ΑΠΟΣΤΟΛΗ libre: Ο δρόμος προς την COP31-Τι καινούριο μάθαμε τελικά στη Διάσκεψη της Τραπεζούντας-Από το Παρίσι στην Αττάλεια

Το Radisson Blu, βρίσκεται στην περιοχή Boztepe (Μποζτεπέ) μία από τις καλύτερες και ακριβότερες της Τραπεζούντας. Σε αυτό το πολυτελές ξενοδοχείο φιλοξενήθηκε η φετινή Διάσκεψη “Blue Dialogue: Ocean & Seas Climate Change and Resilience”, η θεσμοθετημένη ετήσια διάσκεψη του ΟΗΕ υπό τη Σύμβαση-Πλαίσιο για την Κλιματική Αλλαγή. Ουσιαστικά, είναι μια από τις προπαρασκευαστικές  ενόψει της COP31 στην Αττάλεια. Σε αυτή η τουρκική προεδρία της 31^ης Διεθνούς Διάσκεψης του ΟΗΕ έθεσε ουσιαστικά τις προτεραιότητες και τα θέματα που θα συζητηθούν.  

ΑΠΟΣΤΟΛΗ:

Παναγιώτης Δρίβας

• Όμως πόσο σημαντική ήταν η Διάσκεψη της Τραπεζούντας;
•  Ή απλώς παρακολουθήσαμε ακόμη μια τυπική παρουσίαση προτάσεων και διαλέξεων χωρίς ουσιαστικό αντίκρισμα;
• Δημιουργεί δυναμική σε αυτά που θα ακολουθήσουν; δηλ. Γενική Συνέλευση ΟΗΕ, εβδομάδα για το Κλίμα στη Νέα Υόρκη, Pre-COP στα Φίτζι και τέλος COP31 στην Αττάλεια;

Τα τραπέζια εργασίας και οι απουσίες

Καταρχάς η διάσκεψη ήταν διήμερη με το μεγαλύτερο ενδιαφέρον να επικεντρώνεται στην πρώτη μέρα.

Μετά τις αρχικές τοποθετήσεις όπου τέθηκαν  τα βασικά θέματα ακολούθησε η εξειδίκευση σε τραπέζια συζητήσεων με διακεκριμένους επιστήμονες με διπλωμάτες. Στον παρακάτω πίνακα παρατίθενται μερικοί από αυτούς:

Στους διαδρόμους της Διάσκεψης βέβαια δεν έλειψε και κάποια μουρμούρα για δύο σημαντικές απουσίες. Συνάδελφος μας έλεγε πώς είχε έρθει αποκλειστικά για έναν από αυτούς, χωρίς εννοείται να υποβαθμίζεται η επιστημονική επάρκεια και η παρουσία των υπολοίπων ειδικών. Αντιθέτως.

Πρόκειται για τους κορυφαίους: Peter Thomson, UN secretary special envoy for ocean και Qu Dongyu biologist general director FAO, οι οποίοι αν και ήταν στον αρχικό σχεδιασμό, τελικά δεν παραβρέθηκαν. Ο λόγος δεν έχει γίνει γνωστός.

Πέραν όμως των εισηγήσεων, των επιστημονικών συζητήσεων και των θεματικών κύκλων που αναπτύχθηκαν σε αυτές, το πιο ενδιαφέρον κομμάτι στις Διασκέψεις είναι πάντα οι συνεντεύξεις Τύπου, κατά τις οποίες υπάρχει η δυνατότητα διευκρινιστικών ερωτήσεων.

Ειδικά όταν απαντά σε αυτές ο πρόεδρος της  COP31 και Υπ. Περιβάλλοντος της Τουρκίας κ. Murat Kurum. Μάλιστα εν αντιθέσει με τη συνήθη πρακτική ο κ. Kurum επέλεξε να απαντήσει σε όλες τις ερωτήσεις των εκπροσώπων των Μέσων Ενημέρωσης.

 Οι πιο δυνατές στιγμές της Συνέντευξης Τύπου

Ίσως η πιο δυνατή στιγμή κατά τη διάρκεια της Σ/Τ αφορούσε τη συμφωνία με την Αυστραλία στον απόηχο της κόντρας των δύο χωρών για τη φιλοξενία της COP31. Σύμφωνα με τον συμβιβασμό, η Τουρκία θα φιλοξενήσει και θα προεδρεύσει της COP31, ενώ ο Αυστραλός υπουργός Κλίματος και Ενέργειας Chris Bowen θα αναλάβει τον νεοσύστατο ρόλο του Προέδρου των Διαπραγματεύσεων.

Ο κ. Kurum ρωτήθηκε πώς θα λύνονται οι διαφωνίες αν προκύψει κάποια κόντρα κατά τις επίσημες διαπραγματεύσεις. Με κατηγορηματικό τρόπο, και θα έλεγε κανείς και λίγο αυστηρό, ο Υπ. Περιβάλλοντος της Τουρκίας  ξεκαθάρισε αμέσως ότι «Η Τουρκία και η Αυστραλία ΔΕΝ είναι συμπρόεδροι».

Διευκρίνισε ότι η Τουρκία είναι ο επίσημος Πρόεδρος της COP31, ενώ η Αυστραλία (και ο υπουργός της Chris Bowen) έχει αναλάβει αποκλειστικά το κομμάτι του συντονισμού των διαπραγματεύσεων.

Τόνισε με νόημα ότι, παρόλο που υπάρχει καλή συνεργασία και συνεχείς διαβουλεύσεις, «η τελική απόφαση ανήκει αποκλειστικά στην Προεδρία της COP31», δηλαδή στην Τουρκία.

Η δήλωση προκάλεσε αίσθηση και σχολιάστηκε σε διεθνή μέσα ενημέρωσης, με την επισήμανση ότι η Τουρκία διεκδικεί τον απόλυτο έλεγχο των τελικών αποφάσεων της συνόδου, βάζοντας όρια στις φιλοδοξίες της Αυστραλίας.

Μερικά ακόμη σημεία που κατά τη γνώμη μας έχουν ιδιαίτερη βαρύτητα και αφορούν την ουσία της επερχόμενης Διάσκεψης:

• Ερώτηση: Πώς θα αντιδράσει η COP31 απέναντι στην πολύ μεγάλη πιθανότητα να ξεπεραστεί ο παγκόσμιος στόχος συγκράτησης της θερμοκρασίας στον 1,5°C.

Murat Kurum: Παραδέχτηκε ανοιχτά τη σκληρή πραγματικότητα, τονίζοντας ότι «η επίτευξη του στόχου του 1,5°C δυστυχώς δεν φαίνεται καθόλου εύκολη». Πρόσθεσε ότι αν καταφέρουμε να κρατήσουμε τη θερμοκρασία κοντά σε αυτό το όριο, θα θεωρηθεί επιτυχία. Εξήγησε ότι για αυτόν ακριβώς τον λόγο, η COP31 που θέλει να φιλοξενήσει η Τουρκία στην Αττάλεια πρέπει να είναι μια «COP Εφαρμογής» (δηλαδή με πράξεις και όχι μόνο λόγια), αφού η αλλαγή του τρόπου ζωής μας δεν είναι πλέον επιλογή αλλά υποχρέωση.

• Ερώτηση: Πώς μπορούν οι χώρες να συνεργαστούν για το κλίμα όταν υπάρχουν τόσο μεγάλες γεωπολιτικές συγκρούσεις, ενεργειακές κρίσεις και χρέη;

Murat Kurum: Αναγνώρισε ότι η προετοιμασία γίνεται μέσα σε ένα «εξαιρετικά δύσκολο παγκόσμιο περιβάλλον» λόγω των πολέμων και των οικονομικών προβλημάτων. Ωστόσο, έστειλε το μήνυμα ότι η φύση δεν γνωρίζει σύνορα: «Τα διαβατήρια δεν ισχύουν για τις θάλασσες και οι ωκεανοί δεν έχουν τελωνεία». Υπογράμμισε ότι αν δεν προστατεύσουμε μαζί τις θάλασσες, δεν μπορούμε να έχουμε κοινό μέλλον.

• Ερώτηση: Πώς θα διασφαλιστεί ότι τα διεθνή κονδύλια για την προστασία των θαλασσών θα φτάσουν πραγματικά εκεί που υπάρχει ανάγκη και δεν θα χαθούν στη γραφειοκρατία;

Murat Kurum: Εξήγησε τον όρο «Μαύρη Χρηματοδότηση» (Blue Finance) και τη συνεργασία με το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (UNDP). Παραδέχτηκε ότι το να έχεις χρήματα δεν λέει τίποτα αν δεν έχεις έτοιμα σχέδια. Έφερε ως παράδειγμα την ίδια την Τραπεζούντα, ανακοινώνοντας ότι ετοιμάζεται άμεσα ένα σύγχρονο έργο για τον καθαρισμό των λυμάτων της πόλης, ώστε τα κονδύλια να πιάσουν τόπο με απόλυτη αποδοτικότητα.

• Ερώτηση: Γιατί επιλέχθηκε η Τραπεζούντα για αυτή τη διεθνή συνάντηση και ποιο είναι το τοπικό πρόβλημα;

Murat Kurum: Έδωσε μια ανησυχητική διάσταση για την κλιματική κρίση στην περιοχή, αποκαλύπτοντας ότι τα τελευταία 50 χρόνια η Τραπεζούντα έχει πληγεί από περισσότερες από 100 ακραίες μετεωρολογικές καταστροφές (πλημμύρες, κατολισθήσεις κ.λπ.). Χρησιμοποίησε αυτά τα δεδομένα για να δείξει ότι η κλιματική αλλαγή δεν είναι ένα θεωρητικό σενάριο του μέλλοντος, αλλά επηρεάζει ήδη άμεσα τη ζωή, τη γεωργία και την οικονομία των ανθρώπων της Μαύρης Θάλασσας.

Τι μάθαμε τελικά από τη Διάσκεψη της Τραπεζούντας

Κατά γενική ομολογία η Τραπεζούντα αποτέλεσε κάτι περισσότερο από έναν ακόμη σταθμό στην προετοιμασία της COP31. Η τουρκική προεδρία παρουσίασε ένα συγκεκριμένο μοντέλο για την επόμενη μεγάλη διάσκεψη του ΟΗΕ για το κλίμα: λιγότερα γενικόλογα συνθήματα και περισσότερα έργα, χρηματοδότηση, τεχνολογία και μετρήσιμα αποτελέσματα.

Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι ωκεανοί και οι θάλασσες, αλλά πίσω από τις προτάσεις της Τραπεζούντας διαμορφώνεται μια ευρύτερη πολιτική κατεύθυνση. Η Άγκυρα θέλει η COP31 να αποτελέσει, όπως χαρακτηριστικά υποστηρίζει, μια «COP της εφαρμογής», όπου οι δεσμεύσεις θα μετατρέπονται σε επενδύσεις και οι επενδύσεις σε πραγματικές παρεμβάσεις.

Η προσέγγιση αυτή έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η διεθνής κλιματική διπλωματία αντιμετωπίζει το βασικό της πρόβλημα: οι δεσμεύσεις έχουν αυξηθεί, αλλά η εφαρμογή και η χρηματοδότηση παραμένουν πίσω.

Από τα θαλάσσια απορρίμματα στην πολιτική «Zero Waste Blue»

Ένα από τα πιο συγκεκριμένα νέα στοιχεία που παρουσίασε η τουρκική προεδρία στην Τραπεζούντα είναι η COP31 Marine Litter Action Platform, η Πλατφόρμα Δράσης για τα Θαλάσσια Απορρίμματα.

Η λογική της είναι να αντιμετωπιστεί ένα πρόβλημα που μέχρι σήμερα παραμένει κατακερματισμένο: πολλές χώρες και οργανισμοί υλοποιούν δράσεις κατά των πλαστικών και άλλων απορριμμάτων στη θάλασσα, όμως η γνώση, οι επιτυχημένες πρακτικές και οι δυνατότητες χρηματοδότησης δεν συνδέονται επαρκώς.

Η πλατφόρμα επιχειρεί να καλύψει αυτό το κενό σε τρία επίπεδα.

• Πρώτον, με τη δημιουργία δικτύου ανταλλαγής γνώσης, ώστε επιτυχημένα προγράμματα και τεχνικές λύσεις να μπορούν να μεταφερθούν από μια χώρα ή περιοχή σε άλλη.
• Δεύτερον, με ένα ψηφιακό σύστημα παρακολούθησης, που θα καταγράφει και θα χαρτογραφεί τις δράσεις για τα θαλάσσια απορρίμματα.
• Και τρίτον, με τη σύνδεση των έργων με τεχνική και χρηματοδοτική υποστήριξη.

Πρόκειται ουσιαστικά για προσπάθεια να συνδεθεί η περιβαλλοντική πολιτική με έναν μηχανισμό υλοποίησης. Η τουρκική προεδρία εντάσσει μάλιστα την πρωτοβουλία στη λογική του Zero Waste Blue, συνδέοντας τα απόβλητα της ξηράς με την προστασία των θαλασσών και την κλιματική αλλαγή.

Η θάλασσα ως νέα μεγάλη «δεξαμενή» της κλιματικής διπλωματίας

Η επιλογή των ωκεανών δεν είναι συμβολική. Οι θάλασσες καλύπτουν περισσότερο από το 70% της επιφάνειας της Γης, ενώ λειτουργούν ως σημαντικές δεξαμενές άνθρακα. Ταυτόχρονα, η υπερθέρμανση, η άνοδος της στάθμης της θάλασσας, η απώλεια οικοτόπων, η ρύπανση και η υποβάθμιση της βιοποικιλότητας αυξάνουν την πίεση στα θαλάσσια οικοσυστήματα.

Η τουρκική προεδρία θέλει συνεπώς να μεταφέρει τους ωκεανούς και τις θάλασσες από μια περισσότερο περιφερειακή θεματική ενότητα στο επίκέντρο της κλιματικής δράσης της COP31.

Στην Τραπεζούντα παρουσιάστηκε η ιδέα για Blue Project Preparation and Financing Mechanism, έναν μηχανισμό που θα συνδέει χώρες και έργα με χρηματοπιστωτικά ιδρύματα. Παράλληλα, προτάθηκε ένα Blue Data Network, μέσω του οποίου δεδομένα για τη θερμοκρασία της θάλασσας, τη ρύπανση, τη διάβρωση των ακτών και τη βιοποικιλότητα θα γίνουν περισσότερο διαθέσιμα.

Η φιλοδοξία είναι σαφής: η επιστήμη και τα δεδομένα να οδηγούν σε συγκεκριμένα έργα και τα έργα να οδηγούν σε επενδύσεις.

Το ιδιωτικό κεφάλαιο μπαίνει στο κέντρο της κλιματικής δράσης

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η έμφαση στη χρηματοδότηση από ιδιώτες και χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς. Η τουρκική προεδρία αναγνωρίζει ότι οι δημόσιοι πόροι δεν επαρκούν για το μέγεθος της επένδυσης που απαιτεί η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και η προστασία των θαλασσών.

Γι’ αυτό προωθεί έναν συνδυασμό επιχορηγήσεων, ευνοϊκής χρηματοδότησης, εγγυήσεων και μικτής χρηματοδότησης, με στόχο να κινητοποιηθεί μεγαλύτερο μέρος ιδιωτικών κεφαλαίων.

Η κατεύθυνση αυτή συνδέεται άμεσα με ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των προηγούμενων COP: την απόσταση ανάμεσα στις κλιματικές ανάγκες των αναπτυσσόμενων χωρών και στους διαθέσιμους πόρους. Στην Τραπεζούντα η Τουρκία επιχείρησε να παρουσιάσει ένα μοντέλο στο οποίο η κλιματική χρηματοδότηση δεν θα περιορίζεται σε κρατικές υποσχέσεις, αλλά θα λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα σε κυβερνήσεις, τράπεζες, επενδυτές και έργα.

Από το Παρίσι στην Αττάλεια: η κλιματική διπλωματία αλλάζει φάση

Η νέα προσέγγιση αποκτά μεγαλύτερο νόημα αν ιδωθεί μέσα στην ιστορία των COP. Το Πρωτόκολλο του Κιότο το 1997 αποτέλεσε το πρώτο μεγάλο βήμα για δεσμευτικούς στόχους μείωσης εκπομπών. Η COP21 στο Παρίσι το 2015 άλλαξε το μοντέλο, δημιουργώντας ένα παγκόσμιο πλαίσιο με στόχο τη συγκράτηση της αύξησης της θερμοκρασίας αρκετά κάτω από τους 2°C και την προσπάθεια περιορισμού της στον 1,5°C.

Η COP26 στη Γλασκώβη το 2021 έφερε στο προσκήνιο την ανάγκη ταχύτερης μείωσης των εκπομπών και αναβάθμισης των εθνικών δεσμεύσεων.

Η COP27 στο Σαρμ ελ-Σέιχ το 2022 έγραψε ιστορία με τη συμφωνία για τη δημιουργία Ταμείου Απωλειών και Ζημιών για τις ευάλωτες χώρες.

Στο Ντουμπάι, στην COP28, ολοκληρώθηκε ο πρώτος Παγκόσμιος Απολογισμός της Συμφωνίας του Παρισιού και για πρώτη φορά η τελική απόφαση αναφέρθηκε στην ανάγκη μετάβασης μακριά από τα ορυκτά καύσιμα.

Η COP29 στο Μπακού έβαλε στο επίκεντρο τη χρηματοδότηση, με τις ανεπτυγμένες χώρες να συμφωνούν σε νέο στόχο για διοχέτευση τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων ετησίως προς τις αναπτυσσόμενες χώρες έως το 2035.

Και η COP30 στο Μπελέμ το 2025 έδειξε ξανά τα όρια της διεθνούς συναίνεσης, με πρόοδο στη χρηματοδότηση της προσαρμογής αλλά χωρίς αντίστοιχη συμφωνία για σαφή οδικό χάρτη απομάκρυνσης από τα ορυκτά καύσιμα.

«Διάλογος, συναίνεση, δράση» με επίκεντρο την εφαρμογή

“Oceans and seas are at the centre of our climate work.”

At the Blue Dialogue Ocean and Seas Summit in Trabzon, Monica Merino Domínguez, UNDP Resident Representative in Türkiye, highlighted how oceans and seas connect local communities, youth and women to climate action, and… pic.twitter.com/LtKoJo9A1w

— COP31 Türkiye (@turkiyecop31) September 10, 2026

Το μήνυμα της Τραπεζούντας συμπυκνώθηκε στο Trabzon Call to Consensus, Dialogue and Action, το οποίο καλεί σε συγκεκριμένα και υλοποιήσιμα αποτελέσματα για τους ωκεανούς στην COP31 και σε μεγαλύτερη κινητοποίηση πόρων.

Παράλληλα, η τουρκική προεδρία επιχειρεί να δώσει στην κλιματική διπλωματία έναν πιο πρακτικό χαρακτήρα. Η συνεργασία με την Αυστραλία, τα κράτη του Ειρηνικού και ευρύτερα την κοινότητα των ωκεανών εντάσσεται στην προσπάθεια να γεφυρωθούν διαφορετικές περιφερειακές προτεραιότητες.

ΠΙΝΑΚΑΣ ΜΕ ΤΑ ΣΥΝΟΠΤΙΚΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΟΥ:

Το μοντέλο που προβάλλεται είναι επομένως «Διάλογος – Συναίνεση – Δράση»: πρώτα η αναζήτηση κοινού εδάφους, στη συνέχεια η συμφωνία και τέλος η εφαρμογή.

Η Τραπεζούντα λειτούργησε έτσι ως ένα είδος προεπισκόπησης της Αττάλειας. Η Τουρκία θέλει να προσθέσει στην COP31 τη δική της σφραγίδα: Zero Waste Blue, δράση για τα θαλάσσια απορρίμματα, blue finance, ιδιωτικές επενδύσεις, επιστημονικά δεδομένα και συγκεκριμένα έργα.

Το πραγματικό στοίχημα, ωστόσο, θα κριθεί στην Αττάλεια. Εκεί θα φανεί αν οι πρωτοβουλίες της Τραπεζούντας μπορούν να μετατραπούν από πλατφόρμες, μηχανισμούς και διακηρύξεις σε χρηματοδοτημένα έργα και μετρήσιμα αποτελέσματα. Γιατί αυτή ακριβώς είναι η νέα δοκιμασία της κλιματικής διπλωματίας: όχι πλέον τι συμφωνούν οι χώρες, αλλά τι είναι πραγματικά διατεθειμένες να κάνουν.