Ανάλυση: Το τηλεφώνημα που ταρακούνησε το Ισραήλ και το μεγαλό ερώτημα

Μέσα σε λιγότερο από 24 ώρες, το κλίμα στο Ισραήλ άλλαξε δραματικά. Εκεί όπου η κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου και τα ισραηλινά μέσα ενημέρωσης πανηγύριζαν για τη διεύρυνση των στρατιωτικών επιχειρήσεων στον νότιο Λίβανο, την προέλαση πέρα από τον ποταμό Λιτάνι και την ενίσχυση της στρατιωτικής παρουσίας σε κρίσιμα σημεία της περιοχής, ήρθε μια απροσδόκητη παρέμβαση από τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών, Ντόναλντ Τραμπ, να ανατρέψει το σκηνικό. Με μια ανάρτηση που προκάλεσε αίσθηση διεθνώς, ο Αμερικανός πρόεδρος έστειλε μήνυμα αποκλιμάκωσης, αφήνοντας να εννοηθεί ότι αποτράπηκε μια πολύ μεγαλύτερη σύγκρουση ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χεζμπολάχ.

Σπύρος Σιδέρης

Το ερώτημα που πλέον κυριαρχεί δεν αφορά μόνο τον Λίβανο. Αφορά το κατά πόσο ο Νετανιάχου είναι διατεθειμένος να προσαρμόσει τη στρατηγική του στις επιθυμίες της Ουάσιγκτον ή αν πρόκειται για μια προσωρινή αναδίπλωση πριν από έναν νέο γύρο έντασης στη Μέση Ανατολή.

Η παρέμβαση Τραμπ και το παρασκήνιο της έντασης

Η παρέμβαση του Τραμπ δεν ήρθε από το πουθενά. Ισραηλινά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν πληροφορίες για μια ιδιαίτερα έντονη τηλεφωνική επικοινωνία ανάμεσα στους δύο ηγέτες, κατά την οποία ο Αμερικανός πρόεδρος φέρεται να εξέφρασε με ασυνήθιστα σκληρό τρόπο τη δυσαρέσκειά του για την κλιμάκωση των επιχειρήσεων στον Λίβανο.

Οι πληροφορίες αυτές συμπίπτουν με μια περίοδο κατά την οποία το Ισραήλ έχει εντείνει σημαντικά τις αεροπορικές επιδρομές στον νότιο Λίβανο και στην κοιλάδα Μπεκάα, ενώ κορυφαία στελέχη της ισραηλινής κυβέρνησης είχαν αφήσει ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο χτυπημάτων στα νότια προάστια της Βηρυτού, προπύργιο της Χεζμπολάχ.

Η παρέμβαση του Τραμπ ερμηνεύθηκε από πολλούς ως ένα σαφές πολιτικό «φρένο» προς τον Νετανιάχου. Ωστόσο, το κατά πόσο αυτό το φρένο θα μετατραπεί σε πραγματική αλλαγή στρατηγικής παραμένει ανοιχτό. Η ιστορία των σχέσεων Ουάσιγκτον και Τελ Αβίβ έχει δείξει ότι οι δημόσιες παρεμβάσεις δεν μεταφράζονται πάντα σε άμεσες αλλαγές επί του πεδίου.

Ο Λίβανος στο επίκεντρο ενός μεγαλύτερου γεωπολιτικού παζλ

Πίσω από την αμερικανική παρέμβαση κρύβεται ένα πολύ ευρύτερο γεωπολιτικό παιχνίδι. Την ίδια στιγμή που ο Τραμπ ανακοίνωνε την ανάγκη αποκλιμάκωσης στον Λίβανο, αποκάλυπτε ότι οι συνομιλίες με το Ιράν προχωρούν με γρήγορους ρυθμούς.

Για την Ουάσιγκτον, η διατήρηση μιας σχετικής ηρεμίας στα βόρεια σύνορα του Ισραήλ φαίνεται να συνδέεται άμεσα με τις προσπάθειες διαμόρφωσης μιας νέας περιφερειακής ισορροπίας. Η Τεχεράνη έχει καταστήσει σαφές ότι μια μεγάλης κλίμακας ισραηλινή επίθεση κατά της Βηρυτού ή της Χεζμπολάχ θα μπορούσε να τινάξει στον αέρα κάθε προσπάθεια συνεννόησης.

Έτσι, ο νότιος Λίβανος παύει να αποτελεί αποκλειστικά ένα μέτωπο μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ και μετατρέπεται σε κομμάτι μιας πολύ μεγαλύτερης διαπραγμάτευσης που περιλαμβάνει τις σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν, την ασφάλεια στον Περσικό Κόλπο, τις εξελίξεις στην Ερυθρά Θάλασσα και τη συνολική αρχιτεκτονική ασφαλείας στη Μέση Ανατολή.

Η πραγματικότητα στο πεδίο παραμένει διαφορετική

Παρά τα μηνύματα αποκλιμάκωσης, η κατάσταση στο έδαφος δεν δείχνει ουσιαστική αλλαγή. Οι ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις συνέχισαν τις επιχειρήσεις τους στον νότιο Λίβανο ακόμη και μετά τις δηλώσεις του Τραμπ, ενώ οι αεροπορικές επιδρομές δεν σταμάτησαν.

Αναλυτές επισημαίνουν ότι το Ισραήλ φαίνεται να αλλάζει τακτική χωρίς να εγκαταλείπει τους στρατηγικούς του στόχους. Αντί για μια θεαματική επέκταση των επιχειρήσεων προς τη Βηρυτό, εστιάζει πλέον στην ενίσχυση της παρουσίας του στις περιοχές που ήδη ελέγχει και στη διατήρηση πίεσης κατά της Χεζμπολάχ.

Με άλλα λόγια, η παρέμβαση Τραμπ ενδέχεται να μην σηματοδοτεί το τέλος της κρίσης αλλά τη μετάβασή της σε μια νέα μορφή. Από μια φάση στρατιωτικής επέκτασης, η σύγκρουση περνά σε μια φάση εδραίωσης θέσεων, όπου κάθε πλευρά επιχειρεί να βελτιώσει τη διαπραγματευτική της θέση ενόψει των επόμενων εξελίξεων.

Θα αποχωρήσει το Ισραήλ από τον νότιο Λίβανο;

Το σημαντικότερο ερώτημα παραμένει αναπάντητο. Παρά τις δημόσιες τοποθετήσεις του Τραμπ, δεν υπάρχει καμία σαφής αναφορά σε χρονοδιάγραμμα αποχώρησης των ισραηλινών δυνάμεων από τις περιοχές που έχουν καταλάβει.

Οι περισσότεροι αναλυτές συμφωνούν ότι μια άμεση αποχώρηση δεν βρίσκεται στο τραπέζι. Αντιθέτως, εκτιμούν ότι το Ισραήλ επιδιώκει να χρησιμοποιήσει τις περιοχές αυτές ως διαπραγματευτικό χαρτί για μελλοντικές συνομιλίες σχετικά με τον αφοπλισμό της Χεζμπολάχ και τις μακροπρόθεσμες ρυθμίσεις ασφαλείας στα βόρεια σύνορά του.

Η ιστορική εμπειρία της ισραηλινής παρουσίας στον νότιο Λίβανο εξακολουθεί να επηρεάζει τις εκτιμήσεις. Πολλοί φοβούνται ότι μια «προσωρινή» ζώνη ασφαλείας μπορεί να εξελιχθεί σε μια νέα πραγματικότητα με διάρκεια πολλών ετών, δημιουργώντας ένα νέο καθεστώς αβεβαιότητας στην περιοχή.

Το δίλημμα του Νετανιάχου

Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου βρίσκεται μπροστά σε μια εξαιρετικά δύσκολη εξίσωση. Από τη μία πλευρά χρειάζεται τη στήριξη του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος παραμένει ο σημαντικότερος διεθνής πολιτικός σύμμαχος του Ισραήλ. Από την άλλη, αντιμετωπίζει έντονες πιέσεις από το εσωτερικό πολιτικό και στρατιωτικό κατεστημένο που θεωρεί ότι η Χεζμπολάχ πρέπει να δεχθεί ακόμη μεγαλύτερο πλήγμα.

Η μέχρι σήμερα συμπεριφορά του Ισραήλ δείχνει ότι ο Νετανιάχου είναι διατεθειμένος να σεβαστεί ορισμένες «κόκκινες γραμμές» που θέτει η Ουάσιγκτον, χωρίς όμως να εγκαταλείψει τον βασικό στρατηγικό του σχεδιασμό. Αυτό σημαίνει ότι οι επόμενοι μήνες πιθανότατα δεν θα χαρακτηριστούν από πλήρη αποκλιμάκωση αλλά από μια πιο ελεγχόμενη αντιπαράθεση, όπου οι στρατιωτικές επιχειρήσεις θα συνεχιστούν κάτω από ένα αυστηρότερο πολιτικό πλαίσιο.

Η σκιά του Ιράν πάνω από κάθε απόφαση

Καθοριστικός παράγοντας για τις επόμενες κινήσεις φαίνεται να είναι το Ιράν. Η Τεχεράνη έχει συνδέσει ξεκάθαρα τις εξελίξεις στον Λίβανο με τις ευρύτερες περιφερειακές διαπραγματεύσεις και έχει αφήσει να εννοηθεί ότι μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση θα μπορούσε να επηρεάσει συνολικά την ισορροπία στη Μέση Ανατολή.

Αυτό εξηγεί γιατί ο Τραμπ εμφανίστηκε τόσο αποφασισμένος να παρέμβει. Για την αμερικανική πλευρά, η αποφυγή μιας μεγάλης σύγκρουσης στον Λίβανο δεν αφορά μόνο την ασφάλεια του Ισραήλ, αλλά και τη διατήρηση ενός ευρύτερου πλαισίου σταθερότητας που συνδέεται με τις συνομιλίες με την Τεχεράνη.

Το πραγματικό ερώτημα δεν έχει ακόμη απαντηθεί

Το μεγάλο ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν ο Νετανιάχου θα ακούσει τον Τραμπ. Είναι μέχρι ποιο σημείο είναι διατεθειμένος να τον ακούσει. Γιατί πίσω από τη δημόσια εικόνα της αποκλιμάκωσης, παραμένουν ανοιχτά όλα τα μεγάλα ζητήματα: η παρουσία του Ισραήλ στον νότιο Λίβανο, ο ρόλος της Χεζμπολάχ, οι διαπραγματεύσεις με το Ιράν και η νέα ισορροπία δυνάμεων που επιχειρεί να διαμορφώσει η Ουάσιγκτον.

Το επόμενο διάστημα θα δείξει αν οι παρεμβάσεις του Τραμπ αποτελούν την αρχή μιας νέας περιφερειακής συμφωνίας ή απλώς μια σύντομη παύση πριν από την επόμενη μεγάλη κρίση στη Μέση Ανατολή. Και αυτή ακριβώς η αβεβαιότητα είναι που κάνει τις σημερινές εξελίξεις τόσο κρίσιμες για ολόκληρη την περιοχή.