Άμεση ανάλυση: Πόσο κοντά είναι η επανέναρξη του πολέμου ΗΠΑ–Ιράν, ποιοι κερδίζουν

Οι επιθέσεις σε τρία δεξαμενόπλοια μέσα σε λίγες ώρες στο Στενό του Ορμούζ, οι εκρήξεις που συγκλόνισαν το νότιο Ιράν, οι αμερικανικές στρατιωτικές επιχειρήσεις που ακολούθησαν και η νέα διπλωματική αντιπαράθεση μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης επαναφέρουν στο προσκήνιο το πιο επικίνδυνο ερώτημα για τη Μέση Ανατολή: πρόκειται για ακόμη έναν γύρο ελεγχόμενης κλιμάκωσης ή για την αρχή μιας ευρύτερης σύγκρουσης; Καμία από τις δύο πλευρές δεν δείχνει, προς το παρόν, διατεθειμένη να περάσει το κατώφλι ενός γενικευμένου πολέμου. Ωστόσο, το περιθώριο λάθους περιορίζεται διαρκώς.

Σπύρος Σιδέρης

Το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου, μετατρέπεται ξανά στο πιο ευαίσθητο γεωπολιτικό σημείο του πλανήτη, με κάθε νέο επεισόδιο να προκαλεί ανησυχία στις αγορές, στις κυβερνήσεις του Κόλπου και στις μεγάλες δυνάμεις.

Το Ορμούζ γίνεται ξανά το πιο επικίνδυνο σημείο του πλανήτη

Σύμφωνα με ιρανικά μέσα ενημέρωσης, σειρά εκρήξεων σημειώθηκε στις περιοχές Σιρίκ, Κεσμ και Μπαντάρ Αμπάς, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες ανακοίνωσαν την έναρξη στρατιωτικών πληγμάτων, υποστηρίζοντας ότι αποτελούν απάντηση σε επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων στο Στενό του Ορμούζ. Παράλληλα, η Τεχεράνη κατήγγειλε την απόφαση της Ουάσιγκτον να επαναφέρει περιορισμούς στις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου, γεγονός που επιβαρύνει ακόμη περισσότερο το ήδη τεταμένο κλίμα.

Την ίδια ώρα, αμερικανικές και βρετανικές πηγές ασφαλείας ανέφεραν ότι τρία δεξαμενόπλοια δέχθηκαν επιθέσεις στην περιοχή του Ορμούζ, ενώ ο δείκτης απειλής για τη ναυσιπλοΐα αναβαθμίστηκε στο υψηλότερο επίπεδο.

Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι μόνο τα πλοία

Για τους περισσότερους αναλυτές ασφαλείας, οι επιθέσεις δεν αφορούν μόνο τη ναυσιπλοΐα.

Αφορούν τον έλεγχο ενός από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του κόσμου.

Το Στενό του Ορμούζ δεν αποτελεί απλώς έναν θαλάσσιο διάδρομο. Είναι το σημείο από το οποίο εξαρτάται μεγάλο μέρος των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Κάθε ένταση στην περιοχή μεταφέρεται σχεδόν άμεσα στις διεθνείς αγορές, στις τιμές της ενέργειας και στις οικονομίες που εξαρτώνται από αυτές.

Η αντίδραση των αγορών ήταν άμεση. Οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου κινήθηκαν ανοδικά, αποτυπώνοντας τον φόβο ότι ακόμη και περιορισμένες επιθέσεις στο Ορμούζ μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές αναταράξεις στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά.

Η μάχη για τους «κανόνες του Ορμούζ»

Πίσω από τις στρατιωτικές κινήσεις εξελίσσεται μια λιγότερο ορατή αλλά ιδιαίτερα κρίσιμη αντιπαράθεση.

Δεν αφορά μόνο το ποιος ελέγχει το Στενό του Ορμούζ, αλλά και το ποιος καθορίζει τους κανόνες διέλευσης.

Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι η ασφάλεια του Ορμούζ αποτελεί ευθύνη των παράκτιων κρατών και απορρίπτει κάθε προσπάθεια δημιουργίας εναλλακτικών θαλάσσιων διαδρόμων που θα περιόριζαν τον έλεγχό της. Από την άλλη πλευρά, οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους επιδιώκουν να διασφαλίσουν την ελεύθερη ναυσιπλοΐα και να αποτρέψουν οποιαδήποτε μονομερή επιβολή όρων από το Ιράν.

Η αντιπαράθεση, επομένως, δεν αφορά μόνο έναν θαλάσσιο διάδρομο. Αφορά το ποιος θα έχει τον τελευταίο λόγο σε έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς κόμβους του πλανήτη.

Γιατί στο στόχαστρο βρέθηκαν πλοία χωρών-διαμεσολαβητών

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός ότι ανάμεσα στα πλοία που φέρεται να βρέθηκαν στο στόχαστρο ήταν και δεξαμενόπλοια που συνδέονται με χώρες του Κόλπου οι οποίες διατηρούν ανοικτούς διαύλους τόσο με την Ουάσιγκτον όσο και με την Τεχεράνη.

Η εξέλιξη αυτή ανοίγει έναν νέο κύκλο πολιτικών ερωτημάτων.

Η επίθεση σε πλοία χωρών που διαδραματίζουν διαμεσολαβητικό ρόλο μπορεί να εκληφθεί ως μήνυμα ότι, σε μια περίοδο αυξημένης έντασης, ακόμη και οι παραδοσιακοί μεσολαβητές δεν θεωρούνται εκτός πεδίου αντιπαράθεσης.

Για αρκετούς αναλυτές, η εξέλιξη αυτή αυξάνει την πίεση προς τις αραβικές χώρες του Κόλπου, οι οποίες καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στις σχέσεις τους με τις Ηνωμένες Πολιτείες και στη διατήρηση λειτουργικών διαύλων επικοινωνίας με το Ιράν.

Πόσο κοντά βρίσκεται ένας νέος πόλεμος;

Παρά τη νέα κλιμάκωση, αρκετοί ειδικοί εκτιμούν ότι ούτε η Ουάσιγκτον ούτε η Τεχεράνη επιδιώκουν, τουλάχιστον σε αυτή τη φάση, μια γενικευμένη στρατιωτική σύγκρουση.

Η μέχρι στιγμής εικόνα παραπέμπει περισσότερο σε μια στρατηγική ελεγχόμενης πίεσης, όπου κάθε πλευρά επιχειρεί να αυξήσει το κόστος για την άλλη χωρίς να οδηγηθεί σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.

Ωστόσο, το περιθώριο λάθους γίνεται ολοένα μικρότερο.

Ένα πλήγμα βαθιά μέσα στο ιρανικό έδαφος, η απώλεια Αμερικανών στρατιωτών, η άμεση εμπλοκή του Ισραήλ ή ακόμη και ένα προσωρινό κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ θα μπορούσαν να αλλάξουν δραματικά τα δεδομένα και να οδηγήσουν σε πολύ ευρύτερη σύγκρουση.

Η επόμενη ημέρα θα κριθεί στην ισορροπία της αποτροπής

Η νέα κρίση δείχνει ότι η αντιπαράθεση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν έχει εισέλθει σε μια πιο σύνθετη φάση. Οι οικονομικές κυρώσεις, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις, οι επιθέσεις στη ναυσιπλοΐα και οι διπλωματικές πιέσεις εξελίσσονται πλέον ταυτόχρονα, δημιουργώντας ένα περιβάλλον υψηλού κινδύνου.

Το ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα υπάρξει νέο αμερικανικό ή ιρανικό πλήγμα.

Το πραγματικό ερώτημα είναι αν οι δύο πλευρές μπορούν να συνεχίσουν να διαχειρίζονται αυτή τη στρατηγική αντιπαράθεση χωρίς να ξεπεράσουν το όριο πέρα από το οποίο η κρίση παύει να είναι ελεγχόμενη και μετατρέπεται σε ανοιχτή πολεμική σύγκρουση.

Προς το παρόν, οι δίαυλοι επικοινωνίας παραμένουν ανοικτοί και καμία πλευρά δεν δείχνει να επιδιώκει μια ολοκληρωτική αναμέτρηση. Ωστόσο, η ιστορία του Στενού του Ορμούζ έχει δείξει πολλές φορές ότι ακόμη και ένα περιορισμένο επεισόδιο μπορεί να πυροδοτήσει εξελίξεις πολύ μεγαλύτερες από τις αρχικές του διαστάσεις. Και αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί σήμερα τη μεγαλύτερη ανησυχία στις διεθνείς πρωτεύουσες.