Politico: Η Ελλάδα υπονομεύει τα ίδια της τα σχέδια για να σταματήσει το brain drain

«Η Ελλάδα σαμποτάρει τα ίδια της τα σχέδια για να ανακόψει το brain drain», γράφει το Politico, θέτοντας την αποτυχία του σχεδίου «Trust your Stars». «Η Αθήνα προσπαθεί να προσελκύσει ξανά επιστήμονες μετά την μαζική έξοδο που σημειώθηκε κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, την ώρα που ένα σημαντικό πρόγραμμα που χρηματοδοτούσε η ΕΕ έχει καταρρεύσει», σημειώνει το δημοσίευμα.

«Καθηγητές που ήλπιζαν να προσελκύσουν ξανά νέους ερευνητές μέσω ενός ευρέως διαφημιζόμενου προγράμματος που χρηματοδοτείται από κονδύλια της ΕΕ αισθάνονται πλέον προδομένοι, καθώς παρέμειναν για χρόνια σε αναμονή μέχρι να διαπιστώσουν ότι το πρόγραμμα δεν θα υλοποιηθεί. Η κυβέρνηση έριξε αλάτι στην πληγή, καθώς κανείς δεν μπήκε στον κόπο να τους ενημερώσει ότι το πρόγραμμα ακυρώθηκε». 

«Όλη αυτή η συζήτηση είναι ένα τεράστιο βήμα προς τα πίσω», δήλωσε ο Αριστείδης Χάτζης, καθηγητής στο ΕΚΠΑ. «Κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης, υπήρχε μόνο ένας τομέας στον οποίο επενδύονταν χρήματα: η έρευνα, καθώς η ΕΕ της έδινε προτεραιότητα. Τώρα δεν υπάρχει τίποτα· βρίσκεται στο κατώτατο σημείο της λίστας προτεραιοτήτων — μια πλήρης εγκατάλειψη».

«Εκτιμάται ότι 500.000 άνθρωποι μετακόμισαν στο εξωτερικό κατά τη διάρκεια της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδας, η οποία ξεκίνησε το 2008, με αποτέλεσμα η οικονομία της χώρας να συρρικνωθεί κατά ένα τέταρτο και η ανεργία να φτάσει στο 28%. Η Ελλάδα είχε βιώσει μαζική μετανάστευση και στο παρελθόν, μεταξύ άλλων στις δεκαετίες μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά αυτή τη φορά μετανάστευσαν πολλοί πολίτες με υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης και δεξιοτήτων», προσθέτει το Politico, αναλύοντας για το πρόγραμμα της ΝΔ σχετικά με το «Brain Regain».

«Η κατάσταση έχει βελτιωθεί σε σχέση με τα χρόνια της κρίσης. Όσον αφορά τους επιστήμονες, τα προβλήματα παραμένουν». 

Το φιάσκο με το «Trust your Stars»

«Ερευνητές και επιστήμονες δηλώνουν εξοργισμένοι με την κατάληξη ενός πρότζεκτ με την ονομασία «Trust your Stars» — ένα πρόγραμμα χρηματοδότησης της έρευνας ύψους 80 εκατομμυρίων ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης. Ζητήθηκε από ερευνητικές ομάδες να υποβάλουν τις προτάσεις τους, και από τις συνολικά 1.241 υποβολές επιλέχθηκαν 145. Δεκατρείς μήνες αργότερα, μετά από αρκετές καταγγελίες σχετικά με την καθυστέρηση, ο κατάλογος των επιλεγμένων έργων δημοσιεύθηκε τελικά στις 22 Ιουλίου 2025. Και τότε, όλα άρχισαν να ξετυλίγονται…».

«Όσοι δεν επιλέχθηκαν για χρηματοδότηση αντέδρασαν έντονα, με περίπου 203 υποβληθείσες ενστάσεις και αιτήματα για επανεκτίμηση. Οι επιστήμονες εξέφρασαν τις ανησυχίες τους σχετικά με την ίδια τη διαδικασία αξιολόγησης, ενώ ορισμένοι υπέβαλαν ακόμη και καταγγελίες στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.

Τον Ιανουάριο του 2026, το ελληνικό Υπουργείο Ανάπτυξης εξέδωσε ανακοίνωση, στην οποία ανέφερε ότι είχαν ήδη πραγματοποιηθεί πληρωμές ύψους περίπου 40 εκατομμυρίων ευρώ και ότι το υπόλοιπο μισό του προϋπολογισμού του προγράμματος είχε προοριστεί για την ολοκλήρωσή του έως τις 31 Δεκεμβρίου 2029. Ωστόσο, οι καταγγελίες εντάθηκαν, με ορισμένους από τους επιλεγμένους για χρηματοδότηση να αποστέλλουν επίσημες νομικές ειδοποιήσεις στο Υπουργείο Παιδείας, ζητώντας λεπτομέρειες σχετικά με το πού είχαν δαπανηθεί τα χρήματα, δεδομένου ότι το πρόγραμμα δεν είχε ακόμη ξεκινήσει.

Στη συνέχεια, ήρθε νέα έκπληξη: το πρόγραμμα «Trust your Stars» δεν θα λάμβανε πλέον χρηματοδότηση από την ΕΕ. Σε δήλωση που δημοσιεύθηκε τον Μάιο, το Υπουργείο Παιδείας ανέφερε ότι το Υπουργείο Οικονομικών της χώρας είχε αποφασίσει να «αποσύρει το πρόγραμμα κατά τη διάρκεια της επανεξέτασης του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας της Ελλάδας». Αργότερα αποκαλύφθηκε ότι την ημέρα που δημοσιεύθηκε επίσημα ο κατάλογος των επιλεγμένων προτάσεων, η κυβέρνηση είχε επίσης διαγράψει το πρόγραμμα από τον κατάλογο — αλλά κανείς δεν ενημέρωσε τους αιτούντες για 10 μήνες», καταγράφει το Politico.

«Τελικά δεν ήταν δυνατό να υλοποιηθεί το πρόγραμμα “Trust your Stars” εντός του χρονικού πλαισίου που είχε ορίσει το RRF», δήλωσε αξιωματούχος του υπουργείου Παιδείας. «Για τον λόγο αυτό, το πρόγραμμα αποσύρθηκε, στο πλαίσιο της αναθεώρησης του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.»

«Όσον αφορά τα κονδύλια που σχετίζονται με τις εν λόγω δράσεις, αυτά ανακατευθύνθηκαν για τη χρηματοδότηση άλλων δράσεων που ανέλαβαν το RRF και το Υπουργείο Παιδείας. Συνεπώς, σε καμία περίπτωση δεν υπήρξε απώλεια πόρων από το RRF», πρόσθεσε.

Οι ελπίδες που καταρρακώθηκαν

«Στις 15 Ιουλίου, το Υπουργείο Οικονομικών εξέδωσε δήλωση, αναφέροντας ότι προσπαθούσε να εξασφαλίσει κεφάλαια «για την εξόφληση τυχόν εκκρεμών οικονομικών υποχρεώσεων που προκύπτουν από νομικές δεσμεύσεις που αναλήφθηκαν κατά τη στιγμή της ανάκλησης του προγράμματος». Ενώ η δήλωση αναζωπύρωσε τις ελπίδες ότι θα βρεθεί λύση, ο Χατζής υποστηρίζει ότι επρόκειτο απλώς για νομικό τέχνασμα και ότι το Υπουργείο Παιδείας δεν έχει καμία νομική δέσμευση, καθώς δεν υπογράφηκαν συμβάσεις μετά την αρχική ανακοίνωση της αποδοχής του προγράμματος.

«Αυτό που συνέβη παραβιάζει μια θεμελιώδη αρχή, μια αρχή που είναι ιερή σε κράτη όπου επικρατεί το κράτος δικαίου: την “εμπιστοσύνη”, τη νόμιμη εμπιστοσύνη του πολίτη στο κράτος», είπε. «Μπορεί να μην υπάρχει συμβατική ευθύνη, αφού δεν υπογράψαμε συμφωνία, αλλά υπάρχει πολιτική, ηθική και ακόμη και νομική υποχρέωση. Πολλοί νέοι απέρριψαν άλλες προσφορές ή δεν δέχτηκαν θέσεις εργασίας αλλού, επειδή ήλπιζαν ότι θα πληρωθούν μέσω του προγράμματος».

Ο Χατζής πρόσθεσε ότι, με τον τρόπο που χειρίστηκε την κατάσταση, η κυβέρνηση κατάφερε να στρέψει εναντίον της ολόκληρη την επιστημονική κοινότητα — τόσο όσους είχαν επιτύχει όσο και όσους δεν είχαν», σημειώνει το δημοσίευμα.

«Αν είσαι νέος επιστήμονας και βρίσκεσαι στο εξωτερικό, μείνε εκεί! Αν είσαι νέος επιστήμονας και σκέφτεσαι να μετακομίσεις στο εξωτερικό, κάν’ το. Μην περιμένεις ούτε λεπτό!», έγραψε σε μια εκτενή ανάρτηση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Ο Παντελής Κάμμας, αναπληρωτής καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, ο οποίος ήταν συνυπεύθυνος μιας από τις ομάδες των οποίων η πρόταση έγινε δεκτή, δήλωσε ότι το πρόγραμμα ήταν η χρονολόγηση ενός προαναγγελθέντος θανάτου.

«Η αντίληψη που επικρατούσε στην επιστημονική κοινότητα ήταν ότι επρόκειτο για χρήματα της ΕΕ και ότι θα μπορούσαν να διανεμηθούν βιαστικά μέσω αδιαφανών διαδικασιών. Υπήρχε ένα κλίμα δυσπιστίας, καθώς επρόκειτο για ένα εφάπαξ πρόγραμμα έκτακτης ανάγκης», δήλωσε. «Το υπουργείο δεν διέθετε ένα οργανωμένο πλαίσιο αξιολόγησης, οι αντιρρήσεις της ακαδημαϊκής κοινότητας βασίζονταν σε αυτές τις γνωστές ελλείψεις, και τα μέσα ενημέρωσης που επιδιώκουν να αντιταχθούν στην κυβέρνηση εκμεταλλεύτηκαν την κατάσταση. Ήταν η τέλεια καταιγίδα, οπότε η κυβέρνηση αποφάσισε να κάνει πίσω και να ακυρώσει το πρόγραμμα.

Ο Πέτρος Μπούρας – Βαλλιανάτος, αναπληρωτής καθηγητής ιστορίας της επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, δήλωσε ότι είχε συγκροτήσει μια ομάδα 25 νέων επιστημόνων που επρόκειτο να έρθουν στην Ελλάδα από χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γερμανία, με σκοπό τη μελέτη φαρμάκων που χρησιμοποιούνταν κατά τη βυζαντινή περίοδο, τα οποία θα μπορούσαν να αποτελέσουν πηγή έμπνευσης για νέες φαρμακευτικές συνθέσεις. Ευτυχώς, δεν είχαν ακόμη ταξιδέψει όταν το πρόγραμμα ακυρώθηκε.

«Το πιο προσβλητικό είναι ότι η κυβέρνηση δεν μπήκε ποτέ στον κόπο να μας συναντήσει ή να μας δώσει μια λογική εξήγηση για το τι συνέβη», είπε, επισημαίνοντας ότι ο τρόπος με τον οποίο χειρίστηκε το θέμα η κυβέρνηση δημιούργησε ακόμη μεγαλύτερα προβλήματα με την επιστημονική κοινότητα από αυτά που ήδη υπήρχαν.