Eurogroup: Στο τραπέζι οι τιμές των καυσίμων-Νευρική κρίση σε ΕΕ και Ελλάδα-Το παράδοξο της Μάλτας

Το θέμα της εκρηκτικής ανόδου στις τιμές των καυσίμων ενόψει ακόμη ενός δύσκολου χειμώνα με τις δυο πολεμικές κρίσεις σε εξέλιξη, βρίσκεται στο ευρωπαϊκό τραπέζι. Η συνεδρίαση του Eurogroup σήμερα 18 Σεπτεμβρίου στο Δουβλίνο πραγματοποιείται σε ένα περιβάλλον έντονης μεταβλητότητας στις ενεργειακές αγορές. Στην επίσημη ατζέντα περιλαμβάνονται οι πρόσφατες οικονομικές εξελίξεις και οι προτεραιότητες πολιτικής, ενώ η ενεργειακή κρίση αναμένεται να αποτελέσει μέρος των ευρύτερων συζητήσεων.

Η Κομισιόν, από την πλευρά της, έχει ήδη χαράξει τις βασικές γραμμές μιας πιθανής ευρωπαϊκής απάντησης: στοχευμένα, έγκαιρα και προσωρινά μέτρα, με προτεραιότητα στους πιο ευάλωτους καταναλωτές και στους κλάδους που πλήττονται περισσότερο, και όχι μια γενικευμένη επιδότηση της κατανάλωσης καυσίμων. Το ευρωπαϊκό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων που δημιουργήθηκε για την ενεργειακή κρίση επιτρέπει στα κράτη-μέλη να στηρίξουν, μεταξύ άλλων, επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν αυξημένο κόστος καυσίμων, ενώ η Κομισιόν έχει επανειλημμένα υπογραμμίσει ότι οι παρεμβάσεις θα πρέπει να έχουν περιορισμένη διάρκεια και δημοσιονομικό κόστος.

Η στάση αυτή εξηγεί και γιατί στις Βρυξέλλες δεν φαίνεται, τουλάχιστον με τα σημερινά δεδομένα, να προκρίνεται ένα νέο πανευρωπαϊκό πρόγραμμα επιδοτήσεων αντίστοιχο με εκείνο της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης. Η ίδια η Κομισιόν υπολογίζει ότι τα μέτρα που είχαν ανακοινωθεί έως τον Μάιο του 2026 για την αντιμετώπιση του ενεργειακού σοκ έφθαναν τα 14,5 δισ. ευρώ, ενώ το κόστος θα μπορούσε να ανέλθει στα 38,6 δισ. ευρώ εάν παρατείνονταν έως το τέλος του έτους. Παράλληλα, επισημαίνει ότι μεγάλο μέρος των μέτρων ήταν μη στοχευμένο, όπως οι μειώσεις φόρων στα καύσιμα, και προκρίνει πλέον μεγαλύτερη στόχευση.

Το ζητούμενο είναι πόση στήριξη μπορούν να προσφέρουν οι κυβερνήσεις χωρίς να επιβαρύνουν υπέρμετρα τους προϋπολογισμούς και χωρίς να ενισχύσουν την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Και σε αυτό το πλαίσιο, η περίπτωση της Μάλτας αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Η διεθνής κρίση και ο κίνδυνος για την Ευρώπη

Η νέα άνοδος των καυσίμων συνδέεται με τις γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή, τις διαταραχές στην παγκόσμια προσφορά και την αβεβαιότητα γύρω από τις θαλάσσιες οδούς μεταφοράς ενέργειας. Το Στενό του Ορμούζ έχει ιδιαίτερη σημασία για την παγκόσμια αγορά, καθώς από αυτό διέρχεται σημαντικό μέρος του πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σε ανακοίνωσή της στις 8 Σεπτεμβρίου, ανέφερε ότι δεν υπήρχε άμεσο πρόβλημα ασφάλειας εφοδιασμού πετρελαίου στην ΕΕ, σημειώνοντας όμως ότι η αστάθεια στη Μέση Ανατολή και οι εποχικές ανάγκες του φθινοπώρου και του χειμώνα θα μπορούσαν να αυξήσουν τις πιέσεις στις αγορές.

Παράλληλα, η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας προειδοποίησε στις 11 Σεπτεμβρίου ότι οι παγκόσμιες διαταραχές στην προσφορά πετρελαίου και οι μειωμένες αποδόσεις διυλιστηρίων ενδέχεται να διατηρήσουν υψηλές τις τιμές των καυσίμων.

Το ευρωπαϊκό παρόδοξο

Το ευρωπαϊκό παράδοξο αποτυπώνεται στις ίδιες τις αντλίες: ενώ χώρες όπως η Δανία, η Ολλανδία και η Γερμανία βρίσκονται στις υψηλότερες τιμές της ΕΕ και η Ελλάδα κινείται επίσης σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, η Μάλτα εξακολουθεί να εμφανίζει τη χαμηλότερη τιμή βενζίνης και diesel στην Ένωση. Τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 17ης Σεπτεμβρίου καταγράφουν αυτή τη μεγάλη απόσταση και επαναφέρουν το ερώτημα εάν η διαφορά οφείλεται μόνο στη φορολογία και τις διεθνείς τιμές ή και στις διαφορετικές εθνικές πολιτικές συγκράτησης του κόστους.

Τα στοιχεία της εβδομάδας 14 Σεπτεμβρίου, που δημοσιεύονται στην τελευταία συγκεντρωτική καταγραφή των τιμών, δείχνουν ότι:

Η Ελλάδα και το κόστος της φορολογίας

Η θέση της Ελλάδας στις ακριβότερες αγορές δεν εξηγείται μόνο από την τιμή του αργού πετρελαίου. Στην τελική τιμή που καταβάλλει ο καταναλωτής συμμετέχουν η διεθνής τιμή του πετρελαίου και των προϊόντων διύλισης, το κόστος μεταφοράς και διανομής, τα περιθώρια εμπορίας, ο Ειδικός Φόρος Κατανάλωσης (ΕΦΚ) και ο ΦΠΑ.

Η φορολογία έχει ιδιαίτερη σημασία στις συγκρίσεις μεταξύ των κρατών-μελών. Διαφορετικοί συντελεστές ΕΦΚ και ΦΠΑ, αλλά και διαφορετικές πολιτικές επιδότησης ή συγκράτησης των τιμών, δημιουργούν σημαντικές αποκλίσεις στην τελική τιμή της αντλίας.

Η Ελλάδα δεν διαθέτει σήμερα μια πολιτική συγκράτησης των τιμών αντίστοιχη με εκείνη που εφαρμόζει η Μάλτα. Η συζήτηση για μειώσεις φόρων στα καύσιμα επανέρχεται κάθε φορά που εντείνονται οι διεθνείς πιέσεις, όμως μια οριζόντια μείωση φόρων συνεπάγεται δημοσιονομικό κόστος και δεν εγγυάται ότι ολόκληρη η ελάφρυνση θα μετακυλιστεί στους καταναλωτές.

Μάλτα: Η φθηνότερη βενζίνη στην ΕΕ

Η Μάλτα αποτελεί τη χαρακτηριστική εξαίρεση στην ευρωπαϊκή αγορά καυσίμων. Με τιμή 1,34 ευρώ το λίτρο για αμόλυβδη 95 οκτανίων και 1,21 ευρώ για diesel, παραμένει η φθηνότερη χώρα της ΕΕ και στα δύο προϊόντα, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Οι καταγραφές των τιμών δείχνουν ότι η Μάλτα έχει διατηρήσει επί σειρά ετών εξαιρετικά σταθερές τιμές στα καύσιμα, ακόμη και σε περιόδους έντονης διεθνούς μεταβλητότητας.

Το γεγονός αυτό συνδέεται με την πολιτική της κυβέρνησης να απορροφά μέρος των διεθνών αυξήσεων, ώστε να περιορίζει τις επιπτώσεις στους καταναλωτές και στις επιχειρήσεις.

Η Μάλτα εξακολουθεί να έχει τη φθηνότερη βενζίνη και το φθηνότερο diesel στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η νέα άνοδος έχει αποτυπωθεί στις περισσότερες ευρωπαϊκές αγορές. Η μέση τιμή της βενζίνης 95 στην ΕΕ αυξήθηκε από 1,907 ευρώ το λίτρο στις 7 Σεπτεμβρίου σε 1,924 ευρώ την εβδομάδα της 14ης Σεπτεμβρίου, ενώ το diesel αυξήθηκε από 2,028 σε 2,075 ευρώ.

Η Μάλτα, ωστόσο, παρέμεινε στα 1,34 και 1,21 ευρώ αντίστοιχα.

Πώς λειτουργεί η πολιτική συγκράτησης των τιμών

Η βασική λογική του μοντέλου της Μάλτας είναι ότι το κράτος αναλαμβάνει μέρος του κινδύνου από τις διεθνείς διακυμάνσεις. Όταν η τιμή του πετρελαίου αυξάνεται, η κυβέρνηση μπορεί να περιορίσει τη μετακύλιση της αύξησης στην αντλία, απορροφώντας μέρος του κόστους.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι η διάρκεια αυτής της πολιτικής. Όσο παραμένουν υψηλές οι διεθνείς τιμές, τόσο αυξάνεται η ανάγκη χρηματοδότησης της συγκράτησης.

Η Μάλτα μπορεί να προστατεύει τους καταναλωτές, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι η διεθνής αύξηση εξαφανίζεται· μέρος της μεταφέρεται στον κρατικό προϋπολογισμό ή σε άλλους κρίκους της αλυσίδας.

Το φυσικό αέριο και η επόμενη δοκιμασία

Η ενεργειακή κρίση δεν περιορίζεται στη βενζίνη και το diesel. Η Ευρώπη αντιμετωπίζει επίσης κινδύνους για το φυσικό αέριο, ιδίως σε περίπτωση παρατεταμένων διαταραχών στις εισαγωγές LNG ή αυξημένου ανταγωνισμού με τις ασιατικές αγορές.

Η κατάσταση αυτή μπορεί να επηρεάσει όχι μόνο τους λογαριασμούς φυσικού αερίου, αλλά και το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας και τη βιομηχανική παραγωγή. Η Ευρώπη έχει διαφοροποιήσει τις πηγές προμήθειας, ωστόσο η εξάρτηση από τις διεθνείς αγορές LNG παραμένει σημαντική.

Η νέα άνοδος στις τιμές των καυσίμων καθιστά έτσι ακόμη πιο κρίσιμο το ζήτημα της ενεργειακής πολιτικής. Η Μάλτα δείχνει ότι η κρατική παρέμβαση μπορεί να συγκρατήσει τις τιμές στην αντλία. Η ευρωπαϊκή εμπειρία, όμως, δείχνει ότι το κόστος της ενέργειας εξαρτάται από ένα σύνθετο μείγμα διεθνών τιμών, φορολογίας, δημοσιονομικών επιλογών και γεωπολιτικών κινδύνων.

Η διαφορά ανάμεσα στα 1,34 ευρώ της Μάλτας και στα 2,16 ευρώ της Ελλάδας δεν είναι απλώς μια στατιστική απόκλιση. Είναι το αποτέλεσμα διαφορετικών πολιτικών επιλογών και διαφορετικών συνθηκών αγοράς, που επηρεάζουν άμεσα το διαθέσιμο εισόδημα των πολιτών και την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.