Η αόρατη επιβάρυνση των ευάλωτων ασθενών: Γιατί διατηρείται η μνημονιακή εισφορά 2% στους δημόσιους υπαλλήλους με βαριές αναπηρίες;

Η κοινωνική δικαιοσύνη και η προστασία των ευάλωτων κοινωνικών ομάδων αποτελούν τις θεμελιώδεις αρχές πάνω στις οποίες οφείλει να οικοδομείται κάθε σύγχρονο κράτος δικαίου. Ωστόσο, στην πραγματικότητα της ελληνικής δημόσιας διοίκησης, συχνά διαπιστώνονται εξόφθαλμες ανακολουθίες και γραφειοκρατικές αγκυλώσεις που πλήττουν καίρια εκείνους που έχουν τη μεγαλύτερη ανάγκη από κρατική μέριμνα.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά και σοβαρά παραδείγματα αυτής της ιδιότυπης αδικίας φέρνει στο προσκήνιο ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Πασχόντων από Καρδιοπάθειες, αναδεικνύοντας ένα ζήτημα που ακροβατεί στα όρια της ηθικής και της συνταγματικής νομιμότητας. 

Ρούλα Σκουρογιάννη

Το ζήτημα αφορά τη συνεχιζόμενη παρακράτηση της ειδικής εισφοράς αλληλεγγύης 2% για την καταπολέμηση της ανεργίας, η οποία επιβάλλεται ακόμα και σε δημοσίους υπαλλήλους με βαριές αναπηρίες και σοβαρά καρδιαγγειακά νοσήματα.

Ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Πασχόντων από Καρδιοπάθειες, ο οποίος ιδρύθηκε το 2022 από τους ίδιους τους ασθενείς, αποτελεί τον επίσημο θεσμικό εκπρόσωπο μιας πολυπληθούς και ιδιαίτερα ευαίσθητης κατηγορίας χρονίως πασχόντων στη χώρα μας. Ως τακτικό μέλος, αρωγός και εταίρος σε πολυάριθμους εγχώριους και ευρωπαϊκούς οργανισμούς εκπροσώπησης ασθενών, ο Σύνδεσμος παρεμβαίνει δυναμικά σε όλα τα επίπεδα λήψης αποφάσεων. Στο πλαίσιο αυτό, και μετά από ενδελεχή έλεγχο και πλήρη εξακρίβωση πολυάριθμων καταγγελιών που δέχθηκε από μέλη του, ο Σύνδεσμος απέστειλε μια αναλυτική και καίρια επιστολή διαμαρτυρίας προς τον Υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, κ. Κ. Πιερρακάκη, ζητώντας την άμεση άρση μιας διαχρονικής στρέβλωσης.

Το ιστορικό μιας μνημονιακής εισφοράς που αρνείται να σβήσει

Για να κατανοήσει κανείς το μέγεθος της ανακολουθίας, είναι απαραίτητο να ανατρέξει στο πρόσφατο οικονομικό παρελθόν της χώρας. Το μακρινό 2011, εν μέσω της βαθιάς και επαχθούς οικονομικής κρίσης και των μνημονιακών δεσμεύσεων, θεσπίστηκε με την παράγραφο 2 του άρθρου 38 του νόμου 3986/2011 μια ειδική εισφορά αλληλεγγύης. Η διάταξη αυτή, η οποία εντασσόταν στα «Επείγοντα μέτρα εφαρμογής Μεσοπρόθεσμου Πλαισίου Δημοσιονομικής Στρατηγικής 2012-2015», είχε ως ρητό και αποκλειστικό σκοπό τη συγκέντρωση πόρων για την καταπολέμηση της καλπάζουσας τότε ανεργίας. Η εισφορά ορίστηκε σε ποσοστό 2% επί των τακτικών αποδοχών, των πρόσθετων αμοιβών και των αποζημιώσεων όλων των μισθοδοτούμενων υπαλλήλων του Δημοσίου, των Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου (Ν.Π.Δ.Δ.) και των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.), καθώς και των υπηρετούντων στα Σώματα Ασφαλείας.

Παρά το γεγονός ότι τα χρόνια πέρασαν και η χώρα εξήλθε από το καθεστώς των μνημονίων, η συγκεκριμένη κράτηση παρέμεινε ενεργή για τον δημόσιο τομέα. Όταν θεσπίστηκε η γενικότερη απαλλαγή από την Ειδική Εισφορά Αλληλεγγύης μέσω του άρθρου 43Α του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος (ν. 4172/2013), οι δημόσιοι υπάλληλοι εξαιρέθηκαν ρητά από αυτή την ελάφρυνση. Συγκεκριμένα, το άρθρο 177 του νόμου 4972/2022 όρισε ξεκάθαρα ότι για το φορολογικό έτος 2022 απαλλάσσονται από την ειδική εισφορά αλληλεγγύης τα προβλεπόμενα εισοδήματα, με ρητή εξαίρεση τα εισοδήματα από μισθωτή εργασία στον δημόσιο τομέα και τις συντάξεις. Έτσι, η κράτηση 2% συνέχισε να εμφανίζεται κανονικά στα μηνιαία εκκαθαριστικά σημειώματα που εκδίδονται από την Ενιαία Αρχή Πληρωμών.

Η νομική αντίφαση και η καταστρατήγηση των δικαιωμάτων των αναπήρων

Η πιο σοβαρή και ηθικά μη αποδεκτή πτυχή του ζητήματος εντοπίζεται στην πλήρη αγνόηση των προβλέψεων του νόμου για τα άτομα με βαριές αναπηρίες. Σύμφωνα με το άρθρο 18 του νόμου 4646/2019, το οποίο αντικατέστησε την παράγραφο 6 του άρθρου 43Α του ν. 4172/2013, ρυθμίζονται οι λεπτομέρειες για την παρακράτηση της ειδικής εισφοράς αλληλεγγύης από τους εργοδότες και τους φορείς κύριας ασφάλισης. Στο κείμενο αυτό εισάγεται μια σαφέστατη και κατηγορηματική εξαίρεση: εξαιρούνται ρητά και καθολικά από την παρακράτηση τα εισοδήματα των προσώπων που παρουσιάζουν αναπηρίες κάθε μορφής σε ποσοστό από ογδόντα τοις εκατό (80%) και άνω, καθώς και των ολικώς τυφλών.

Παρά την ξεκάθαρη αυτή νομοθετική πρόνοια του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος, η οποία προστατεύει τα άτομα με βαριές αναπηρίες, στην πράξη οι δημόσιοι υπάλληλοι που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία εξακολουθούν να υφίστανται την παρακράτηση του 2%. Αυτό δημιουργεί μια εξόφθαλμη αντίφαση. Από τη μία πλευρά, ο νομοθέτης αναγνωρίζει την ανάγκη πλήρους φορολογικής ελάφρυνσης των συμπολιτών μας με αναπηρία 80% και άνω για όλα τους τα εισοδήματα, και από την άλλη, η κρατική μηχανή συνεχίζει να τους αφαιρεί κάθε μήνα ένα διόλου ευκαταφρόνητο ποσό, το οποίο ανέρχεται σε αρκετές δεκάδες ευρώ.

Τα εύλογα ερωτήματα και οι διαδοχικές παρεμβάσεις του Συνδέσμου

Η κατάσταση αυτή προκαλεί έντονο προβληματισμό και οδηγεί σε συγκεκριμένα ερωτήματα, τα οποία ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Πασχόντων από Καρδιοπάθειες θέτει μετ’ επιτάσεως στην ηγεσία του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών:

• Για ποιο λόγο διατηρείται αυτή η εισφορά; Δεκαπέντε ολόκληρα έτη μετά την αρχική της θέσπιση, και με δεδομένο ότι ο αρχικός σκοπός ήταν η αντιμετώπιση της ανεργίας – η οποία πλέον, σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, κινείται σε ιδιαίτερα χαμηλά επίπεδα – για ποιο λόγο συνεχίζεται αυτή η οικονομική επιβάρυνση;
• Γιατί επιβαρύνονται οι πλέον ευάλωτοι; Πώς δικαιολογείται το γεγονός ότι άνθρωποι με χρόνιες, σοβαρές και ανίατες παθήσεις, με πιστοποιημένη αναπηρία τουλάχιστον 80%, υποχρεούνται να καταβάλλουν χρήματα για την καταπολέμηση μιας ήδη περιορισμένης ανεργίας, τη στιγμή που ο νόμος τους απαλλάσσει;
• Πού οδηγούνται αυτά τα κονδύλια; Με βάση τα πλέον πρόσφατα επίσημα στοιχεία, το συνολικό ποσό που συγκεντρώθηκε από τη συγκεκριμένη εισφορά μόνο για το έτος 2023 άγγιξε το ιλιγγιώδες ποσό των 260 εκατομμυρίων ευρώ.

Αυτή η πρακτική εισάγει μια σαφή και άνιση διάκριση ανάμεσα σε διαφορετικές κατηγορίες εργαζομένων και συνταξιούχων, η οποία διαιωνίζεται αδικαιολόγητα πολλά χρόνια μετά την τυπική λήξη των μνημονίων.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η συγκεκριμένη επιστολή δεν αποτελεί μια μεμονωμένη κίνηση, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο και διαρκές πλαίσιο διεκδικήσεων του Συνδέσμου για την προστασία των δικαιωμάτων των ασθενών. Μόλις στα μέσα Μαΐου του 2026, ο Σύνδεσμος είχε αποστείλει μια εξίσου σοβαρή επιστολή διαμαρτυρίας προς τον Υπουργό, αναδεικνύοντας τις δραματικές επιπτώσεις που θα επέφερε σε ευάλωτες ομάδες ασθενών ένα πρόσφατο σχέδιο νόμου σχετικά με τη φορολογική διοικητική συνεργασία. Με εκείνη την παρέμβαση, ο Σύνδεσμος είχε κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου για τις νέες οικονομικές και διοικητικές επιβαρύνσεις που απειλούν τη βιωσιμότητα των χρονίως πασχόντων, αποδεικνύοντας ότι βρίσκεται σε διαρκή εγρήγορση απέναντι σε κάθε νομοθετική πρωτοβουλία που υποβαθμίζει το βιοτικό επίπεδο των ασθενών.

Η ανάγκη για άμεση νομοθετική αποκατάσταση

Στην επιστολή τους, η οποία υπογράφεται από τον Πρόεδρο κ. Κωνσταντίνο Χόρτη και τον Γενικό Γραμματέα κ. Μηνά Βασιλάκη, οι εκπρόσωποι του Συνδέσμου ξεκαθαρίζουν ότι δεν αμφισβητούν τις καλές προθέσεις, το ήθος και την αποτελεσματικότητα του Υπουργού και της κυβέρνησης. Ωστόσο, τονίζουν με έμφαση ότι η διατήρηση αυτής της κράτησης αποτελεί μια κατάφωρη αδικία που δεν συνάδει με τις αρχές ενός σύγχρονου κοινωνικού κράτους.

Η Πολιτεία οφείλει να στέκεται ως πραγματικός αρωγός δίπλα στους πολίτες, και πρωτίστως δίπλα στους πιο ευάλωτους από αυτούς, οι οποίοι έρχονται καθημερινά αντιμέτωποι με το σοβαρό κόστος διαχείρισης των προβλημάτων υγείας τους. Ο Πανελλήνιος Σύνδεσμος Πασχόντων από Καρδιοπάθειες καλεί τον κ. Πιερρακάκη να αναλάβει το ταχύτερο δυνατό τη σχετική νομοθετική πρωτοβουλία, ώστε να διορθωθούν οι δυσλειτουργίες του συστήματος και να τερματιστεί η παράνομη και ανήθικη αυτή παρακράτηση. Η ηγεσία του Υπουργείου έχει πλέον μια σημαντική ευκαιρία: να αποκαταστήσει το περί δικαίου αίσθημα και να ενισχύσει έμπρακτα το εισόδημα πολιτών που ανήκουν στα χαμηλότερα κοινωνικοοικονομικά στρώματα, μια κίνηση που η κοινωνία και οι οργανώσεις των ασθενών θα αποτιμήσουν με ιδιαίτερα θετικό τρόπο.