Politico: Οι ΗΠΑ απομακρύνονται από την άμυνα της Ευρώπης–Ποια είναι η νεα στρατηγική Τραμπ

Η απόφαση να μπλοκαριστεί η πώληση πυραύλων Tomahawk στη Γερμανία σηματοδοτεί βαθιά αλλαγή στην αμερικανική πολιτική ασφάλειας, σύμφωνα με ανάλυση του Politico.

Όταν έγινε γνωστό ότι το Πεντάγωνο δεν θα πουλήσει πυραύλους Tomahawk μακράς εμβέλειας στη Γερμανία, πολλοί ερμήνευσαν την απόφαση ως ένδειξη ότι η Ουάσιγκτον φοβάται πως η Μόσχα θα θεωρούσε μια τέτοια κίνηση ως επικίνδυνη κλιμάκωση.

Η εξέλιξη αυτή ακολούθησε μια σειρά παρόμοιων ενδείξεων αποστασιοποίησης των ΗΠΑ, όπως η απόσυρση 5.000 στρατιωτών από τη Γερμανία, η ματαίωση της ανάπτυξης αμερικανικού τάγματος με Tomahawk στην Ευρώπη και σοβαρές περικοπές σε σχεδιαζόμενες συνεισφορές αμερικανικών βομβαρδιστικών, μαχητικών, αντιτορπιλικών και υποβρυχίων για την ενίσχυση της άμυνας του NATO σε περίπτωση κρίσης ή επίθεσης.

Το Πεντάγωνο ισχυρίζεται ότι αυτά τα μέτρα είναι απαραίτητα για να εξισορροπηθούν οι ευρωπαϊκές και αμερικανικές συνεισφορές στην άμυνα της ηπείρου. Ωστόσο, η διακοπή της πώλησης των Tomahawk αποκαλύπτει μια πιο ανησυχητική πραγματικότητα: Η Ουάσιγκτον όχι μόνο δεν αναπτύσσει πλέον συστήματα βαθέως πλήγματος στην Ευρώπη, αλλά πλέον αρνείται και στους Ευρωπαίους συμμάχους τη δυνατότητα να εξοπλιστούν με τέτοια συστήματα λόγω φόβου για την αντίδραση της Ρωσίας.

Με άλλα λόγια, οι ΗΠΑ φαίνεται να επιδιώκουν πλέον ενεργά τον διαχωρισμό της ασφάλειάς τους από αυτήν της Ευρώπης.

Ιστορικό του διαχωρισμού στις διατλαντικές σχέσεις

Το ζήτημα του διαχωρισμού δεν εμφανίζεται για πρώτη φορά στις διατλαντικές σχέσεις. Οι ανησυχίες πρωτοεκφράστηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1950, όταν η Σοβιετική Ένωση απέκτησε δυνατότητα πλήγματος κατά των ΗΠΑ, και επανήλθαν τη δεκαετία του 1970 μετά την ανάπτυξη σοβιετικών βαλλιστικών πυραύλων SS-20 που μπορούσαν να πλήξουν όλη την Ευρώπη αλλά όχι τις ΗΠΑ.

Μετά το αίτημα του τότε καγκελάριου της Γερμανίας Χέλμουτ Σμιτ, το ΝΑΤΟ αποφάσισε το 1979 να αναπτύξει πυρηνικούς πυραύλους μεγάλου βεληνεκούς που θα μπορούσαν να πλήξουν τη Σοβιετική Ένωση, προτείνοντας παράλληλα διαπραγματεύσεις για τον περιορισμό τους. Μέχρι το 1987 είχαν αναπτυχθεί εκατοντάδες τέτοιοι πύραυλοι, οδηγώντας στη συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας για απαγόρευση όλων των πυρηνικών όπλων μέσου βεληνεκούς (500-5.000 χλμ.), συμπεριλαμβανομένων των SS-20 και των Pershing II.

Η Συνθήκη για τις Πυρηνικές Δυνάμεις Μέσου Βεληνεκούς παρέμεινε σε ισχύ για πάνω από 30 χρόνια, μέχρι το 2019, όταν η κυβέρνηση Ντόναλντ Τραμπ αποφάσισε την αποχώρηση λόγω σαφών παραβιάσεων από τη Ρωσία. Έκτοτε, τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ συζητούν την ανάγκη ανάπτυξης πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς που θα μπορούσαν να πλήξουν στόχους στη Ρωσία.

Νέες ισορροπίες και ευρωπαϊκή αυτονομία

Η σχεδιαζόμενη ανάπτυξη και πώληση Tomahawk στο Βερολίνο φαινόταν να καλύπτει αυτό το κενό μέχρι να αναπτύξουν η Γερμανία και άλλες χώρες του ΝΑΤΟ δικά τους συστήματα. Οι ευρωπαϊκές προσπάθειες βρίσκονται σε εξέλιξη, αλλά η επιχειρησιακή τους ετοιμότητα απέχει ακόμη χρόνια. Πλέον, με την αμερικανική απόφαση να μπλοκάρει την πώληση, ανοίγει ξανά ένα μεγάλο κενό στην αποτροπή του ΝΑΤΟ.

Αξίζει να σημειωθεί ότι ενώ ο φόβος του διαχωρισμού διατρέχει όλη την ιστορία του ΝΑΤΟ, υπάρχει μια σημαντική διαφορά με το παρελθόν: Τη δεκαετία του 1970 ο διαχωρισμός ήταν αποτέλεσμα σοβιετικών ενεργειών· σήμερα προκύπτει από επιλογές των ΗΠΑ. Το Πεντάγωνο μοιάζει πλέον να επηρεάζεται περισσότερο από τις ρωσικές ανησυχίες παρά από τις ανάγκες αποτροπής του ΝΑΤΟ.

Πριν 50 χρόνια, η Ευρώπη φοβόταν την αποχώρηση των ΗΠΑ. Σήμερα, καθώς η Ουάσιγκτον στρέφει πόρους και προσοχή αλλού, ο απογαλακτισμός αποτελεί ξεκάθαρη αμερικανική πολιτική. Ενώ ο τερματισμός μιας «ανθυγιεινής συνεξάρτησης» από τις δυνατότητες των ΗΠΑ μπορεί να είναι λογικός, η άρνηση στους Ευρωπαίους συμμάχους της δυνατότητας αυτοάμυνας είναι κάτι εντελώς διαφορετικό.

Iδιαίτερη συγκυρία και οι αντιφάσεις της πολιτικής Τραμπ

Η χρονική συγκυρία αυτών των αποφάσεων προκαλεί ειρωνικά σχόλια, καθώς έρχονται μετά από εβδομάδες παραπόνων της κυβέρνησης Τραμπ πως το ΝΑΤΟ δεν έχει στηρίξει επαρκώς τις ΗΠΑ και το Ισραήλ στον πόλεμο κατά του Ιράν. Το ΝΑΤΟ έχει μετατραπεί σε «μονόδρομο όπου η Αμερική καλείται απλώς να υπερασπίσει την Ευρώπη», όπως ανέφερε ο Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο, χωρίς όμως ανάλογη ανταπόδοση από τους συμμάχους.

Kι όμως, όταν η Ευρώπη προσπαθεί να ενισχύσει τη δική της άμυνα — ακόμη και ζητώντας να αγοράσει αμερικανικό εξοπλισμό — λαμβάνει αρνητική απάντηση.

Tο μέλλον της συλλογικής ασφάλειας στην Ευρώπη

Aυτή η αρνητική στάση δεν αποτελεί απλώς προσωρινό πρόβλημα· αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα μιας συμμαχίας ασφαλείας. Η θεωρία των συμμαχιών κάνει διάκριση ανάμεσα στον φόβο εγκατάλειψης (να μη σε υπερασπιστεί ο σύμμαχος) και στον φόβο εμπλοκής (να σε παρασύρει σε πόλεμο). Ο Τραμπ και οι συνεργάτες του παραπονιούνται εδώ και χρόνια για εγκατάλειψη εκ μέρους των Ευρωπαίων· τώρα οι Ευρωπαίοι φοβούνται εγκατάλειψη από τις ΗΠΑ. Και οι δύο πλευρές ανταποκρίνονται με περαιτέρω διαχωρισμό.

Καθώς οι ΗΠΑ υποχωρούν, η Ευρώπη αυξάνει τις αμυντικές δαπάνες και αναπτύσσει διάφορες ικανότητες πλήγματος μεγάλης εμβέλειας — κάποιες με διπλή χρήση (συμβατική και πυρηνική). Αυτά τα συστήματα είναι κυριαρχικά· οι ΗΠΑ δεν θα έχουν λόγο για το πότε ή πώς θα χρησιμοποιηθούν. Έτσι, η Ουάσιγκτον θα έχει ακόμη μεγαλύτερο κίνητρο να αποστασιοποιηθεί ώστε να αποφύγει εμπλοκή σε πόλεμο με τη Ρωσία.

O διαχωρισμός δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη θα μείνει απροστάτευτη. Σημαίνει ότι η ευρωπαϊκή και αμερικανική ασφάλεια δεν θεωρούνται πλέον αλληλένδετες. Η Ουάσιγκτον ίσως πάψει να αντιμετωπίζει κάθε κρίση που απειλεί τη Βαρσοβία ή το Ταλίν ως απειλή για τις ίδιες τις ΗΠΑ — κάτι που σηματοδοτεί το τέλος ενός ολοκληρωμένου συστήματος αποτροπής που κράτησε ειρήνη επί οκτώ δεκαετίες.

Ο Σμιτ καταλάβαινε ότι η ασφάλεια στην Ευρώπη είναι αδιαίρετη. Ο Τραμπ ποντάρει στο αντίθετο. Σύντομα θα μάθουμε ποιος είχε δίκιο.

*Το παρόν άρθρο αποτελεί προσωπική άποψη του συντάκτη. Οι θέσεις εκφράζουν τον ίδιο και όχι απαραίτητα το POLITICO.