“Κρυφό παζάρι” από Λιβύη έως Αίγυπτο-Τα αποτελέσματα της διπλωματικής αποστολής Φιντάν σε Τρίπολη, Βεγγάζη, Κάιρο

Ο Χακάν Φιντάν ταξίδεψε στη Λιβύη και κατόπιν στην Αίγυπτο με τη βεβαιότητα ανθρώπου που πιστεύει ότι κρατά περισσότερα από ένα κλειδιά: ένα για την Τρίπολη, ένα για τη Βεγγάζη και, ίσως, ένα τρίτο για το Κάιρο. Η περιοδεία του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών παρουσιάστηκε ως διπλωματική αποστολή για την ενότητα της Λιβύης, την περιφερειακή ασφάλεια και τον συντονισμό με την Αίγυπτο. Πίσω από τις χειραψίες, τις φωτογραφίες και τις προσεκτικά ζυγισμένες δηλώσεις, ωστόσο, υπήρχε μια σαφώς μεγαλύτερη επιδίωξη. Η Άγκυρα επιχείρησε να αποδείξει ότι μπορεί να συνομιλεί ταυτόχρονα με την κυβέρνηση της δυτικής Λιβύης, το στρατιωτικό καθεστώς της ανατολής, την Ουάσιγκτον και το Κάιρο.

Σπύρος Σιδέρης

Παράλληλα, θέλησε να περιφρουρήσει τη στρατιωτική παρουσία της, να ανοίξει χώρο για τουρκικές εταιρείες και να διερευνήσει αν ο αμυντικός άξονας Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν μπορεί να αποκτήσει τέταρτο εταίρο.

Ο απολογισμός ήταν πιο σύνθετος από έναν θρίαμβο ή μια αποτυχία: ο Φιντάν συγκέντρωσε τις θετικές δηλώσεις που χρειαζόταν για τις κάμερες, μαζί όμως με αρκετές προειδοποιήσεις ώστε να αντιληφθεί ότι το πραγματικό παζάρι μόλις άρχισε.

Από την Τρίπολη στη Βεγγάζη

Στην Τρίπολη, ο Φιντάν βρέθηκε στο γνώριμο έδαφος της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας. Στη Βεγγάζη, όμως, η παρουσία του είχε διαφορετικό βάρος. Έδειξε ότι η Τουρκία δεν θέλει πλέον να ταυτίζεται αποκλειστικά με τη μία πλευρά του λιβυκού διχασμού.

Ο ίδιος χαρακτήρισε την επίσκεψη «εξαιρετικά παραγωγική» και μίλησε για ισχυρή υποστήριξη τόσο από την κυβέρνηση του Αμπντέλ Χαμίντ Ντμπεϊμπά όσο και από τον Λιβυκό Εθνικό Στρατό στην προοπτική ενοποίησης των κρατικών θεσμών. Η φράση έμοιαζε μετρημένη λέξη προς λέξη: αρκετά αισιόδοξη για να παράγει τίτλους, χωρίς ούτε μία δεσμευτική λεπτομέρεια.

Η Άγκυρα απέκτησε ανοιχτή γραμμή και με τα δύο στρατόπεδα, μετακινούμενη από τον ρόλο του προστάτη της Τρίπολης προς εκείνον του πιθανού διαμεσολαβητή. Η Τουρκία εξακολουθεί να μη θεωρείται ουδέτερη. Θεωρείται, όμως, χρήσιμη — και στις σημερινές ισορροπίες αυτό ίσως αξίζει περισσότερο.

Το σενάριο με τον Σαντάμ Χάφταρ

Στο παρασκήνιο κυκλοφορεί η φερόμενη αμερικανική πρωτοβουλία που αποδίδεται στον σύμβουλο του Αμερικανού προέδρου, Μασάντ Μπούλος. Σύμφωνα με τις διαρροές, το σχέδιο προβλέπει την ανάληψη της προεδρίας του Προεδρικού Συμβουλίου από τον Σαντάμ Χάφταρ, με τον Ντμπεϊμπά να παραμένει επικεφαλής της κυβέρνησης.

Πρόκειται για έναν πολιτικό γάμο δίχως έρωτα. Θα ένωνε, όμως, τους δύο ισχυρότερους μηχανισμούς εξουσίας και θα εξυπηρετούσε όσους αναζητούν γρήγορη διευθέτηση πριν από μια νέα στρατιωτική ανάφλεξη.

Ο Φιντάν έσπευσε να εξασφαλίσει στην Άγκυρα ρόλο στη διαμόρφωση των όρων. Εάν το σχέδιο προχωρήσει, η Τουρκία δεν θέλει να εμφανιστεί ως απλός υποστηρικτής, αλλά ως η δύναμη που έφερε τις δύσπιστες πλευρές πιο κοντά. Με άλλα λόγια, αν μπει τελικά υπογραφή, επιθυμεί να υπάρχουν και τουρκικά δακτυλικά αποτυπώματα επάνω της.

Στρατός, πετρέλαιο και παλιοί λογαριασμοί

Κάτω από τη συζήτηση περί σταθερότητας βρίσκεται το σκληρό οικονομικό συμφέρον. Οι τουρκικές κατασκευαστικές εταιρείες διεκδικούν την επανεκκίνηση έργων που εγκαταλείφθηκαν μετά το 2011, αποζημιώσεις, ανεξόφλητες οφειλές και εξοπλισμό που άφησαν πίσω τους.

Η Άγκυρα κοιτάζει επίσης την ενέργεια, τις έρευνες υδρογονανθράκων και μια αγορά στην οποία οι τουρκικές εξαγωγές αυξάνονται. Το διμερές εμπόριο έφθασε τα 4,4 δισ. δολάρια το 2025, ενώ ο στόχος για το 2026 ξεπερνά τα 5 δισ.

Η συγκυρία, πάντως, μυρίζει μπαρούτι. Διακοπές ηλεκτροδότησης, κοινωνική οργή, επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον πετρελαϊκών εγκαταστάσεων και η δολοφονία του επικεφαλής της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών στη Βεγγάζη, Φάουζι αλ Μανσούρι, υπενθυμίζουν πόσο εύκολα μια συμφωνία κορυφής μπορεί να ανατραπεί μέσα σε λίγες ώρες.

Το αιγυπτιακό «ναι μεν, αλλά»

Στο Ελ Αλαμέιν, ο Φιντάν συνάντησε τον Αιγύπτιο ομόλογό του, Μπαντρ Αμπντελάτι. Η Αίγυπτος επιβεβαίωσε ότι συμμετέχει σε τετραμερή συνεννόηση με Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν, απέφυγε όμως να δεσμευτεί για ένταξη στη Συμφωνία της Μέκκας για την Κοινή Άμυνα.

Ο Αμπντελάτι επικαλέστηκε το Σύνταγμα και την ανάγκη εξονυχιστικής εξέτασης από τις αρμόδιες κρατικές αρχές. Η μετάφραση της διπλωματικής διατύπωσης ήταν απλή: «Συζητάμε, αλλά δεν υπογράφουμε ακόμη».

Υπήρχε και ένα πιο αιχμηρό μήνυμα. Αίγυπτος και Τουρκία συμφώνησαν δημοσίως στην ανάγκη αποχώρησης όλων των ξένων μαχητών και μισθοφόρων από τη Λιβύη. Η αναφορά είχε πολλούς πιθανούς παραλήπτες. Ένας από αυτούς, όμως, βρισκόταν μέσα στην αίθουσα.

Τι έβαλε τελικά στις αποσκευές του

Ο Φιντάν δεν ένωσε τη Λιβύη ούτε έβαλε την Αίγυπτο στη νέα αμυντική συμμαχία. Εξασφάλισε, ωστόσο, τρία σημαντικά κέρδη: συνομιλητές στην ανατολή, διατήρηση της επιρροής στη δύση και επίσημη συζήτηση με το Κάιρο για μια ευρύτερη περιφερειακή συνεννόηση.

Η πολυπόθητη υπογραφή έμεινε στο συρτάρι. Η Άγκυρα, όμως, κατοχύρωσε θέση στις διαπραγματεύσεις που έρχονται. Στη Λιβύη αυτό δεν είναι φωτογραφικό ενθύμιο· είναι προκαταβολή επιρροής.