Ρεπορτάζ libre: Καύσωνες πιο συχνοί, πιο ισχυροί-Η κλιματική αλλαγή διαμορφώνει μια νέα πολιτικοκοινωνική συνθήκη

Με τις θερμοκρασίες που καταγράφονται στην κεντρική αλλά και στη βόρεια Ευρώπη τις τελευταίες ημέρες λογικά θα πρέπει να πείστηκαν και οι τελευταίοι. Η κλιματική αλλαγή είναι εδώ. Όχι μόνο υπάρχει αλλά ήδη παράγει (αρνητικά) αποτελέσματα για τις ζωές των ανθρώπων, ανθρώπων μάλιστα που δεν είχαν βιώσει μέχρι στιγμής καύσωνα στη ζωή τους. Η θερμοκρασία έφτασε στους 40 βαθμούς στην Πολωνία, τι άλλο να γράψει κανείς;

Νίκος Γιαννόπουλος

Μέχρι στιγμής ο καύσωνας δεν πέρασε από τα μέρη μας αλλά θα έρθει με μαθηματική ακρίβεια, ίσως και μέσα στις 15 επόμενες ημέρες όπως προέβλεψε την Κυριακή ένας εκ των εγκυρότερων Ελληνων μετεορολόγων, ο Θοδωρής Κολυδάς.

Η ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑΚΗ ΤΑΣΗ ΚΑΙ Ο ΥΕΤΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΠΌΜΕΝΟ 15ΗΜΕΡΟ
Το επόμενο 15ήμερο διατηρεί καθαρά καλοκαιρινά χαρακτηριστικά. Η ζέστη κορυφώνεται στα τέλη Ιουνίου και στις πρώτες ημέρες του Ιουλίου, με τις υψηλότερες τιμές σε Λάρισα, Θεσσαλονίκη και Αθήνα. Στη συνέχεια διαφαίνεται ήπια… pic.twitter.com/3uvsz1Vkyj

— Theodoros Kolydas (@KolydasT) June 27, 2026

Μην νομίζετε, και σ’ αυτή τη γωνιά του κόσμου όπου μας έλαχε να ζήσουμε η κλιματική αλλαγή δεν κάνει λιγότερη ζημιά.

Αλλά ας μιλήσουμε με ονόματα και διευθύνσεις.

Το Libre σας έχει ενημερώσει ήδη για το φαινόμενο των τροπικών νυχτών στην Ελλάδα και γενικότερα στη νότια Ευρώπη. Σύμφωνα, λοιπόν, με το Copernicus, το καλοκαίρι του 2024 η νοτιοανατολική Ευρώπη κατέγραψε 23 τροπικές νύχτες, όταν ο μέσος όρος είναι μόλις 8. Στην Ελλάδα, δε, καταγράφηκαν μέχρι και 55 περισσότερες τροπικές νύχτες από τον μέσο όρο της περιόδου 1991-2020.

Δεν είναι όμως μόνο αυτό. Στην έτσι και αλλιώς ζεστή Ελλάδα, στην οποία οι καύσωνες δεν είναι άγνωστοι (κάθε άλλο θα έλεγε κανείς) αυτού του είδους τα φαινόμενα έχουν γίνει κατά 80% συχνότερα σε σχέση με το 1990. Τι σημαίνει αυτό; Οτι οι καύσωνες είναι πολύ περισσότεροι αλλά και πιο δύσκολο στο να τους βιώνει κανείς. Γιατί; Διότι τα φαινόμενα είναι εντονότερα, εκτείνονται περισσότερο στο χρόνο και δυσκολεύουν ιδιαίτερα τις συνθήκες κάτω από τις οποίες ζούμε, κυρίως στις μεγάλες πόλεις.

Στην Ελλάδα από τη λειψυδρία προσωρινά γλιτώσαμε λόγω των πολλών βροχών του τελευταίου χειμώνα αλλά το πρόβλημα δεν λύθηκε. Θυμάστε ποια ήταν η κατάσταση το καλοκαίρι του 2024; Η τεχνητή λίμνη Μόρνου, που υδροδοτεί μεγάλο μέρος της Αττικής, έφτασε σε πολύ χαμηλά επίπεδα καθώς η επιφάνειά της μειώθηκε από 16,8 km² το 2022 σε περίπου 12 km² το 2024.

Ο τρόπος με τον οποίο ξοδεύουμε το νερό έκτοτε δεν άλλαξε και το ζήτημα αυτό (τεραστίων διαστάσεων σύμφωνα με τους επιστήμονες) αναμένεται να το βρούμε και πάλι μπροστά μας πολύ σύντομα. Οι περισσότεροι καύσωνες θα “απορροφούν” περισσότερο νερό.

Ενέργεια, χρήμα και… άλλα φαινόμενα  

Ως προς το ζήτημα της ενέργειας και των χρημάτων δεν χρειάζεται διδακτορικό για να καταλάβει κανείς τι μπορεί να συμβεί. Με τα κλιμαστικά να δουλεύουν στο φουλ και την αύξηση κατανάλωσης της ηλεκτρικής ενέργειας να είναι κατακόρυφη, έρχεται μεγαλύτερος και ο λογαριασμός. Αναπόφευκτο. Κάπου εδώ ανακύπτει και το πρόβλημα της ενεργειακής φτώχειας γιατί κάποιοι δεν αντέχουν να πληρώνουν τους φουσκωμένους λογαριασμούς.

Οι πυρκαγιές είναι πάντα παρούσες την ίδια ώρα. Το καλοκαίρι του 2024 οι περισσότερες μεγάλες πυρκαγιές στην Ευρώπη καταγράφηκαν στη νοτιοανατολική Ευρώπη. Πιο ειδικά, το Κέντρο Συντονισμού Αντιμετώπισης Εκτάκτων Αναγκών (ERCC) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ενεργοποιήθηκε για την αντιμετώπιση 13 πυρκαγιών σε όλη την Ευρώπη. 11 από αυτές εκδηλώθηκαν στη νοτιοανατολική Ευρώπη, κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και του φθινοπώρου.

Το ERCC ανέφερε χαρακτηριστικά ότι «εστιάσαμε κυρίως στην ανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια, όπου ο συνδυασμός παραγόντων όπως η ξηρασία, οι καύσωνες και τα επεισόδια ανέμου, μεταξύ άλλων, έχουν προκαλέσει τον αριθμό των πυρκαγιών και την έκταση που κάηκε να είναι πολύ πάνω από τον μέσο όρο των τελευταίων ετών».

Και τέλος, για τους περισσότερους από εμάς που ζούμε στην Αθήνα ή στα περίχωρά της θα μας απασχολήσει, υποχρεωτικά, το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας (το φαινόμενο δηλαδή κατά το οποίο οι πόλεις καταγράφουν υψηλότερες θερμοκρασίες από τις γύρω περιαστικές ή αγροτικές περιοχές).

Μετρήσεις στο κέντρο της Αθήνας έδειξαν ότι σε πυκνοδομημένες περιοχές η θερμοκρασία του αέρα μπορεί να είναι έως και 5°C υψηλότερη από ό,τι στις περιαστικές περιοχές κατά τις θερμές ώρες της ημέρας. Τουτέστιν, ένας κάτοικος του κέντρου της Αθήνας δεν βιώνει τον ίδιο καύσωνα με έναν κάτοικο των βορείων ή ανατολικών προαστίων.

Καύσωνες και θερμική νησίδα

Την ίδια ώρα, ερευνητές του Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών έδειξαν ότι όταν ένας καύσωνας συμπίπτει με το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας, η θερμική καταπόνηση αυξάνεται σημαντικά, ιδιαίτερα τις νυχτερινές ώρες, επειδή οι πόλεις δεν προλαβαίνουν να αποβάλουν τη θερμότητα που αποθηκεύτηκε στα κτίρια και στην άσφαλτο. Οι νύχτες έτσι γίνονται αβίωτες κατά τις ζεστές ημέρες.

Από τη βιβλιογραφία προκύπτει ότι η αστική θερμική νησίδα ευθύνεται για σχεδόν το μισό της συνολικής αύξησης της θερμοκρασίας που έχει παρατηρηθεί στην Αθήνα τις τελευταίες δεκαετίες, πέρα από την επίδραση της ευρύτερης κλιματικής αλλαγής.

Πρέπει, άρα, να κατανοήσουμε το εξής: Η κλιματική αλλαγή δεν αποτελεί πλέον μια αφηρημένη απειλή του μέλλοντος, αλλά μια πραγματικότητα που διαμορφώνει την καθημερινότητα εκατομμυρίων ανθρώπων. Οι πιο πυκνοδομημένες γειτονιές, οι ηλικιωμένοι, οι εργαζόμενοι σε εξωτερικούς χώρους και όσοι δεν έχουν πρόσβαση σε επαρκή μέσα δροσιάς είναι εκείνοι που πληρώνουν το μεγαλύτερο τίμημα. 

Η αντιμετώπιση του φαινομένου δεν περιορίζεται πλέον σε περιβαλλοντικές πολιτικές. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε τις πόλεις μας, προστατεύουμε τη δημόσια υγεία και διασφαλίζουμε ότι η προσαρμογή στην κλιματική κρίση θα είναι δίκαιη για όλους.

Μήπως να τα θέσουμε όλα αυτά σ’ αυτούς που θα ζητήσουν την ψήφο μας σε μερικούς μήνες από τώρα;