ΗΠΑ-Ιράν: Διαπραγματεύσεις στο όριο-Το παρασκήνιο των αλλαγών που προτείνουν οι δύο πλευρές

Ενώ οι διπλωματικές επαφές ΗΠΑ-Ιράν συνεχίζονται μέσω ανταλλαγής κειμένων και προτάσεων, η αμοιβαία δυσπιστία παραμένει βαθιά. Από τη μία πλευρά, η Τεχεράνη διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να αποδεχθεί οποιαδήποτε συμφωνία που δεν διασφαλίζει πλήρως τα συμφέροντα της χώρας, ενώ από την άλλη ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται αποφασισμένος να σκληρύνει τη στάση του σε κομβικά ζητήματα όπως το πυρηνικό πρόγραμμα και τον έλεγχο του Στενού του Ορμούζ.

Το αποτέλεσμα είναι ένα σύνθετο διπλωματικό θρίλερ, στο οποίο κάθε νέα πρόταση, κάθε διαρροή και κάθε δημόσια δήλωση μπορεί να καθορίσει αν η περιοχή θα οδηγηθεί σε αποκλιμάκωση ή σε έναν νέο κύκλο έντασης, με απρόβλεπτες συνέπειες για τη Μέση Ανατολή, τις διεθνείς αγορές ενέργειας και την παγκόσμια οικονομία. Οι επόμενες ημέρες ενδέχεται να αποδειχθούν καθοριστικές για το μέλλον μιας διαπραγμάτευσης που μπορεί είτε να ανοίξει τον δρόμο για μια νέα περίοδο σταθερότητας είτε να οδηγήσει σε μια νέα γεωπολιτική κρίση.

Η Τεχεράνη υψώνει τείχος δυσπιστίας

Η ιρανική ηγεσία επιχειρεί να χαμηλώσει τις προσδοκίες για άμεση συμφωνία, στέλνοντας ταυτόχρονα μήνυμα ότι δεν προτίθεται να υποχωρήσει σε ζητήματα που θεωρεί στρατηγικής σημασίας.

Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγκέρ Καλιμπάφ υπογράμμισε ότι καμία συμφωνία με την Ουάσιγκτον δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς την πλήρη διασφάλιση των δικαιωμάτων του ιρανικού λαού. Παράλληλα, τόνισε ότι οι Ιρανοί διαπραγματευτές δεν εμπιστεύονται ούτε τις δηλώσεις ούτε τις δεσμεύσεις των Ηνωμένων Πολιτειών, υπογραμμίζοντας το βαθύ χάσμα που εξακολουθεί να χωρίζει τις δύο πλευρές.

Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί, ο οποίος ξεκαθάρισε ότι οι συνομιλίες συνεχίζονται, αλλά είναι πρόωρο να εξαχθούν συμπεράσματα. Όπως ανέφερε, μεγάλο μέρος όσων δημοσιεύονται στα διεθνή μέσα ενημέρωσης αποτελεί εικασία και όχι πραγματική αποτύπωση των διαπραγματεύσεων.

Πηγές προσκείμενες στην ιρανική πλευρά υποστηρίζουν ότι η ανταλλαγή κειμένων με την Ουάσιγκτον βρίσκεται σε εξέλιξη και ότι η Τεχεράνη συνεχίζει να προτείνει αλλαγές στα σχέδια που τίθενται στο τραπέζι. Παράλληλα, τονίζουν ότι η ιρανική ηγεσία έχει ήδη προετοιμαστεί για το ενδεχόμενο αποτυχίας των συνομιλιών, αφήνοντας ανοιχτό κάθε πιθανό σενάριο.

Ο Τραμπ σκληραίνει τη γραμμή

Οι τελευταίες πληροφορίες από αμερικανικά μέσα ενημέρωσης δείχνουν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι διατεθειμένος να προχωρήσει σε συμφωνία χωρίς σημαντικές παραχωρήσεις από την ιρανική πλευρά.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η νέα αμερικανική πρόταση περιλαμβάνει αυστηρότερους όρους σε σχέση με προηγούμενα σχέδια, ιδιαίτερα όσον αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τις δυνατότητες εμπλουτισμού ουρανίου.

Παράλληλα, ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε δημόσια να υποστηρίζει ότι έχει λάβει διαβεβαιώσεις από την Τεχεράνη πως δεν πρόκειται ούτε να κατασκευάσει ούτε να αποκτήσει πυρηνικό όπλο. Ωστόσο, έσπευσε να προσθέσει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα παρακολουθούν στενά την εφαρμογή οποιασδήποτε δέσμευσης.

Ο Τραμπ τόνισε επίσης ότι δεν βιάζεται να κλείσει μια συμφωνία, σημειώνοντας ότι οι συνομιλίες προχωρούν αργά αλλά σταθερά. Την ίδια στιγμή, άφησε σαφώς να εννοηθεί ότι αν οι διαπραγματεύσεις δεν καταλήξουν στο επιθυμητό αποτέλεσμα για την Ουάσιγκτον, οι επιλογές δεν περιορίζονται αποκλειστικά στη διπλωματία.

Το μήνυμα ενισχύθηκε περαιτέρω από τις δηλώσεις Αμερικανών αξιωματούχων, οι οποίοι δεν απέκλεισαν την επιστροφή σε πιο σκληρές επιλογές σε περίπτωση κατάρρευσης των συνομιλιών.

Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει η μεγάλη κόκκινη γραμμή

Παρά τις συζητήσεις για κατάπαυση της έντασης και επανεκκίνηση των διπλωματικών επαφών, το πυρηνικό πρόγραμμα εξακολουθεί να αποτελεί το βασικότερο σημείο σύγκρουσης.

Η Ουάσιγκτον επιδιώκει την επιβολή μακροχρόνιων περιορισμών στις πυρηνικές δραστηριότητες του Ιράν και ιδιαίτερα στον εμπλουτισμό ουρανίου. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, επιμένει ότι το πρόγραμμα έχει αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα και ζητά ουσιαστική άρση των κυρώσεων πριν αναλάβει νέες δεσμεύσεις.

Στο παρασκήνιο κυκλοφορούν πληροφορίες για πιθανή αποδέσμευση ιρανικών κεφαλαίων που παραμένουν παγωμένα στο εξωτερικό. Κάποιες εκτιμήσεις κάνουν λόγο για πρόσβαση της Τεχεράνης σε ποσά που θα μπορούσαν να φθάσουν τα 12 δισεκατομμύρια δολάρια, εφόσον σημειωθεί πρόοδος στη διπλωματική διαδικασία.

Ωστόσο, ο Τραμπ έχει ήδη αφήσει να εννοηθεί ότι το ζήτημα της οικονομικής ελάφρυνσης δεν πρόκειται να προχωρήσει χωρίς ουσιαστικά ανταλλάγματα, διατηρώντας την πίεση προς την ιρανική πλευρά.

Το Στενό του Ορμούζ στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης

Εξίσου κρίσιμο θεωρείται και το ζήτημα του Στενού του Ορμούζ, ενός από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα του πλανήτη.

Το Ιράν επιμένει ότι διαθέτει κυριαρχικά δικαιώματα στην περιοχή και θεωρεί ότι έχει καθοριστικό λόγο στον έλεγχο της ναυσιπλοΐας. Αντίθετα, οι Ηνωμένες Πολιτείες απορρίπτουν οποιαδήποτε εξέλιξη που θα μπορούσε να δώσει στην Τεχεράνη αυξημένο έλεγχο πάνω σε μια θαλάσσια αρτηρία από την οποία διέρχεται περίπου το 11% του παγκόσμιου εμπορίου.

Η σημασία του Στενού του Ορμούζ ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της περιφερειακής αντιπαράθεσης. Οποιαδήποτε διατάραξη της λειτουργίας του μπορεί να προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας, στις θαλάσσιες μεταφορές και συνολικά στην παγκόσμια οικονομία.

Γι’ αυτό και το συγκεκριμένο θέμα έχει μετατραπεί σε ένα από τα πλέον δύσκολα κεφάλαια των διαπραγματεύσεων, με τις δύο πλευρές να εμφανίζονται αποφασισμένες να μην κάνουν εύκολες υποχωρήσεις.

Η διεθνής διπλωματία αναζητά διέξοδο

Καθώς οι συνομιλίες συνεχίζονται, οι διεθνείς πρωτοβουλίες εντείνονται.

Ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν είχε επαφές με ηγέτες της περιοχής, μεταξύ των οποίων ο διάδοχος της Σαουδικής Αραβίας, ο σουλτάνος του Ομάν, καθώς και οι ηγέτες των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Αιγύπτου.

Το Παρίσι θεωρεί ότι προτεραιότητα πρέπει να αποτελέσει η αποκλιμάκωση, η αποκατάσταση της ομαλής ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ και η επιστροφή των δύο πλευρών σε μια σταθερή διαπραγματευτική διαδικασία.

Ταυτόχρονα, η Γαλλία εμφανίζεται πρόθυμη να συμβάλει στις συζητήσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα και για ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας, επιχειρώντας να διαδραματίσει ρόλο γέφυρας ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη.

Συμφωνία ή νέα κρίση;

Παρά τις συνεχείς επαφές, τίποτα δεν δείχνει οριστικό. Οι δύο πλευρές εξακολουθούν να ανταλλάσσουν προτάσεις, διορθώσεις και παρατηρήσεις, ενώ η δυσπιστία παραμένει ισχυρή.

Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ότι οι διαπραγματεύσεις βρίσκονται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Από τη μία πλευρά υπάρχει η προοπτική μιας συμφωνίας που θα μπορούσε να μειώσει σταδιακά την ένταση και να ανοίξει τον δρόμο για ευρύτερες συνεννοήσεις. Από την άλλη, παραμένει υπαρκτός ο κίνδυνος κατάρρευσης των συνομιλιών, εξέλιξη που θα μπορούσε να επαναφέρει τη Μέση Ανατολή σε τροχιά νέας στρατιωτικής αντιπαράθεσης.

Το μόνο βέβαιο είναι ότι οι επόμενες ημέρες ενδέχεται να αποδειχθούν καθοριστικές όχι μόνο για τις σχέσεις ΗΠΑ – Ιράν, αλλά και για τη συνολική γεωπολιτική ισορροπία σε μία από τις πιο ευαίσθητες περιοχές του πλανήτη. Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν οι δύο πλευρές συνομιλούν, αλλά αν μπορούν πραγματικά να γεφυρώσουν το χάσμα που τις χωρίζει πριν η διπλωματία δώσει τη θέση της σε μια νέα περίοδο αβεβαιότητας.