“Παιδί ζωγραφίζει έναν πύραυλο σε βοσκότοπους”- Εφήμερα έργα τέχνης με ανεξίτηλο μήνυμα

Στα βοσκοτόπια του Chasseral στην Ελβετία, ένα παιδί φτιάχνει έναν πύραυλο πάνω στο γρασίδι. Το εφήμερο έργο του Saype είναι μια υπενθύμιση ότι τα όνειρα, όσο μεγάλα κι αν μοιάζουν, χρειάζονται πρώτα απ’ όλα κάποιον που θα τολμήσει να τα φανταστεί.

Ρούλα Μαντή

Υπάρχουν έργα τέχνης που δημιουργούνται με την προσδοκία ότι θα αντέξουν στον χρόνο, θα περάσουν από γενιά σε γενιά και κάποτε θα αποκτήσουν τη δική τους θέση στην ιστορία. Υπάρχουν όμως και έργα που γεννιούνται γνωρίζοντας εξαρχής ότι η παρουσία τους θα είναι προσωρινή, ότι ο χρόνος, ο καιρός και η ίδια η φύση θα τα μεταμορφώσουν μέχρι τελικά να τα εξαφανίσουν. Το καινούργιο έργο του γαλλοελβετού καλλιτέχνη Saype ανήκει ακριβώς σε αυτή τη δεύτερη κατηγορία και ίσως αυτή να είναι μία από τις πιο γοητευτικές πλευρές του.

Στις πλαγιές του Chasseral, στην Ελβετία, σε υψόμετρο που ξεπερνά τα 1.600 μέτρα, ο καλλιτέχνης δημιούργησε έναν τεράστιο πίνακα, έκτασης περίπου 3.150 τετραγωνικών μέτρων, ζωγραφίζοντας απευθείας πάνω στους βοσκοτόπους. Από ψηλά, το έργο αποκαλύπτει την εικόνα ενός παιδιού που κάθεται στο γραφείο του και κατασκευάζει έναν πύραυλο, σαν να βρίσκεται λίγα μόλις λεπτά πριν από την έναρξη ενός ταξιδιού που θα το οδηγήσει μακριά από τη γη και προς τα αστέρια.

Μόνο που το δωμάτιο αυτού του παιδιού δεν έχει τοίχους και το γραφείο του δεν βρίσκεται μέσα σε κάποιο σπίτι. Ολόκληρη η σκηνή είναι ζωγραφισμένη πάνω στο βουνό, ανάμεσα στο γρασίδι και στο φυσικό τοπίο, δημιουργώντας μια εικόνα που μοιάζει ταυτόχρονα πραγματική και ονειρική.

Ο Saype επέλεξε να δημιουργήσει το έργο του χρησιμοποιώντας φυσικές χρωστικές ουσίες, ανάμεσα στις οποίες βρίσκονται η κιμωλία και το κάρβουνο, ακολουθώντας τη φιλοσοφία που χαρακτηρίζει μεγάλο μέρος της δουλειάς του: η τέχνη να μπορεί να συνομιλεί με τη φύση χωρίς να προσπαθεί να την υποτάξει. Έτσι, ο πίνακας δεν είναι ένα μόνιμο σημάδι πάνω στο τοπίο, αλλά ένας προσωρινός επισκέπτης του. Με το πέρασμα των εβδομάδων, η βροχή, ο άνεμος και η ανάπτυξη της βλάστησης θα αρχίσουν να σβήνουν σταδιακά τις γραμμές του, μέχρι το βουνό να επιστρέψει στην αρχική του εικόνα.

Και κάπου εδώ βρίσκεται η πραγματική δύναμη του έργου.

Ένας πύραυλος φτιαγμένος από ένα παιδί

Ο Saype δεν θέλησε απλώς να δημιουργήσει μια εντυπωσιακή εικόνα που θα μπορούσε να φωτογραφηθεί από ψηλά. Πίσω από την τεράστια κλίμακα του έργου υπάρχει ένα μήνυμα που αφορά κάτι πολύ πιο προσωπικό και διαχρονικό: την ανάγκη να εξακολουθούμε να πιστεύουμε στα όνειρά μας, ακόμη και όταν αυτά μοιάζουν υπερβολικά μεγάλα ή μακρινά.

Ο ίδιος έχει μιλήσει για την ανάγκη οι νέοι άνθρωποι να συνεχίσουν να ονειρεύονται και να πιστεύουν ότι, μέσα από την προσπάθεια και τη δουλειά, μπορούν να φτάσουν εκεί που σήμερα ίσως μοιάζει αδύνατο. Ο πύραυλος που κατασκευάζει το παιδί δεν είναι επομένως απλώς ένα σύμβολο εξερεύνησης του διαστήματος· είναι η εικόνα κάθε ανθρώπου που βρίσκεται μπροστά σε ένα λευκό χαρτί και προσπαθεί να σχεδιάσει κάτι που δεν υπάρχει ακόμη.

Ίσως γι’ αυτό η φιγούρα του παιδιού λειτουργεί τόσο δυνατά. Τα παιδιά έχουν έναν τρόπο να αντιμετωπίζουν το μέλλον χωρίς να γνωρίζουν ακόμη όλους τους λόγους για τους οποίους κάτι μπορεί να αποτύχει. Μπορούν να σχεδιάσουν ένα διαστημόπλοιο, να αποφασίσουν ότι θα γίνουν αστροναύτες, επιστήμονες, καλλιτέχνες ή οτιδήποτε άλλο τους συναρπάζει, χωρίς να έχουν προηγουμένως χρειαστεί να πείσουν τον εαυτό τους ότι το όνειρό τους είναι ρεαλιστικό.

Μεγαλώνοντας, μαθαίνουμε να υπολογίζουμε περισσότερο. Μαθαίνουμε τι κοστίζει, πόσο δύσκολο είναι, τι πιθανότητες έχουμε και πόσες φορές μπορεί να αποτύχουμε. Κάπου μέσα σε αυτή τη διαδικασία, όμως, υπάρχει ο κίνδυνος να χάσουμε εκείνη την πρώτη, σχεδόν αυτονόητη πίστη ότι μπορούμε να προσπαθήσουμε.

Και αυτό ακριβώς έρχεται να μας θυμίσει ο πύραυλος του Saype.

Το βουνό γίνεται μέρος της ιστορίας

Η επιλογή του Chasseral δεν ήταν τυχαία, καθώς το ίδιο το τοπίο μοιάζει να συμμετέχει στη σύνθεση που δημιούργησε ο καλλιτέχνης. Στην κορυφή δεσπόζει η χαρακτηριστική κεραία της Swisscom, η οποία, από συγκεκριμένη οπτική γωνία, μοιάζει σαν μια κατασκευή έτοιμη να απογειωθεί. Η εικόνα αυτή συνδέεται ιδανικά με τον πύραυλο που έχει σχεδιάσει το παιδί, δημιουργώντας έναν διάλογο ανάμεσα στη φαντασία και την πραγματικότητα, ανάμεσα σε αυτό που ένα παιδί σχεδιάζει στο γραφείο του και σε αυτό που ο άνθρωπος έχει ήδη καταφέρει να κατασκευάσει.

Υπάρχει, μάλιστα, και μια διακριτική αναφορά στον κόσμο του Τεν Τεν, όπου ο πύραυλος έχει γίνει ένα από τα πιο χαρακτηριστικά σύμβολα της περιπέτειας, της εξερεύνησης και της επιθυμίας να ανακαλύψουμε τι βρίσκεται πέρα από τον ορίζοντα.

Στο Chasseral, όμως, η απογείωση δεν έχει ακόμη πραγματοποιηθεί. Το παιδί βρίσκεται στη φάση της προετοιμασίας, εκείνη ακριβώς τη στιγμή κατά την οποία το όνειρο αρχίζει να αποκτά μορφή. Και ίσως αυτό να είναι ακόμη πιο σημαντικό από την ίδια την απογείωση, γιατί κάθε μεγάλο ταξίδι ξεκινά πολύ πριν από την πρώτη του κίνηση, όταν κάποιος αποφασίζει ότι αξίζει να το επιχειρήσει.

Όταν η τέχνη επιλέγει να εξαφανιστεί

Σε μια εποχή κατά την οποία σχεδόν τα πάντα καταγράφονται, αποθηκεύονται και παραμένουν διαθέσιμα στο διαδίκτυο, η ιδέα ενός έργου που γνωρίζει από την αρχή ότι θα χαθεί έχει κάτι σχεδόν ανατρεπτικό.

Ο Saype δημιουργεί έργα μεγάλης κλίμακας, τα οποία όμως δεν έχουν ως στόχο να κυριαρχήσουν μόνιμα στο τοπίο. Αντίθετα, η εξαφάνισή τους αποτελεί μέρος της ίδιας της καλλιτεχνικής ιδέας. Το έργο στο Chasseral θα μείνει για λίγο καιρό ορατό και στη συνέχεια θα αρχίσει να ξεθωριάζει, μέχρις ότου το γρασίδι καλύψει και πάλι την επιφάνεια που χρησιμοποιήθηκε ως καμβάς.

Αυτό δημιουργεί μια ενδιαφέρουσα αντίφαση: όσο περισσότερο προσπαθούμε να διατηρήσουμε τα πάντα, τόσο πιο ιδιαίτερο γίνεται ένα έργο που αποδέχεται τη φθορά και την προσωρινότητά του.

Ο καλλιτέχνης, στην πραγματικότητα, δεν παίρνει τη φύση και τη μετατρέπει σε αντικείμενο τέχνης. Της ζητά για λίγο χώρο και χρόνο, δημιουργεί πάνω της και στη συνέχεια της επιτρέπει να πάρει πίσω αυτό που της ανήκει.

Η βροχή δεν είναι εχθρός του έργου. Είναι μέρος του έργου.

Ο χρόνος δεν είναι αυτός που θα το καταστρέψει. Είναι αυτός που θα ολοκληρώσει την ιστορία του.

Από το Street Art στο Land Art

Ο Saype έχει εξελιχθεί σε μία από τις χαρακτηριστικές μορφές ενός καλλιτεχνικού ρεύματος που βρίσκεται στη συνάντηση του Street Art και του Land Art, χρησιμοποιώντας τεράστιες φυσικές επιφάνειες ως καμβά και δημιουργώντας εικόνες που μπορούν να γίνουν αντιληπτές ολοκληρωμένα κυρίως από ψηλά.

Το έργο του δεν περιορίζεται στην αισθητική εντυπωσιακή εικόνα. Πίσω από τις τεράστιες φιγούρες και τις μεγάλες εκτάσεις που καταλαμβάνουν οι ζωγραφιές του υπάρχει συχνά ένα κοινωνικό ή ανθρώπινο μήνυμα.

Ένα από τα πιο γνωστά projects του είναι το «Beyond Walls», το οποίο ξεκίνησε το 2019 και ταξίδεψε σε διάφορες πόλεις του κόσμου. Οι τεράστιες ζωγραφισμένες μορφές ανθρώπων που κρατούν ο ένας το χέρι του άλλου δημιουργούν την εικόνα μιας αλυσίδας που ξεπερνά σύνορα, τείχη και γεωγραφικές αποστάσεις.

Στο Chasseral, ο καλλιτέχνης επιλέγει ένα διαφορετικό, πιο προσωπικό σύμβολο. Δεν μιλά πλέον για τους ανθρώπους που προσπαθούν να ξεπεράσουν τα τείχη που τους χωρίζουν, αλλά για ένα παιδί που προσπαθεί να ξεπεράσει τα όρια που του θέτει η ίδια η πραγματικότητα.

Και το όχημά του είναι ένας πύραυλος.

Τι μένει όταν το έργο χαθεί;

Όταν η εικόνα αρχίσει να εξαφανίζεται, το Chasseral θα μοιάζει και πάλι όπως πριν. Το παιδί θα χαθεί μέσα στο γρασίδι, το γραφείο θα πάψει να διακρίνεται και ο πύραυλος θα επιστρέψει στη σφαίρα της φαντασίας.

Μπορεί, όμως, να έχει ήδη συμβεί κάτι πιο σημαντικό.

Κάποιος μπορεί να είδε την εικόνα και να θυμήθηκε ένα παλιό όνειρο. Κάποιο παιδί μπορεί να στάθηκε μπροστά της και να σκέφτηκε ότι ίσως πράγματι μπορεί να γίνει αστροναύτης. Κάποιος άλλος μπορεί να αναρωτήθηκε πότε ήταν η τελευταία φορά που τόλμησε να σχεδιάσει κάτι χωρίς να σκέφτεται αν είναι εφικτό.

Και τότε ένα έργο που δημιουργήθηκε για να εξαφανιστεί έχει καταφέρει να αφήσει πίσω του κάτι που δεν είναι τόσο εύκολο να σβήσει.

Μια ιδέα.

Γιατί αυτό είναι τελικά το παράδοξο της τέχνης του Saype: το έργο του μπορεί να είναι εφήμερο, όμως το μήνυμά του μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο ανθεκτικό.

Στο Chasseral, ένα παιδί κατασκευάζει έναν πύραυλο και κοιτάζει προς τα πάνω. Το βουνό θα τον σβήσει κάποια στιγμή, όπως σβήνει όλα τα προσωρινά σημάδια που αφήνει πάνω του ο άνθρωπος. Μέχρι τότε, όμως, θα υπάρχει εκεί ως μια μεγάλη υπενθύμιση ότι πριν από κάθε απογείωση υπάρχει ένα όνειρο και ότι, πριν ακόμη από το όνειρο, υπάρχει κάποιος που πρέπει να τολμήσει να το φανταστεί.

Ίσως τελικά αυτό να είναι το πραγματικό έργο του Saype: όχι ο πύραυλος πάνω στο βουνό, αλλά η μικρή υπενθύμιση μέσα μας ότι δεν πρέπει να σταματήσουμε να κοιτάμε προς τα αστέρια.

Με πληροφορίες από TV Svizzera, Το project «Beyond Walls» του Saype