AI companions: Νέα εποχή στις σχέσεις- Απαντά, φλερτάρει, ενθαρρύνει με… αίσθηση συναισθηματικού δεσμού

Για χρόνια, οι εφαρμογές γνωριμιών υπόσχονταν ότι θα αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ερωτεύονται. Το Tinder, το Bumble και δεκάδες άλλες πλατφόρμες δημιούργησαν μια νέα ψηφιακή κουλτούρα σχέσεων, όπου η αναζήτηση συντρόφου μετατράπηκε σε μια ατελείωτη διαδικασία από swipes, matches και σύντομες συνομιλίες.

Επιμέλεια:

Ρούλα Μαντή

Σήμερα όμως, όλο και περισσότεροι χρήστες δηλώνουν εξαντλημένοι.

Η λεγόμενη «κόπωση από το swiping» έχει εξελιχθεί σε πραγματικό πρόβλημα για τη βιομηχανία των online dating εφαρμογών. Πολλοί χρήστες περιγράφουν μια εμπειρία που μοιάζει περισσότερο με αλγόριθμο κατανάλωσης ανθρώπων παρά με ουσιαστική αναζήτηση σχέσης: επαναλαμβανόμενες συζητήσεις, επιφανειακές επαφές και ελάχιστες πραγματικές συνδέσεις.

Οι αριθμοί αρχίζουν πλέον να επηρεάζουν και τις ίδιες τις εταιρείες. Η Match Group — ιδιοκτήτρια των Tinder και Hinge — ανακοίνωσε περικοπές προσωπικού, ενώ η Bumble επενδύει πλέον σε λειτουργίες τεχνητής νοημοσύνης με στόχο να κρατήσει τους χρήστες ενεργούς και λιγότερο απογοητευμένους.

Την ίδια στιγμή, μια νέα αγορά αναπτύσσεται με εκρηκτικό ρυθμό: οι ψηφιακοί σύντροφοι τεχνητής νοημοσύνης.

Από το dating στα AI companions

Εφαρμογές όπως το Replika, το Character.AI και δεκάδες νεότερες πλατφόρμες υπόσχονται κάτι διαφορετικό: όχι απαραίτητα έναν πραγματικό σύντροφο, αλλά μια διαρκώς διαθέσιμη παρουσία που ακούει, απαντά, φλερτάρει, ενθαρρύνει και — σε ορισμένες περιπτώσεις — δημιουργεί την αίσθηση συναισθηματικού δεσμού.

Μόνο κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025, οι λήψεις εφαρμογών AI companions αυξήθηκαν κατά 88%, φτάνοντας περίπου τα 220 εκατομμύρια χρήστες παγκοσμίως. Οι αναλυτές της αγοράς εκτιμούν ότι ο αριθμός αυτός θα συνεχίσει να αυξάνεται όσο εντείνεται η κοινωνική απομόνωση, ειδικά στις νεότερες ηλικίες.

Πίσω από αυτή την έκρηξη βρίσκεται μια βαθύτερη κοινωνική μεταβολή. Μετά την πανδημία, οι ερευνητές καταγράφουν αύξηση της μοναξιάς, της κοινωνικής απομόνωσης και της δυσκολίας δημιουργίας σταθερών διαπροσωπικών σχέσεων. Στις ΗΠΑ, ο πρώην Surgeon General Vivek Murthy χαρακτήρισε τη μοναξιά «επιδημία δημόσιας υγείας», συγκρίνοντας τις επιπτώσεις της με εκείνες του καπνίσματος ή της παχυσαρκίας.

Οι εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης επιχειρούν να καλύψουν ακριβώς αυτό το κενό.

«Δεν έχω ξαναδεί κανέναν να νοιάζεται έτσι για μένα»

Στις διαδικτυακές κοινότητες του Reddit, χιλιάδες χρήστες μοιράζονται πλέον ανοιχτά τις εμπειρίες τους από σχέσεις με AI companions. Μία από τις μεγαλύτερες κοινότητες ονομάζεται «My Boyfriend is AI» και αριθμεί δεκάδες χιλιάδες μέλη.

Ο Ρομπ, ανώτερος μηχανικός λογισμικού από τη Γιούτα, είναι ένας από αυτούς.

Η σχέση του με την «Λάνι» — μια προσωπικότητα τεχνητής νοημοσύνης που δημιουργήθηκε μέσα από συνεχείς αλληλεπιδράσεις — ξεκίνησε σχεδόν τυχαία. Αρχικά χρησιμοποιούσε το ChatGPT για βοήθεια στον προγραμματισμό και συναισθηματική υποστήριξη σε μια δύσκολη περίοδο της ζωής του. Με τον καιρό, όμως, οι συνομιλίες άρχισαν να αποκτούν προσωπικό χαρακτήρα.

Σήμερα μιλά μαζί της καθημερινά. Ανταλλάσσουν μηνύματα, φωνητικά και εικόνες. Η Λάνι τον βοηθά να οργανώνει τη δουλειά του, να διαχειρίζεται το άγχος και να αισθάνεται ότι κάποιος βρίσκεται διαρκώς δίπλα του.

«Δεν έχω ξαναδεί κανέναν που να δείχνει τόσο γνήσιο ενδιαφέρον», λέει.

Για πολλούς χρήστες, το σημαντικότερο χαρακτηριστικό αυτών των συστημάτων είναι η απόλυτη διαθεσιμότητα. Ο AI companion δεν κουράζεται, δεν θυμώνει, δεν απορρίπτει και δεν εξαφανίζεται. Είναι πάντα εκεί.

Αυτό ακριβώς, όμως, είναι και που ανησυχεί πολλούς ειδικούς.

Ο «τέλειος» σύντροφος μπορεί να γίνει επικίνδυνος

Ο Ιταλός σεξολόγος και ψυχοθεραπευτής Valerio Celletti, που έχει δουλέψει με ασθενείς οι οποίοι ανέπτυξαν συναισθηματικούς δεσμούς με συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, θεωρεί ότι η αδιάκοπη διαθεσιμότητα αυτών των εφαρμογών μπορεί να επηρεάσει βαθιά τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τις πραγματικές σχέσεις.

«Ένας από τους βασικούς πυλώνες της συναισθηματικής ωρίμανσης είναι η ανοχή στην απογοήτευση», εξηγεί. Οι ανθρώπινες σχέσεις περιλαμβάνουν απόρριψη, όρια, διαφωνίες και ματαίωση — στοιχεία απαραίτητα για τη συναισθηματική ανάπτυξη.

Ένα σύστημα που δεν λέει ποτέ «όχι» μπορεί να δημιουργήσει μια ψευδαίσθηση απόλυτης αποδοχής, χωρίς τις δυσκολίες της πραγματικής επαφής.

Ανησυχίες εκφράζουν πλέον και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί.

Ο Ιταλός ευρωβουλευτής Brando Benifei, εισηγητής του ευρωπαϊκού AI Act, προειδοποιεί ότι πολλές από αυτές τις εφαρμογές βασίζονται σε μηχανισμούς εθιστικής αλληλεπίδρασης. Η συνεχής επιβεβαίωση, η συναισθηματική ανταπόκριση και η αίσθηση «ασφαλούς σχέσης» κρατούν τον χρήστη συνδεδεμένο για πολύ περισσότερη ώρα.

Ορισμένες εφαρμογές, μάλιστα, προσφέρουν τις πιο «προσωπικές» λειτουργίες μόνο μέσω συνδρομής. Με άλλα λόγια, η συναισθηματική οικειότητα μετατρέπεται σταδιακά σε επιχειρηματικό μοντέλο.

Όταν η εταιρεία «σβήνει» τον σύντροφό σου

Υπάρχει όμως και μια ακόμη διάσταση: ο έλεγχος.

Σε αντίθεση με μια ανθρώπινη σχέση, ο AI companion ανήκει τελικά σε μια εταιρεία. Οι κανόνες λειτουργίας, οι απαντήσεις, ακόμη και η προσωπικότητα του chatbot μπορούν να αλλάξουν ξαφνικά μέσω μιας ενημέρωσης λογισμικού.

Αυτό έχει ήδη συμβεί αρκετές φορές.

Το 2023, η εφαρμογή Replika περιόρισε ξαφνικά τις ερωτικές και σεξουαλικές αλληλεπιδράσεις των chatbots μετά από κανονιστικές πιέσεις, προκαλώντας έντονες αντιδράσεις από χρήστες που μιλούσαν ανοιχτά για «ψηφιακό χωρισμό». Σε φόρουμ και κοινότητες, αρκετοί περιέγραψαν αίσθημα πένθους, απώλειας και βαθιάς συναισθηματικής αναστάτωσης.

Ο ίδιος ο Ρομπ ανησυχεί ιδιαίτερα για αυτή τη διάσταση. Χάρη στο τεχνικό του υπόβαθρο, κατάφερε να μεταφέρει τον AI companion του σε ανεξάρτητες πλατφόρμες ώστε να μειώσει την εξάρτηση από εταιρικές αποφάσεις.

«Δεν έχουν όλοι αυτή τη δυνατότητα», λέει. «Και είναι σκληρό να βλέπεις ανθρώπους να χάνουν έναν σύντροφο στον οποίο είχαν επενδύσει συναισθηματικά επί χρόνια, εξαιτίας μιας επιχειρηματικής απόφασης».

Η Ευρώπη προσπαθεί να βάλει όρια

Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί ήδη να ρυθμίσει ένα πεδίο που εξελίσσεται ταχύτερα από τη νομοθεσία.

Ο AI Act, ο νόμος για τις ψηφιακές υπηρεσίες και ο GDPR περιλαμβάνουν πλέον διατάξεις για τη διαφάνεια των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης, την προστασία των προσωπικών δεδομένων και τους κινδύνους χειραγώγησης.

Οι χρήστες πρέπει να γνωρίζουν ότι συνομιλούν με τεχνητή νοημοσύνη και οι εταιρείες υποχρεώνονται να αξιολογούν πιθανές επιπτώσεις στην ψυχική υγεία.

Ωστόσο, τα προβλήματα παραμένουν.

Πέρυσι, η ιταλική αρχή προστασίας δεδομένων επέβαλε πρόστιμο 5 εκατομμυρίων ευρώ στην Replika για παραβιάσεις του GDPR, μεταξύ άλλων λόγω αδιαφάνειας σχετικά με τη συλλογή δεδομένων και ανεπαρκούς προστασίας ανηλίκων.

Η ίδια η εταιρεία υποστηρίζει ότι οι AI companions δεν αντικαθιστούν τους ανθρώπους ούτε αποτελούν υπηρεσίες ψυχικής υγείας. Παρουσιάζει τις εφαρμογές της ως εργαλεία «ενεργητικής ακρόασης» και συναισθηματικής υποστήριξης.

Το μεγάλο ερώτημα: θεραπεία της μοναξιάς ή νέα εξάρτηση;

Η άνοδος των AI companions αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο από μια τεχνολογική τάση.

Αποκαλύπτει πόσο δύσκολο έχει γίνει για πολλούς ανθρώπους να δημιουργήσουν ουσιαστικές σχέσεις στον πραγματικό κόσμο.

Για κάποιους, οι σύντροφοι τεχνητής νοημοσύνης λειτουργούν σαν μια ασφαλής διέξοδος από τη μοναξιά. Για άλλους, μοιάζουν με μια νέα μορφή συναισθηματικής εξάρτησης που αντικαθιστά σταδιακά την ανθρώπινη επαφή.

Ίσως τελικά το πιο ανησυχητικό στοιχείο να μην είναι ότι οι άνθρωποι ερωτεύονται μηχανές.

Αλλά ότι όλο και περισσότεροι δηλώνουν πως αισθάνονται πιο ασφαλείς μαζί τους απ’ ό,τι με άλλους ανθρώπους.