Νέα “φωτιά” στον Περσικό-Επιθέσεις ΗΠΑ στο Ιράν-Η Τεχεράνη θάβει τον Χαμενεΐ -Τι σημαίνει για εκεχειρία-διαπραγματεύσεις

Καθώς ξημέρωνε η ημέρα της ταφής του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, η Μέση Ανατολή μπήκε σε μία από τις πιο επικίνδυνες καμπές της τελευταίας περιόδου. Οι νέες αμερικανικές επιθέσεις στο Ιράν, λίγες ώρες μετά τη δήλωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι η προσωρινή συμφωνία παύσης των εχθροπραξιών «τελείωσε», μετατρέπουν την εύθραυστη ανακωχή σε ανοιχτή αναμέτρηση ισχύος. Η Ουάσιγκτον δηλώνει ότι χτυπά για να προστατεύσει την ελευθερία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, ενώ η Τεχεράνη απειλεί με ευρεία επίθεση κατά αμερικανικών συμφερόντων στην περιοχή.

Σπύρος Σιδέρης

Πίσω, όμως, από τις εκρήξεις, τις διακοπές ρεύματος και τις στρατιωτικές ανακοινώσεις, το πραγματικό ερώτημα είναι βαθύτερο: οι δύο πλευρές συγκρούονται για να επιστρέψουν στη διαπραγμάτευση από ισχυρότερη θέση ή η κρίση έχει ήδη ξεφύγει από τον έλεγχο;

Η Ουάσιγκτον χτυπά και στέλνει μήνυμα

Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ ανακοίνωσε νέο κύμα επιθέσεων κατά στόχων στο Ιράν. Σύμφωνα με την αμερικανική πλευρά, στόχος των πληγμάτων είναι να αποδυναμωθεί η ικανότητα της Τεχεράνης να απειλεί τη ναυσιπλοΐα σε έναν από τους πιο κρίσιμους θαλάσσιους διαδρόμους του πλανήτη.

Το μήνυμα είναι σαφές: όποιος απειλεί τα Στενά του Ορμούζ, πληρώνει στρατιωτικό και οικονομικό κόστος.

Η Ουάσιγκτον κατηγορεί την Τεχεράνη για τις πρόσφατες επιθέσεις ή απειλές κατά εμπορικών πλοίων και πολιτικών πληρωμάτων που κινούνται σε διεθνή ύδατα. Έτσι, οι ΗΠΑ επιχειρούν να παρουσιάσουν την επέμβασή τους όχι ως επιλογή κλιμάκωσης, αλλά ως επιχείρηση προστασίας της διεθνούς ναυσιπλοΐας και της ενεργειακής ασφάλειας.

Το Ιράν απειλεί με γενικευμένη απάντηση

Η ιρανική απάντηση ήρθε σχεδόν αμέσως. Οι Φρουροί της Επανάστασης προειδοποίησαν ότι θα εξαπολύσουν «ευρεία επίθεση» κατά αμερικανικών συμφερόντων στην περιοχή, ανεβάζοντας ακόμη περισσότερο το θερμόμετρο.

Ιρανικά μέσα μετέδωσαν πληροφορίες για εκρήξεις στην επαρχία Μπουσέρ, ενώ αναφέρθηκαν διακοπές ηλεκτροδότησης σε τμήματα της πόλης Τσαμπαχάρ μετά από ισχυρούς κρότους. Την ίδια ώρα, ισραηλινές πηγές ανέφεραν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν ενημερώσει το Ισραήλ πριν από τα χτυπήματα.

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αυτή μιας κρίσης με πολλά επίπεδα: στρατιωτικό, ενεργειακό, πολιτικό και συμβολικό.

Η ταφή Χαμενεΐ και το κενό εξουσίας

Η χρονική στιγμή των επιθέσεων είναι εξαιρετικά φορτισμένη. Το Ιράν ετοιμάζεται να θάψει τον Αλί Χαμενεΐ, ενώ το εσωτερικό της χώρας αναζητά νέο κέντρο ισχύος.

Το μεγάλο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος διαδέχεται τον ανώτατο ηγέτη, αλλά αν υπάρχει στην Τεχεράνη μια ηγεσία ικανή να παράγει δεσμευτική πολιτική απόφαση. Η απουσία του Μοτζταμπά Χαμενεΐ από το προσκήνιο, χωρίς ισχυρή δημόσια παρέμβαση ή σαφές μήνυμα, ενισχύει την αίσθηση ότι η εξουσία λειτουργεί πλέον περισσότερο μέσα από ανταγωνιστικά κέντρα παρά από μια κάθετη, αδιαμφισβήτητη ηγεσία.

Αυτό είναι κρίσιμο για την Ουάσιγκτον. Διότι καμία συμφωνία δεν μπορεί να σταθεί αν δεν είναι σαφές ποιος στην Τεχεράνη έχει τη δύναμη να την εφαρμόσει.

Τα Στενά του Ορμούζ ως όπλο και παγίδα

Για το Ιράν, τα Στενά του Ορμούζ είναι το ισχυρότερο χαρτί πίεσης. Από εκεί περνά μεγάλο μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής ροής και κάθε απειλή στην περιοχή προκαλεί άμεση ανησυχία στις αγορές.

Η Τεχεράνη επιχειρεί να δείξει ότι, ακόμη και μετά τα πλήγματα και την απώλεια του ανώτατου ηγέτη, παραμένει ικανή να προκαλεί κόστος στις ΗΠΑ και στους συμμάχους τους. Θέλει να αποδείξει ότι δεν έχει ηττηθεί και ότι μπορεί ακόμη να επηρεάζει τις τιμές της ενέργειας, την παγκόσμια ναυσιπλοΐα και την πολιτική ατζέντα της Ουάσιγκτον.

Όμως το ίδιο όπλο μπορεί να μετατραπεί σε παγίδα. Κάθε απειλή στα Στενά του Ορμούζ δίνει στις ΗΠΑ το επιχείρημα για νέα στρατιωτικά πλήγματα, υπό τον τίτλο της προστασίας της διεθνούς εμπορικής ροής.

Τι θέλει ο Τραμπ

Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν φαίνεται να κλείνει οριστικά την πόρτα της διαπραγμάτευσης. Αντίθετα, επιχειρεί να διαμορφώσει τους όρους της επόμενης φάσης από θέση ισχύος.

Ο στόχος της Ουάσιγκτον είναι τριπλός: να αποτρέψει το Ιράν από το να χρησιμοποιήσει τα Στενά του Ορμούζ ως μοχλό εκβιασμού, να επιβάλει οικονομικό κόστος μέσω της ακύρωσης πετρελαϊκών διευκολύνσεων και να αναγκάσει την Τεχεράνη να αποδείξει ότι διαθέτει ενιαίο και αξιόπιστο κέντρο απόφασης.

Με άλλα λόγια, οι ΗΠΑ δεν ζητούν μόνο ηρεμία στο πεδίο. Ζητούν συνομιλητή που μπορεί να δεσμεύσει το ιρανικό κράτος.

Τι επιδιώκει η Τεχεράνη

Το Ιράν, από την πλευρά του, προσπαθεί να αποφύγει την εικόνα της ήττας. Μετά τα αμερικανικά χτυπήματα και τη μετάβαση εξουσίας, η Τεχεράνη χρειάζεται να δείξει στο εσωτερικό της ότι εξακολουθεί να αντέχει, να απαντά και να επιβάλλει κόστος.

Γι’ αυτό οι απειλές των Φρουρών της Επανάστασης δεν είναι μόνο στρατιωτικό μήνυμα. Είναι και πολιτικό μήνυμα προς την ιρανική κοινωνία, τις ελίτ του καθεστώτος και τους περιφερειακούς συμμάχους της χώρας.

Η Τεχεράνη θέλει να εμφανιστεί ως δύναμη που δεν εκβιάζεται. Ταυτόχρονα, όμως, δεν είναι βέβαιο ότι μπορεί να ελέγξει όλους τους μηχανισμούς που μιλούν και δρουν στο όνομά της.

Μια σύγκρουση χωρίς καθαρό τέλος

Η νέα ένταση δεν σημαίνει απαραίτητα γενικευμένο πόλεμο. Σημαίνει όμως ότι η προσωρινή ισορροπία έχει σπάσει.

Οι ΗΠΑ επιχειρούν να χαράξουν τα όρια της ιρανικής ισχύος. Το Ιράν επιχειρεί να αποδείξει ότι μπορεί ακόμη να διαταράξει την περιοχή. Και ανάμεσά τους, τα Στενά του Ορμούζ μετατρέπονται ξανά στο σημείο όπου δοκιμάζονται οι αντοχές της παγκόσμιας οικονομίας, η αποφασιστικότητα της Ουάσιγκτον και η συνοχή της εξουσίας στην Τεχεράνη.

Η ημέρα της ταφής του Αλί Χαμενεΐ δεν βρίσκει το Ιράν σε φάση μετάβασης προς την ηρεμία, αλλά στο κέντρο μιας νέας αναμέτρησης. Και αυτή τη φορά, το διακύβευμα δεν είναι μόνο ποιος θα κάνει το επόμενο χτύπημα, αλλά ποιος μπορεί να ελέγξει την επόμενη μέρα.