνουμε τους άλλους. Άλλοι σκέφτονται πως το να ζητούν βοήθεια δίνει στους άλλους κάποια μορφή εξουσίας πάνω τους ή ότι «χρωστούν» αν δεχτούν υποστήριξη.

Πιστέψτε με, καταλαβαίνω όλα αυτά τα γνωστικά λάθη στη σκέψη – τα έχω κι εγώ η ίδια. Χρειάζεται κατανόηση και συμπόνια προς τον εαυτό μας για τέτοιες σκέψεις, αλλά και προσπάθεια για να τις ξεπεράσουμε.

Το επόμενο βήμα είναι να εντοπίσουμε σε ποια σημεία θα ωφεληθούμε από βοήθεια και να μάθουμε πώς, πότε και σε ποιον θα απευθυνθούμε. Αυτό θέτει τις βάσεις για επιτυχία.

Πώς ζητάμε αποτελεσματικά βοήθεια

Οι άνθρωποι δεν είναι τέλειοι ούτε οφείλουν να έχουν όλες τις απαντήσεις ή ικανότητες. Προτρέπω όσους συνεργάζομαι μαζί τους να κάνουν μια καταγραφή των αναγκών τους. Ως συναισθηματικά υγιείς ενήλικες, πρέπει να καλύπτουμε πολλές ανάγκες μόνοι μας, αλλά κάποιες μπορούμε –και πρέπει– να ζητήσουμε από άλλους, ενώ κάποιες ίσως μείνουν ανεκπλήρωτες.

Όταν ξεκαθαρίσουμε τι χρειαζόμαστε, μπορούμε να διακρίνουμε πού θα βοηθούσε η στήριξη. Για παράδειγμα, αν δεν θέλουμε να πάμε μόνοι στο εταιρικό πικνίκ στο τέλος του καλοκαιριού, δεν υπάρχει τίποτα κακό –και μάλλον είναι το σωστό– στο να ζητήσουμε από κάποιον να μας συνοδεύσει. Όμως χρειάζεται στρατηγική.

Πρώτα διαλέγουμε ένα υποστηρικτικό άτομο για το αίτημά μας (δεν απευθυνόμαστε στον λιγότερο κοινωνικό φίλο μας). Στη συνέχεια, ζητάμε ευγενικά. Όταν απευθυνόμαστε για βοήθεια, αξίζει να προσέξουμε τη γλώσσα του σώματος, τη στάση μας, τον τόνο της φωνής και τα λόγια που χρησιμοποιούμε.

Για παράδειγμα, αν σταθούμε απέναντι σε κάποιον με σταυρωμένα χέρια, αυτό δείχνει συχνά άμυνα ή έλλειψη διάθεσης επικοινωνίας. Αν καμπουριάζουμε, αποφεύγουμε το βλέμμα ή δείχνουμε με το δάχτυλο, επίσης αποθαρρύνουμε τον άλλο. Το ίδιο ισχύει αν απαιτούμε, απειλούμε ή προσβάλλουμε – μειώνεται έτσι η πιθανότητα ανταπόκρισης.

Τεχνικές & δεξιότητες για καλύτερη επικοινωνία

Μου αρέσει ιδιαίτερα η θεραπευτική προσέγγιση Seeking Safety. Αν και σχεδιάστηκε αρχικά για επιζώντες τραύματος με ταυτόχρονη παρουσία PTSD και εξαρτήσεων, περιλαμβάνει συμπεριφορικές, γνωστικές και διαπροσωπικές δεξιότητες ευρείας εφαρμογής. Για το αίτημα βοήθειας, προτείνει ξεκίνημα με μικρά βήματα: εξασκούμαστε σε ασφαλή πρόσωπα με απλά αιτήματα.

Φαίνεται αυτονόητο αλλά οι πιθανότητες επιτυχίας αυξάνονται αν ζητήσουμε από κάποιον μια μεταφορά σε συνέντευξη εργασίας ή ραντεβού γιατρού, παρά αν ζητήσουμε χρήματα για το ενοίκιο ή τη δόση του αυτοκινήτου.

Φυσικά υπάρχουν κι άλλες αξιόλογες προσεγγίσεις για κοινωνικές δεξιότητες. Ο ψυχολόγος Donald Meichenbaum, για παράδειγμα, έχει γράψει εκτενώς για τις δεξιότητες διαπροσωπικής αποτελεσματικότητας, την εξάσκηση συμπεριφοράς και την επίλυση προβλημάτων.

Όταν ζητάμε βοήθεια πρέπει επίσης να είμαστε προετοιμασμένοι για μια πιθανή άρνηση. Αν συμβεί αυτό, οφείλουμε να μην το πάρουμε προσωπικά – τις περισσότερες φορές οι λόγοι σχετίζονται με τη διαχείριση χρόνου, τα οικονομικά ή τις δυνατότητες του άλλου κι όχι με εμάς.

Η αξία των κοινωνικών δεσμών στην ψυχική υγεία

Επικοινώνησα με τον Adam Brown, ψυχολόγο και καθηγητή στη New School for Social Research, που έχει ερευνήσει παράγοντες κινδύνου αλλά και ανθεκτικότητας στην ψυχική υγεία. Όπως ανέφερε: «Οι ισχυροί κοινωνικοί δεσμοί και η υποστήριξη είναι από τους σημαντικότερους προστατευτικούς παράγοντες απέναντι στο στρες, στις δυσκολίες και στις δύσκολες συνθήκες ζωής.»

Συμπλήρωσε επίσης: «Το να ζητά κανείς βοήθεια δεν είναι ένδειξη αδυναμίας· αποτελεί μια μορφή προσαρμοστικής αντιμετώπισης που ενισχύει τις σχέσεις, μειώνει τη μοναξιά και δημιουργεί ευκαιρίες για νέες οπτικές, μάθηση κι εξέλιξη.»

Συμφωνώ απολύτως –κι εγώ χρειάζομαι αυτή την υπενθύμιση όταν η παλιά νοοτροπία επιστρέφει κι αισθάνομαι πως πρέπει πάντα εγώ να έχω όλες τις απαντήσεις και να φροντίζω τους πάντες εκτός από τον εαυτό μου.

Είμαι άνθρωπος. Αξίζω στήριξη, σύνδεση και βοήθεια όπως όλοι μας – κι εσύ το ίδιο.

*Η Joan M. Cook είναι ψυχολόγος τραύματος και καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχιατρικής της Ιατρικής Σχολής του Γέιλ.

Πηγή: time.com