Αμερικανικό σχέδιο επιχειρεί να “κόψει” Βαγδάτη και Δαμασκό από το Ιράν

Ενώ όλα τα βλέμματα είναι στραμμένα στην πολυαναμενόμενη συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η οποία σύμφωνα με διπλωματικές πηγές ενδέχεται να υπογραφεί την προσεχή Παρασκευή, ένα λιγότερο ορατό αλλά εξαιρετικά κρίσιμο γεωπολιτικό παιχνίδι βρίσκεται ήδη σε εξέλιξη. Από τη Δαμασκό έως τη Βαγδάτη, η Ουάσιγκτον φαίνεται να προωθεί μια ευρύτερη στρατηγική αναδιάταξης της επιρροής της στη Μέση Ανατολή, επιχειρώντας να διαμορφώσει τα δεδομένα της επόμενης ημέρας πριν ακόμη στεγνώσει το μελάνι μιας ενδεχόμενης συμφωνίας με την Τεχεράνη.

Σπύρος Σιδέρης

Στο επίκεντρο των κινήσεων βρίσκεται ο Τόμας (Τομ) Μπάρακ, πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία, ο οποίος κινείται παρασκηνιακά σε δύο από τα πλέον ευαίσθητα μέτωπα της περιοχής: την οικονομική επανεκκίνηση της Συρίας και την προσπάθεια περιορισμού της επιρροής των φιλοϊρανικών πολιτοφυλακών στο Ιράκ.

Οι κινήσεις αυτές δείχνουν ότι η Ουάσιγκτον δεν προετοιμάζεται απλώς για μια συμφωνία με το Ιράν, αλλά για τη γεωπολιτική πραγματικότητα που θα ακολουθήσει.

Το μήνυμα της Ουάσιγκτον προς τη Βαγδάτη

Σύμφωνα με πληροφορίες της Asharq Al-Awsat, ο Τόμας Μπάρακ μετέφερε στην ιρακινή ηγεσία ένα σαφές μήνυμα: το Ιράκ δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως προέκταση του ιρανικού φακέλου ούτε να παραμένει όμηρος των διακυμάνσεων στις σχέσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης.

Στο επίκεντρο των αμερικανικών ανησυχιών βρίσκονται οι φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές, οι οποίες εξακολουθούν να διαθέτουν σημαντική στρατιωτική, πολιτική και οικονομική ισχύ. Για τις ΗΠΑ, το ζήτημα δεν αφορά μόνο την ασφάλεια αλλά τον ίδιο τον χαρακτήρα του ιρακινού κράτους και το ποιος έχει τελικά το μονοπώλιο της εξουσίας.

Η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι η σταθερότητα του Ιράκ δεν μπορεί να εξαρτάται από τις περιφερειακές στρατηγικές της Τεχεράνης, ούτε από τις εξελίξεις γύρω από το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.

Γιατί οι Αμερικανοί κινούνται τώρα

Η χρονική συγκυρία μόνο τυχαία δεν θεωρείται.

Καθώς πλησιάζει η πιθανή συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, η αμερικανική πλευρά φαίνεται να επιχειρεί να καθορίσει εκ των προτέρων τα όρια της μελλοντικής περιφερειακής ισορροπίας. Με απλά λόγια, η Ουάσιγκτον δεν θέλει μια συμφωνία με την Τεχεράνη να ερμηνευθεί ως αποδοχή ή νομιμοποίηση της ιρανικής επιρροής στο Ιράκ, στη Συρία και ευρύτερα στη Μέση Ανατολή.

Αμερικανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι η περιοχή εισέρχεται σε νέα φάση και ότι τώρα υπάρχει παράθυρο ευκαιρίας για την αναθεώρηση ισορροπιών που διαμορφώθηκαν μετά το 2003. Υπό αυτό το πρίσμα, το Ιράκ θεωρείται το σημαντικότερο πεδίο όπου θα κριθεί αν η Τεχεράνη θα διατηρήσει την επιρροή που οικοδόμησε τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Από τη Δαμασκό στη Βαγδάτη

Οι κινήσεις του Μπάρακ δεν περιορίζονται στο Ιράκ.

Την ίδια στιγμή, η Ουάσιγκτον στηρίζει την προώθηση σημαντικών ενεργειακών συμφωνιών στη Συρία, με στόχο την προσέλκυση επενδύσεων και την επανεκκίνηση κρίσιμων τομέων της οικονομίας. Σύμφωνα με οικονομικούς αναλυτές της περιοχής, η αμερικανική υποστήριξη σε τέτοιες πρωτοβουλίες δεν αφορά μόνο την οικονομία, αλλά και τη δημιουργία νέων μηχανισμών σταθερότητας που θα μειώσουν την εξάρτηση της χώρας από εξωτερικά κέντρα επιρροής.

Έτσι, η Δαμασκός και η Βαγδάτη εμφανίζονται πλέον ως δύο κομμάτια του ίδιου παζλ. Η αμερικανική στρατηγική επιχειρεί να δημιουργήσει ένα νέο περιφερειακό πλαίσιο στο οποίο η οικονομία, η ενέργεια και η ασφάλεια θα λειτουργούν ως αντίβαρο στην παραδοσιακή γεωπολιτική επιρροή της Τεχεράνης.

Η «γκρίζα ζώνη» που δεν θέλει αλλαγές

Το σχέδιο αυτό, ωστόσο, συναντά ισχυρές αντιστάσεις.

Στο εσωτερικό του Ιράκ έχει διαμορφωθεί ένα σύνθετο δίκτυο πολιτικών δυνάμεων, ενόπλων οργανώσεων και οικονομικών συμφερόντων που επωφελείται από τη σημερινή κατάσταση. Για πολλούς από αυτούς, οποιαδήποτε συζήτηση περί αφοπλισμού, περιορισμού ή πλήρους ενσωμάτωσης των πολιτοφυλακών στους κρατικούς μηχανισμούς θεωρείται υπαρξιακή απειλή.

Γι’ αυτό και αρκετοί αναλυτές προειδοποιούν ότι η προσπάθεια αλλαγής των ισορροπιών μπορεί να προκαλέσει έντονες πολιτικές αντιδράσεις και να δοκιμάσει τη συνοχή της ιρακινής πολιτικής σκηνής.

Η επόμενη μάχη της Μέσης Ανατολής

Πίσω από τις διπλωματικές επαφές και τα οικονομικά συμβόλαια διαγράφεται μια μεγαλύτερη εικόνα. Οι ΗΠΑ φαίνεται να προετοιμάζονται για τη «μετά τη συμφωνία» εποχή, επιχειρώντας να περιορίσουν τα περιθώρια επέκτασης της ιρανικής επιρροής, ακόμη και αν επιτευχθεί συνεννόηση με την Τεχεράνη.

Το μεγάλο ερώτημα είναι αν το σχέδιο αυτό μπορεί να εφαρμοστεί χωρίς να ανοίξει νέα μέτωπα στην περιοχή.

Γιατί όσο πλησιάζει η οριστική συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, τόσο περισσότερο γίνεται φανερό ότι η πραγματική μάχη δεν διεξάγεται μόνο γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Διεξάγεται ήδη στη Βαγδάτη, στη Δαμασκό και στα παρασκήνια της νέας γεωπολιτικής αρχιτεκτονικής που επιχειρεί να διαμορφώσει η Ουάσιγκτον στη Μέση Ανατολή.