ΗΠΑ–Ιράν: Το ισραηλινό χτύπημα στη Βηρυτό απειλεί τη συμφωνία-Οργή Τεχεράνης-Αντίδραση Τραμπ

Για πρώτη φορά μετά από πολλά επεισόδια αμοιβαίας καχυποψίας, κυρώσεων, πολέμων δι’ αντιπροσώπων και πυρηνικών απειλών, Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν δείχνουν να βρίσκονται ένα βήμα πριν από μια νέα συμφωνία.

Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε τις τελευταίες ημέρες αισιόδοξος. Αμερικανοί αξιωματούχοι μιλούσαν ανοιχτά για επικείμενη υπογραφή μνημονίου κατανόησης, ενώ Καταριανοί μεσολαβητές ταξίδευαν μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσιγκτον μεταφέροντας προτάσεις και διορθώσεις της τελευταίας στιγμής.

Ωστόσο η ισραηλινή επίθεση στα νότια προάστια τηςλιβανικής πρωτεύουσας, στο προπύργιο της Χεζμπολάχ, απείλησε να ανατρέψει όσα οικοδομούνταν επί μήνες στο διπλωματικό παρασκήνιο.

Η χρονική συγκυρία μόνο τυχαία δεν θεωρείται.

Για την Τεχεράνη, η Χεζμπολάχ δεν είναι απλώς ένας σύμμαχος. Είναι το σημαντικότερο στρατηγικό της εργαλείο στην Ανατολική Μεσόγειο και βασικό στοιχείο του λεγόμενου «Άξονα της Αντίστασης», του δικτύου οργανώσεων που υποστηρίζει το Ιράν από τον Λίβανο έως το Ιράκ και την Υεμένη.

Έτσι, η ισραηλινή επίθεση δεν αντιμετωπίστηκε μόνο ως χτύπημα κατά της Χεζμπολάχ αλλά ως έμμεση πρόκληση προς το ίδιο το Ιράν.

Τραμπ: Η πρωϊνή επίθεση στην Βηρυτό δεν έπρεπε να είχε συμβεί

Ο Τραμπ κάλεσε όλες τις πλευρές να «υποχωρήσουν» μετά την επίθεση στη Βηρυτό, η οποία, όπως είπε, δεν έπρεπε να είχε συμβεί.

«Το Ισραήλ έχει το δικαίωμα να αμυνθεί έναντι απειλών, αλλά η επίθεση στην οποία απαντούσε ήταν πολύ μικρή και χωρίς νόημα, κανείς δεν τραυματίστηκε, δεν σκοτώθηκε και δεν πρέπει να διαταράξει αυτή τη σημαντική διαδικασία», έγραψε στο Truth Social.

Είπε ότι μια συμφωνία ήταν κοντά και θα «έφερε ειρήνη στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου».

«Δεν πρέπει να υπάρξουν άλλες επιθέσεις από το Ισραήλ οπουδήποτε στον Λίβανο, αλλά δεν πρέπει επίσης να υπάρξουν άλλες επιθέσεις από οποιοδήποτε άλλο μέρος, συμπεριλαμβανομένης της Χεζμπολάχ, εναντίον του Ισραήλ», είπε προσθέτοντας, «Ας μην το χαλάσουμε!»

Πεζεσκιάν: Το ανώτατο όργανο ασφαλείας του Ιράν υποστηρίζει «την οδό του διαλόγου»

Το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας υποστηρίζει την «οδό του διαλόγου» με τις ΗΠΑ, δήλωσε σήμερα ο Ιρανός πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, μετά από κριτική που ασκήθηκε από υπερσυντηρητικούς κατά της ιρανικής διαπραγματευτικής ομάδας.

Το Συμβούλιο, το ανώτατο όργανο ασφαλείας του Ιράν, «κατέληξε στο συμπέρασμα ότι πρέπει να ακολουθηθεί η οδός του διαλόγου», τόνισε ο Πεζεσκιάν μιλώντας σε μέσα ενημέρωσης, σύμφωνα από την ιστοσελίδα της προεδρίας.

Το Συμβούλιο λαμβάνει τις «αποφάσεις σχετικά με τον πόλεμο και τις διαπραγματεύσεις», πρόσθεσε.

Η οργή της Τεχεράνης

Οι πρώτες αντιδράσεις από την ιρανική ηγεσία ήταν ιδιαίτερα σκληρές.

Ο επικεφαλής διαπραγματευτής Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ αμφισβήτησε ανοιχτά την αξιοπιστία των Ηνωμένων Πολιτειών.

Το επιχείρημα της Τεχεράνης είναι απλό:

Αν οι ΗΠΑ ενημερώθηκαν από το Ισραήλ πριν από το χτύπημα και δεν το απέτρεψαν, τότε είτε δεν θέλουν είτε δεν μπορούν να ελέγξουν τον στενότερο σύμμαχό τους στην περιοχή.

Σε κάθε περίπτωση, λένε οι Ιρανοί, η αξιοπιστία των αμερικανικών εγγυήσεων τίθεται υπό αμφισβήτηση.

Ακόμη πιο σκληρές ήταν οι τοποθετήσεις στρατιωτικών αξιωματούχων.

Ανώτατοι διοικητές του στρατού προειδοποίησαν ότι τα «εγκλήματα», όπως τα χαρακτήρισαν, δεν θα μείνουν αναπάντητα.

Οι δηλώσεις αυτές έχουν ιδιαίτερη σημασία διότι προέρχονται από κύκλους που παραδοσιακά αντιμετωπίζουν με καχυποψία κάθε προσπάθεια προσέγγισης με τη Δύση.

Τι προβλέπει η υπό διαπραγμάτευση συμφωνία

Παρότι καμία πλευρά δεν έχει δημοσιοποιήσει το πλήρες κείμενο, οι πληροφορίες που έχουν διαρρεύσει σκιαγραφούν το περίγραμμα μιας νέας πυρηνικής συνεννόησης.

Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα πληροφορίες:

• Το Ιράν δεσμεύεται να μην αποκτήσει πυρηνικό όπλο.
• Αποδέχεται ενισχυμένους μηχανισμούς επιθεώρησης.
• Περιορίζει το πυρηνικό του πρόγραμμα.
• Οι ΗΠΑ εξετάζουν σταδιακή άρση οικονομικών κυρώσεων.
• Προβλέπεται μηχανισμός επαλήθευσης της συμμόρφωσης.

Πρόκειται ουσιαστικά για ένα πλαίσιο που θυμίζει σε αρκετά σημεία την πυρηνική συμφωνία του 2015, την οποία ο ίδιος ο Τραμπ είχε εγκαταλείψει κατά την πρώτη του θητεία.

Η μεγάλη διαφορά είναι ότι τώρα η Ουάσιγκτον εμφανίζεται να επιδιώκει μια πιο περιορισμένη συμφωνία, επικεντρωμένη κυρίως στο πυρηνικό πρόγραμμα και λιγότερο σε ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας.

Γιατί ο Τραμπ θέλει τώρα συμφωνία

Για τον Αμερικανό πρόεδρο, μια συμφωνία με το Ιράν θα αποτελούσε σημαντική διπλωματική επιτυχία.

Θα μπορούσε να παρουσιάσει το αποτέλεσμα ως απόδειξη ότι πέτυχε εκεί όπου απέτυχαν οι προκάτοχοί του.

Παράλληλα, η αποκλιμάκωση με το Ιράν θα περιόριζε έναν από τους μεγαλύτερους κινδύνους για την παγκόσμια οικονομία: την πιθανότητα στρατιωτικής σύγκρουσης στον Περσικό Κόλπο.

Ιδιαίτερα κρίσιμο θεωρείται το Στενό του Ορμούζ.

Από εκεί διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου.

Οποιαδήποτε κρίση θα μπορούσε να προκαλέσει έκρηξη στις διεθνείς τιμές ενέργειας και νέες πληθωριστικές πιέσεις παγκοσμίως.

Γι’ αυτό και ο πρέσβης των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, Μάικ Γουόλτζ, επέμεινε ότι οποιαδήποτε απόπειρα παρεμπόδισης της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ θα ήταν απαράδεκτη.

Οι αντιδράσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ

Η συμφωνία δεν προκαλεί μόνο αντιδράσεις στη Μέση Ανατολή.

Στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών έχουν ήδη εμφανιστεί ισχυρές αντιστάσεις.

Ορισμένοι Δημοκρατικοί κατηγορούν τον Λευκό Οίκο ότι προσφέρει υπερβολικές παραχωρήσεις.

Υποστηρίζουν ότι η Τεχεράνη μπορεί να κερδίσει οικονομική ανάσα χωρίς να εγκαταλείψει ουσιαστικά τις στρατηγικές της φιλοδοξίες.

Παράλληλα, φιλοϊσραηλινοί κύκλοι εκφράζουν ανησυχίες ότι μια τέτοια συμφωνία θα επιτρέψει στο Ιράν να ανακτήσει οικονομικούς πόρους, τους οποίους θα μπορούσε αργότερα να διοχετεύσει σε οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ, η Χαμάς ή οι Χούθι.

Αντιδράσεις και μέσα στο Ιράν

Όμως ούτε η ιρανική ηγεσία έχει εξασφαλίσει ομοφωνία.

Στη συντηρητική πτέρυγα του καθεστώτος υπάρχουν ισχυρές αντιδράσεις.

Διαδηλώσεις στη Μασχάντ και συνθήματα κατά του υπουργού Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί φανερώνουν ότι πολλοί θεωρούν πως η κυβέρνηση υποχωρεί απέναντι στην Ουάσιγκτον.

Για τους σκληροπυρηνικούς, η συμφωνία κινδυνεύει να εκληφθεί ως παραδοχή αδυναμίας.

Αυτό καθιστά ακόμη πιο δύσκολη τη λήψη τελικής απόφασης από τον Ανώτατο Ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος παραμένει ο τελικός κριτής κάθε στρατηγικής επιλογής.

Ο παράγοντας Νετανιάχου

Πίσω από τις εξελίξεις βρίσκεται και ένας δεύτερος, εξίσου σημαντικός παράγοντας.

Το Ισραήλ αντιμετωπίζει με εξαιρετική επιφύλαξη οποιαδήποτε συμφωνία που θα επιτρέψει στο Ιράν να διατηρήσει έστω και μέρος των πυρηνικών του δυνατοτήτων.

Η κυβέρνηση Νετανιάχου έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι θεωρεί την Τεχεράνη υπαρξιακή απειλή.

Για πολλούς αναλυτές, οι ισραηλινές επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ, ακόμη και αν έχουν καθαρά στρατιωτική λογική, επηρεάζουν αναπόφευκτα και το διπλωματικό περιβάλλον μέσα στο οποίο εξελίσσονται οι συνομιλίες ΗΠΑ – Ιράν.

Η σύγκρουση στη Βηρυτό λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η περιοχή παραμένει εύφλεκτη και ότι ακόμη και ένα τοπικό επεισόδιο μπορεί να ανατρέψει ευρύτερους σχεδιασμούς.

Το μεγάλο ερώτημα

Η ουσία είναι πως η συμφωνία δεν κρίνεται πλέον μόνο στα τραπέζια των διαπραγματεύσεων.

Κρίνεται στη Βηρυτό, στη Γάζα, στο νότιο Λίβανο, στην Ερυθρά Θάλασσα και στο Στενό του Ορμούζ.

Κάθε πύραυλος που εκτοξεύεται από τη Χεζμπολάχ, κάθε ισραηλινό αεροπορικό πλήγμα και κάθε δήλωση στρατιωτικού διοικητή μπορεί να επηρεάσει τις ισορροπίες.

Γι’ αυτό και, ενώ πριν από λίγες ημέρες το ερώτημα ήταν πότε θα υπογραφεί η συμφωνία, σήμερα το ερώτημα είναι αν θα υπογραφεί τελικά.

Και αν η Μέση Ανατολή θα επιτρέψει στη διπλωματία να προλάβει για άλλη μια φορά τον πόλεμο.