Το “κρυφό χαρτί” της Τεχεράνης: Πώς μπορεί να απαντήσει στον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό

Η νέα κίνηση της Ουάσιγκτον ανοίγει ένα επικίνδυνο κεφάλαιο στον Περσικό Κόλπο. Από τα Στενά του Ορμούζ έως τις διεθνείς αγορές, η Τεχεράνη αναζητά τρόπους να ανεβάσει το κόστος της αμερικανικής πίεσης χωρίς να οδηγηθεί σε μια ανεξέλεγκτη πολεμική αναμέτρηση. Η απόφαση των Ηνωμένων Πολιτειών να επαναφέρουν τον θαλάσσιο αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών δεν αποτελεί απλώς έναν ακόμη γύρο οικονομικών κυρώσεων. Για την Τεχεράνη, συνιστά μια ευθεία αμφισβήτηση της δυνατότητάς της να διατηρήσει ανοικτές τις βασικές εμπορικές της αρτηρίες και να στηρίξει την οικονομία της. Η αντιπαράθεση μεταφέρεται πλέον από το πεδίο των κυρώσεων στη θάλασσα, εκεί όπου διασταυρώνονται η ναυσιπλοΐα, το εμπόριο και η ενεργειακή ασφάλεια.

Σπύρος Σιδέρης

Το βασικό ερώτημα δεν είναι αν το Ιράν θα αντιδράσει, αλλά με ποιον τρόπο θα επιχειρήσει να μεταφέρει την πίεση στους αντιπάλους του. Όσο τα πολεμικά πλοία παραμένουν σε επιφυλακή στα Στενά του Ορμούζ, ενισχύεται η αίσθηση ότι πίσω από τις δημόσιες δηλώσεις εξελίσσεται μια σιωπηλή αναμέτρηση, της οποίας η επόμενη κίνηση μπορεί να καθορίσει τις ισορροπίες σε ολόκληρη την περιοχή.

Η οικονομική ασφυξία ως εργαλείο πίεσης

Για την ιρανική ηγεσία, ο αποκλεισμός των λιμανιών ισοδυναμεί με κάτι πολύ περισσότερο από μια νέα δέσμη κυρώσεων. Τα μεγάλα λιμάνια του νότιου Ιράν, στον Περσικό Κόλπο και τη Θάλασσα του Ομάν, αποτελούν την κύρια πύλη εισαγωγής πρώτων υλών, βιομηχανικού εξοπλισμού και βασικών αγαθών.

Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να περιορίσει την εμπορική δραστηριότητα της χώρας, αυξάνοντας το κόστος τόσο των εισαγωγών όσο και των εξαγωγών. Στην Τεχεράνη, ωστόσο, κυριαρχεί η εκτίμηση ότι ένας τόσο εκτεταμένος αποκλεισμός δεν μπορεί να μείνει αναπάντητος, καθώς θα δημιουργούσε την εικόνα μιας χώρας που αποδέχεται αδιαμαρτύρητα την οικονομική της απομόνωση.

Το «κρυφό χαρτί» των Στενών του Ορμούζ

Αν υπάρχει ένα σημείο όπου το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει ισχυρή στρατηγική επιρροή, αυτό είναι τα Στενά του Ορμούζ. Από τη θαλάσσια αυτή δίοδο διέρχεται σημαντικό μέρος των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου, γεγονός που καθιστά κάθε ένταση στην περιοχή υπόθεση διεθνούς ενδιαφέροντος.

Η επικρατέστερη εκτίμηση είναι ότι η Τεχεράνη θα επιδιώξει να αυξήσει το κόστος του αποκλεισμού χωρίς να προχωρήσει σε μια μετωπική σύγκρουση. Αν τα ιρανικά λιμάνια παραμένουν αποκλεισμένα, ενδέχεται να καταστήσει δυσκολότερη και ακριβότερη τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο.

Αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη κλείσιμο των Στενών. Πιθανότερο θεωρείται ένα σκηνικό συνεχούς πίεσης, με εντατικότερες περιπολίες, ναυτικές ασκήσεις, αυστηρότερους ελέγχους πλοίων και κινήσεις που αυξάνουν το ρίσκο για τις ναυτιλιακές εταιρείες και τις ασφαλιστικές αγορές.

Στόχος μιας τέτοιας στρατηγικής θα ήταν να μεταφερθεί το οικονομικό βάρος όχι μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και στους συμμάχους τους, επηρεάζοντας συνολικά την παγκόσμια αγορά ενέργειας.

Οι εναλλακτικές διαδρομές έχουν όρια

Το Ιράν έχει αποκτήσει σημαντική εμπειρία στην παράκαμψη των κυρώσεων μέσω χερσαίων διαδρόμων, δικτύων μεσαζόντων και συνεργασιών με γειτονικές χώρες.

Οι διαδρομές μέσω Πακιστάν, Ομάν και άλλων περιφερειακών κόμβων μπορούν να απορροφήσουν μέρος των πιέσεων, όχι όμως να αντικαταστήσουν τις δυνατότητες των μεγάλων λιμανιών.

Οι οδικές και σιδηροδρομικές μεταφορές δεν διαθέτουν την απαιτούμενη χωρητικότητα για τις τεράστιες ποσότητες πρώτων υλών, καυσίμων και βιομηχανικών φορτίων που διακινούνται διά θαλάσσης. Ακόμη και αν οι εμπορικές ροές συνεχιστούν, το κόστος μεταφοράς και ο χρόνος παράδοσης αναμένεται να αυξηθούν αισθητά.

Ο αόρατος πόλεμος των αγορών

Οι οικονομικές επιπτώσεις αρχίζουν να γίνονται αισθητές πολύ πριν εφαρμοστεί πλήρως ένας αποκλεισμός.

Η αυξανόμενη αβεβαιότητα ενισχύει τη ζήτηση ξένου συναλλάγματος, ασκώντας πιέσεις στο ριάλ και τροφοδοτώντας τον πληθωρισμό. Τα υψηλότερα ασφάλιστρα, τα αυξημένα ναύλα και οι καθυστερήσεις στις μεταφορές μετακυλίονται σταδιακά στις τιμές των εισαγόμενων προϊόντων και της βιομηχανικής παραγωγής.

Παράλληλα, πολλές επιχειρήσεις επιδιώκουν να αυξήσουν τα αποθέματά τους υπό τον φόβο προβλημάτων στην εφοδιαστική αλυσίδα, γεγονός που εντείνει ακόμη περισσότερο τις πληθωριστικές πιέσεις.

Εάν η κατάσταση παραταθεί, η ιρανική οικονομία κινδυνεύει να βρεθεί αντιμέτωπη με έναν συνδυασμό υψηλού πληθωρισμού, χαμηλής ανάπτυξης και συρρίκνωσης των επενδύσεων.

Το τέλος της διπλωματικής ανάπαυλας;

Η επαναφορά του αποκλεισμού αποτελεί ακόμη ένα πλήγμα στις ήδη εύθραυστες προσπάθειες αποκλιμάκωσης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Οι νέοι περιορισμοί, σε συνδυασμό με τις κυρώσεις και τις στρατιωτικές κινήσεις των τελευταίων εβδομάδων, ενισχύουν την αίσθηση ότι οι δύο πλευρές επιστρέφουν σε μια περίοδο αμοιβαίας καχυποψίας.

Παρότι καμία δεν δείχνει να επιδιώκει έναν γενικευμένο πόλεμο, κάθε νέο περιστατικό στη θάλασσα αυξάνει τον κίνδυνο μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης. Ένα επεισόδιο ανάμεσα σε πολεμικά ή εμπορικά πλοία θα μπορούσε να πυροδοτήσει εξελίξεις που δύσκολα θα ανακόπτονταν.

Η επόμενη κίνηση

Η πραγματική ισχύς του Ιράν δεν περιορίζεται στο πυραυλικό του οπλοστάσιο ή στις ναυτικές του δυνατότητες. Βρίσκεται κυρίως στην ικανότητά του να διατηρεί αβεβαιότητα γύρω από μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη.

Η ηγεσία της χώρας γνωρίζει ότι ακόμη και μια περιορισμένη διατάραξη της ναυσιπλοΐας μπορεί να επηρεάσει τις τιμές της ενέργειας και να προκαλέσει αναταράξεις στις διεθνείς αγορές. Γι’ αυτό και η πιθανότερη επιλογή δεν φαίνεται να είναι η άμεση στρατιωτική αναμέτρηση, αλλά μια σταδιακή αύξηση της πίεσης, με στόχο να καταστεί σαφές ότι ο αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών δεν θα παραμείνει μια επιλογή χωρίς κόστος.

Το αν αυτή η στρατηγική θα οδηγήσει σε νέα ισορροπία ή σε έναν νέο κύκλο έντασης στον Περσικό Κόλπο θα εξαρτηθεί από τις επόμενες κινήσεις τόσο της Τεχεράνης όσο και της Ουάσιγκτον.