Τι σημαίνει για την Ελλάδα και τον IMEC η νέα σιδηροδρομική συμμαχία Τουρκίας-Αζερμπαϊτζάν (BTK)

Η επαναλειτουργία της αναβαθμισμένης σιδηροδρομικής γραμμής Μπακού–Τιφλίδα–Καρς (BTK) δεν είναι απλώς ένα έργο μεταφορών στον Νότιο Καύκασο. Είναι μια κίνηση με έντονο γεωπολιτικό και οικονομικό αποτύπωμα, η οποία έρχεται σε μια περίοδο όπου οι παγκόσμιες εμπορικές αλυσίδες αναζητούν νέες ασφαλείς διαδρομές μακριά από πολέμους, κυρώσεις και στρατηγικά αδιέξοδα. Με την Τουρκία, το Αζερμπαϊτζάν και τη Γεωργία να εμφανίζονται πλέον ως οι βασικοί πυλώνες του λεγόμενου Middle Corridor (Μεσαίου Διαδρόμου), δημιουργείται μια νέα πραγματικότητα στις συνδέσεις μεταξύ Ασίας και Ευρώπης.

Σπύρος Σιδέρης

Το ερώτημα που προκύπτει είναι αν η εξέλιξη αυτή λειτουργεί ως συμπλήρωμα ή ως πρόκληση για τον IMEC, τον φιλόδοξο διάδρομο Ινδίας–Μέσης Ανατολής–Ευρώπης, στον οποίο η Ελλάδα φιλοδοξεί να διαδραματίσει πρωταγωνιστικό ρόλο.

Η επιστροφή του «Μεσαίου Διαδρόμου»

Στις 2 Ιουνίου, στο σιδηροδρομικό και διαμετακομιστικό κέντρο του Αχαλκαλάκι στη Γεωργία, οι κυβερνήσεις της Τουρκίας, του Αζερμπαϊτζάν και της Γεωργίας εγκαινίασαν επίσημα τη νέα φάση λειτουργίας της γραμμής BTK.

Πίσω από την τελετή κρύβεται μια εξέλιξη με ιδιαίτερη βαρύτητα. Η ετήσια μεταφορική ικανότητα της γραμμής αυξάνεται από περίπου 1 εκατομμύριο τόνους σε 5 εκατομμύρια τόνους, μετατρέποντας τον BTK σε έναν από τους σημαντικότερους χερσαίους εμπορικούς διαδρόμους της Ευρασίας.

Η γραμμή συνδέει το Μπακού, την Τιφλίδα και το Καρς, αποτελώντας τον βασικό κορμό του Middle Corridor, ο οποίος μεταφέρει εμπορεύματα από την Κίνα και την Κεντρική Ασία προς την Ευρώπη μέσω της Κασπίας Θάλασσας, του Καυκάσου και της Τουρκίας.

Η σημασία της διαδρομής αυτής αυξήθηκε κατακόρυφα μετά τον πόλεμο στην Ουκρανία. Οι δυτικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας και η αβεβαιότητα στις παραδοσιακές διαδρομές ώθησαν κυβερνήσεις και επιχειρήσεις να αναζητήσουν εναλλακτικές οδούς μεταφοράς. Ο BTK προσφέρει ακριβώς αυτό: μια διαδρομή που παρακάμπτει τη Ρωσία και μειώνει τους γεωπολιτικούς κινδύνους.

Το ευρασιατικό στοίχημα της Άγκυρας

Για την Τουρκία, η γραμμή Μπακού–Τιφλίδα–Καρς αποτελεί μέρος μιας πολύ ευρύτερης στρατηγικής.

Η Άγκυρα επιχειρεί εδώ και χρόνια να αναδειχθεί σε κεντρικό κόμβο μεταξύ Ασίας και Ευρώπης, επενδύοντας παράλληλα σε σιδηροδρόμους, λιμάνια, ενεργειακούς αγωγούς και διαμετακομιστικές υποδομές.

Η αναβάθμιση του BTK εντάσσεται σε αυτό το σχέδιο. Παράλληλα, η Τουρκία προωθεί τη νέα γραμμή Καρς–Ντιλουτζού, ενώ το Αζερμπαϊτζάν αναπτύσσει υποδομές που συνδέονται με τις συζητήσεις για τον Διάδρομο Ζανγκεζούρ.

Το αποτέλεσμα είναι η σταδιακή διαμόρφωση ενός εκτεταμένου δικτύου που συνδέει την Κίνα, την Κεντρική Ασία, την Κασπία, τον Καύκασο και την Τουρκία. Πρόκειται για μια εξέλιξη που ενισχύει σημαντικά τον ρόλο της Άγκυρας στον ανταγωνισμό για τον έλεγχο των εμπορικών διαδρόμων της Ευρασίας.

Απειλή ή ευκαιρία για τον IMEC;

Εδώ βρίσκεται και το μεγάλο ελληνικό ενδιαφέρον.

Ο IMEC (India-Middle East-Europe Economic Corridor) παρουσιάστηκε ως το μεγάλο δυτικό σχέδιο που θα συνδέει την Ινδία με την Ευρώπη μέσω των χωρών του Κόλπου, του Ισραήλ και της Ελλάδας. Η Αθήνα προσβλέπει στο να αποτελέσει την ευρωπαϊκή πύλη του διαδρόμου, αξιοποιώντας τη στρατηγική θέση των ελληνικών λιμανιών και των δικτύων μεταφορών της.

Η αναβάθμιση του BTK δεν ακυρώνει αυτό το σχέδιο. Ωστόσο, δημιουργεί έναν ακόμη ισχυρό παίκτη στο παιχνίδι των παγκόσμιων μεταφορών.

Για πρώτη φορά διαμορφώνεται μια λειτουργική χερσαία εναλλακτική διαδρομή Ασίας–Ευρώπης, η οποία δεν εξαρτάται από τη Μέση Ανατολή ούτε από τις παραδοσιακές ρωσικές οδούς.

Η εξέλιξη αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς η περιοχή της Ερυθράς Θάλασσας και της Μέσης Ανατολής συνεχίζει να αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις ασφαλείας. Οι επιχειρήσεις και οι κυβερνήσεις αναζητούν πλέον περισσότερες από μία διαδρομές για τα φορτία τους.

Γι’ αυτό και αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι ο BTK και ο IMEC δεν θα λειτουργήσουν απαραίτητα ανταγωνιστικά, αλλά ως δύο παράλληλοι άξονες που θα εξυπηρετούν διαφορετικές ανάγκες και αγορές.

Η πρόκληση για την Ελλάδα

Το πραγματικό μήνυμα για την Αθήνα είναι ότι η μάχη για τους εμπορικούς διαδρόμους του 21ου αιώνα έχει ήδη ξεκινήσει.

Η ενίσχυση του Middle Corridor δείχνει πως η Τουρκία, το Αζερμπαϊτζάν και η Γεωργία κινούνται μεθοδικά για να αποκτήσουν μεγαλύτερο μερίδιο στις ευρασιατικές μεταφορές.

Η Ελλάδα καλείται να επιταχύνει τις επενδύσεις σε λιμένες, σιδηροδρόμους και διασυνοριακές συνδέσεις, να ενισχύσει τη θέση της στα Βαλκάνια και να διατηρήσει τον ηγετικό ρόλο που επιδιώκει στον IMEC.

Η αναβάθμιση της γραμμής Μπακού–Τιφλίδα–Καρς δεν είναι απλώς μια τεχνική είδηση. Είναι ένα ακόμη επεισόδιο στον μεγάλο γεωοικονομικό ανταγωνισμό για το ποιος θα ελέγχει τις εμπορικές αρτηρίες που θα συνδέουν την Ασία με την Ευρώπη τις επόμενες δεκαετίες. Και σε αυτό το παιχνίδι, η Ελλάδα καλείται να αποδείξει ότι δεν θα παραμείνει θεατής αλλά θα διεκδικήσει θέση στο κέντρο των εξελίξεων.