POLITICO: Το “γηρασμένο” δίκτυο ηλεκτρισμού ευθύνεται για τις πυρκαγιές στην Ελλάδα

Προκαταρκτικά στοιχεία δείχνουν ότι το δίκτυο ευθύνεται για το 75% των καμένων εκτάσεων φέτος, ενώ αυξάνονται οι δικαστικές υποθέσεις, σύμφωνα με δημοσίευμα του POLITICO.

Από τα πρώτα στοιχεία της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού και τα ευρήματα πρόσφατων ερευνών προκύπτει ότι οι σπινθήρες από το γηρασμένο δίκτυο ηλεκτρισμού της Ελλάδας ευθύνονται για δυσανάλογα μεγάλο ποσοστό των πιο καταστροφικών πυρκαγιών στη χώρα.

Αν και η ηλεκτρική υποδομή ευθύνεται μόνο για ένα μικρό ποσοστό των συνολικών περιστατικών πυρκαγιάς, οι φωτιές που ξεκινούν από το δίκτυο ξεσπούν συχνά υπό τις πιο επικίνδυνες συνθήκες — με ισχυρούς ανέμους, σε περιόδους υψηλής ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας και συχνά σε απομακρυσμένες, ευάλωτες περιοχές — γεγονός που τις καθιστά ιδιαίτερα δύσκολα διαχειρίσιμες και καταστροφικές.

Η μονάδα Εγκλημάτων Εμπρησμού αναφέρει ότι οι φωτιές που συνδέονται με το δίκτυο ηλεκτρισμού αντιστοιχούν περίπου στο 75% των καμένων εκτάσεων στην Ελλάδα φέτος.

Δύο θανατηφόρες πυρκαγιές στα τέλη Ιουλίου — μία στη δυτική Αττική και μία στην Κρήτη — συνδέθηκαν επίσης με το δίκτυο ηλεκτρισμού, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά ευρήματα της Πυροσβεστικής. Οι φωτιές αυτές κατέστρεψαν πάνω από 36.000 στρέμματα και στοίχισαν τη ζωή σε τέσσερα άτομα.

«Έξι στις δέκα μεγάλες φωτιές και το 55% της καμένης έκτασης το 2025 οφείλονται στο δίκτυο ηλεκτροδότησης», δήλωσε ο Ηλίας Τζιρίτης, συντονιστής δράσεων για τις πυρκαγιές στο WWF Ελλάς. «Στατιστικά, οι περισσότερες φωτιές μπορεί να μην ξεκινούν από το δίκτυο, όμως αυτές είναι που προκαλούν τις μεγαλύτερες καταστροφές».

Χαλαρά ή κρεμαστά καλώδια, βλάστηση που έρχεται σε επαφή με αγωγούς, συσσώρευση σκόνης σε εξοπλισμό μεταφοράς και άλλες βλάβες μπορούν να προκαλέσουν σπινθήρες. Ο κίνδυνος αυξάνεται με δυνατούς ανέμους και υψηλή ζήτηση ρεύματος, όταν η παλιά υποδομή πιέζεται ακόμη περισσότερο.

Ηλικία δικτύου και ανεπάρκεια επενδύσεων

Το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού δικτύου ηλεκτροδότησης τοποθετήθηκε πριν από δεκαετίες και διέρχεται υπέργεια μέσα από δασικές και αγροτικές περιοχές που πλέον ερημώνουν. Τη δεκαετία του 1960, η Ελλάδα επέλεξε υπέργειο δίκτυο ως φθηνότερη λύση για την κάλυψη όλης της επικράτειας, ενώ η παρατεταμένη οικονομική κρίση από το 2009 περιόρισε περαιτέρω τις επενδύσεις στον εκσυγχρονισμό του συστήματος.

Κριτικοί υποστηρίζουν ότι η χώρα κινείται αργά στην υπογειοποίηση των γραμμών διανομής και την προσαρμογή του δικτύου στις νέες συνθήκες αυξημένου κινδύνου.

«Είχαμε θέσει το ζήτημα εδώ και χρόνια ζητώντας άμεση παρέμβαση στο δίκτυο», δηλώνει ο Χρήστος Καλογερόπουλος, αντιστράτηγος εν αποστρατεία της Πυροσβεστικής και πρώην διευθυντής της ΔΑΕΕ. «Ζητάμε εδώ και χρόνια την άμεση υπογειοποίηση των καλωδίων».

Η διαχειρίστρια εταιρεία διανομής ρεύματος ΔΕΔΔΗΕ απορρίπτει τους ισχυρισμούς ότι το δίκτυο αποτελεί κύρια αιτία πυρκαγιών, σημειώνοντας πως μόλις το 1% των περιστατικών πυρκαγιάς το 2025 αποδόθηκαν στο ηλεκτρικό δίκτυο — έναντι περίπου 3% στις ΗΠΑ. Η εταιρεία επισημαίνει επίσης ότι τα συνεργεία της επιχειρούν στα μέτωπα για να στηρίξουν τις υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης και να αποκαταστήσουν την ηλεκτροδότηση σε πληγείσες κοινότητες.

Λευτέρης Φραγκιουδάκης στο libre/ Δασοπυρκαγιές: Το μέγα εθνικό πρόβλημα

«Η εύκολη στοχοποίηση του ΔΕΔΔΗΕ κάθε φορά που ξεσπά φωτιά δεν υπηρετεί ούτε την αλήθεια ούτε την προστασία του κοινού, αλλά δημιουργεί ψευδείς εντυπώσεις και πολλές φορές εξυπηρετεί σκοπιμότητες καλύπτοντας τοπικές ευθύνες», αναφέρει η εταιρεία σε ανακοίνωσή της.

Νομικές εξελίξεις και πίεση για λύσεις

Μετά τη φωτιά στην Κρήτη συνελήφθησαν δύο υπεύθυνοι λειτουργίας και συντήρησης του δικτύου της ΔΕΔΔΗΕ, οι οποίοι αφέθηκαν ελεύθεροι. Στη Βοιωτία, όπου φωτιά στα τέλη Ιουλίου εξαπλώθηκε προς τη δυτική Αττική, οι αρχές ερευνούν αν σπινθήρες προήλθαν από εξοπλισμό ιδιωτικού αιολικού πάρκου. Δήμαρχος, εργολάβος και ιδιοκτήτης εταιρείας συνελήφθησαν την περασμένη εβδομάδα.

Ο υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου δήλωσε πως η κυβέρνηση σχεδιάζει αυστηρότερους κανόνες για τα ιδιωτικά ενεργειακά έργα. Ωστόσο ειδικοί προειδοποιούν ότι η έμφαση στους ιδιώτες δεν πρέπει να συγκαλύψει το συνολικό πρόβλημα του γηρασμένου δημόσιου δικτύου.

Η υπογειοποίηση των καλωδίων είναι δαπανηρή και χρονοβόρα, σύμφωνα με τον Παλαιολόγο Παλαιολόγου, αναπληρωτή καθηγητή προστασίας δασών στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Ο Παλαιολόγου τονίζει πως οι ερευνητές χρειάζονται πρόσβαση σε λεπτομερή στοιχεία για τη θέση γραμμών και πυλώνων ώστε να εντοπίσουν τα πιο ευάλωτα σημεία του δικτύου. «Αν είχαμε αυτά τα δεδομένα, θα μπορούσαμε να τους πούμε πού είναι πιο τρωτό το δίκτυό τους», σημειώνει. «Αφού ο προϋπολογισμός είναι περιορισμένος, πρέπει να δοθεί προτεραιότητα στις πιο δύσκολες περιοχές».

Χρηματοδότηση και πολιτικές αντιπαραθέσεις

Η κυβέρνηση χρηματοδοτεί αυτή τη στιγμή έργα υπογειοποίησης μέσω του Tαμείου Ανάκαμψης της ΕΕ. Σύμφωνα με τα στοιχεία της κυβέρνησης, το ποσοστό του υπόγειου δικτύου διανομής έχει φτάσει περίπου στο 14%, έναντι 9% το 2021.

Η εκπρόσωπος της Νέας Δημοκρατίας, Αλεξάνδρα Σδούκου, ανέφερε πως η πλήρης υπογειοποίηση του μέσου δικτύου μήκους 120.000 χιλιομέτρων θα κόστιζε περίπου 35 δισ. ευρώ, γεγονός που επιβάλλει τον άμεσο εντοπισμό περιοχών υψηλού κινδύνου ως προτεραιότητα.

Το Υπουργείο Ενέργειας δεν απάντησε σε σχετικό αίτημα σχολιασμού, σύμφωνα με το POLITICO.

Tην ίδια ώρα, κόμματα της αντιπολίτευσης και οργανώσεις πολιτών καταγγέλλουν καθυστερήσεις στην υλοποίηση έργων υπογειοποίησης, ελλιπή συντήρηση του δικτύου αλλά και περικοπή ορισμένων έργων πρόληψης από τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης.

«Δεν υπάρχει ακόμη δημόσια παραδοχή του προβλήματος», σημειώνει ο Τζιρίτης. «Το θέμα πρέπει να αναγνωριστεί επίσημα ώστε να υπάρξει ουσιαστική αναζήτηση λύσεων σε κυβερνητικό επίπεδο».

Aύξηση αγωγών κατά του ΔΕΔΔΗΕ

Mια τέτοια παραδοχή θα είχε πιθανώς νομικές αλλά και οικονομικές συνέπειες: στις ΗΠΑ η εταιρεία Pacific Gas & Electric οδηγήθηκε σε πτώχευση ύστερα από καταστροφικές πυρκαγιές που προκάλεσε εξοπλισμός της, με αποζημιώσεις πολλών δισεκατομμυρίων δολαρίων.

Στην Ελλάδα, ο αριθμός των αγωγών για φωτιές που σχετίζονται με το ηλεκτρικό δίκτυο αυξήθηκε από 369 σε 681 μέσα στο 2024, σύμφωνα με τον Καλογερόπουλο.

Mία από τις ελάχιστες τελεσίδικες καταδικαστικές αποφάσεις κατά του ΔΕΔΔΗΕ αφορά συλλογική αγωγή μετά τη μεγάλη φωτιά στη Νεάπολη Λακωνίας το 2015, που κατέστρεψε σπίτια καθώς και μεγάλες εκτάσεις δασικής και γεωργικής γης. Περίπου 90 θύματα διεκδικούν σήμερα αποζημιώσεις.

«Είναι πραγματικά δύσκολο για έναν πολίτη να στραφεί κατά μιας εταιρείας διαχείρισης ηλεκτρικού δικτύου», λέει η δικηγόρος των θυμάτων Eυγενία Λαζαράκη. Οι εταιρείες διαθέτουν τεχνική γνώση αλλά και πρόσβαση στα κρίσιμα στοιχεία για να υπερασπιστούν τον εαυτό τους, καθιστώντας τους ενάγοντες σαφώς μειονεκτούντες.