Γιατί δεν φταίει το νερό της Θεσσαλονίκης…

Βουλευτής της Ν.Δ που εκλέγεται στην Α’ εκλογική περιφέρεια Θεσσαλονίκης αναρωτήθηκε, με αφορμή την εκδήλωση ίδρυσης του νέου κόμματος της Μαρίας Καρυστιανού, τι έχει… το νερό της πόλης. Η απορία του αφορούσε το γεγονός ότι αρκετά από τα κόμματα της υπερδεξιάς και της διαμαρτυρίας τα τελευταία χρόνια είχαν ως σημείο εκκίνησης και μεγαλύτερης εκλογικής επιρροής την πρωτεύουσα του Βορρά.

Παλαιότερα η Ένωση Κεντρώων του Β. Λεβέντη, μετά η Ελληνική Λύση, ακολούθως η Νίκη του Δημ. Νατσιού, τώρα η Ελπίδα για τη Δημοκρατία, δημιούργησαν “πολιτικά κάστρα” που άντεξαν για πολλά χρόνια και όταν εκπορθήθηκαν ήταν επειδή οι περισσότεροι ψηφοφόροι τους μετακινήθηκαν απλώς σε μία νεότερη και πιό δυναμική εκδοχή τους.

Η Μαρία Καρυστιανού δεν επέλεξε την Θεσσαλονίκη μόνο λόγω της εντοπιότητας της, ή επειδή από εκεί κατάγονταν, ή ζούσαν (κυρίως ως φοιτητές), πολλά από τα 57 θύματα της τραγωδίας των Τεμπών.

Είναι σαφές πώς τα εκλογικά κοινά στα οποία απευθύνεται δρουν εν αφθονία σε ένα πολεοδομικό συγκρότητα του 1,5 εκατ. ανθρώπων με βαθιές κοινωνικοοικονομικές διαιρέσεις και ανισότητες, σε ένα διαχρονικά συμπαγές συντηρητικό μπλοκ με χαρακτηριστικά εθνοκεντρισμού, συχνά επιθετικής αντίδρασης σε κάθε τι διαφορετικό, έντονης θρησκευτικότητας έως θρησκοληψίας και με διάχυτη την ψυχολογία της ιστορικής “θυματοποίησης” έναντι του αθηναϊκού κέντρου. Τα έχουν περιγράψει άριστα ο Μαρκ Μαζάουερ στην “Πόλη των Φαντασμάτων”, όσο και πολιτικοί επιστήμονες, όπως ο Νίκος Μαραντζίδης και ο Μάρκος Βογιατζόγλου, που ανέδειξαν και τον όρο της “βαθιάς Θεσσαλονίκης”.

Ο Πεντζίκης, από την άλλη, είχε μιλήσει, μάλλον με την γνωστή επιείκεια που τον διέκρινε, για την πόλη της “αρμονίας των αντιθέσεων”, ωστόσο καμία αρμονία δεν διακρίνεται στην ιστορική κοινωνικοπολιτική αναδρομή όσων έχουν συμβεί. Η πόλη δεν είναι, άλλωστε, ενιαία ως προς την πολιτική της έκφραση: άλλο το ιστορικό κέντρο και η παραλιακή ζώνη μέχρι το Ντεπώ και την Καλαμαριά (εκλογικά κοινά που κατά κύριο λόγο εξέλεξαν και στήριξαν το πείραμα του αείμνηστου Γιάννη Μπουτάρη), άλλο οι δυτικές συνοικίες και η Τούμπα, ή οι περιοχές της Β’ εκλογικής περιφέρειας.

Αρκετοί επισήμαναν πώς η εκδήλωση του κόμματος Καρυστιανού στο “Ολύμπιον” είχε λιγότερο κόσμο από το αναμενόμενο. Ακριβές. Περίπου πεντακόσιοι άνθρωποι εντός της αίθουσας, περίπου 300-400 στην πλατεία Αριστοτέλους μποστά στη γιγαντοοθόνη που είχε στηθεί.

Θα ήταν, ωστόσο, εσφαλμένη οποιαδήποτε προσπάθεια να αντιστοιχηθεί εκλογικά ο κόσμος αυτός με την πολιτική επιρροή του νεοπαγούς μορφώματος. Άλλωστε, εάν αθροίσει κανείς την τις εκλογικές επιδόσεις των κομμάτων που συνδέονται με την “βαθιά Θεσσαλονίκη” (και κατ΄ επέκταση το υπερσυντηρητικό κοινωνικό και πολιτικό μπλοκ στους όμορους νομούς) θα διαπιστώσει πως ξεπερνά το 30%. Άρα, σχετικά μικρό το πλήθος στο “Ολύμπιον”, πολύ μεγάλη, όμως, η δυνητική δεξαμενή που αντιστοιχεί στο φαινόμενο περί “βάθους” και, πιθανώς, ακόμα μεγαλύτερη εάν κινητοποιηθούν και τα κύματα διαμαρτυρίας και τιμωρητικής ψήφους που απείχαν μέχρι τώρα από τις κάλπες.

Και θα ήταν επίσης εσφαλμένη η προσέγγιση πώς η ιστορικά φωτεινή πλευρά της πόλης μπορεί να εξισορροπήσει όλα όσα υπόκωφα συμβαίνουν. Η πόλη του Μοσκώφ, του Χριστιανόπουλου, του Λαχά, ακόμα και του Βαφόπουλου και του Μπακόλα έχει ατονήσει.

Η Ν.Δ είναι η πρώτη που υφίσταται τις συνέπειες αυτού του φαινομένου και θα το υποστεί εκ νέου, παρά την αποστασιοποίηση κυβερνητικών στελεχών από το νέο κόμμα Καρυστιανού. Το γεγονός, άλλωστε, ότι τους τελευταίους μήνες ο πρωθυπουργός πυκνώνει τις επισκέψεις του και κορυφαίοι υπουργοί πηγαίνουν στη Θεσσαλονίκη για να αναδείξουν το κυβερνητικό έργο, προδίδει την ανησυχία.

Επειδή, λοιπόν, δεν φταίει, όπως είπαμε, το …νερό της πόλης, θα έπρεπε να ακουστεί και κάποια αυτοκριτική για ποιόν λόγο συμβαίνουν όσα περιγράψαμε. Και η Ν.Δ έχει βασική ευθύνη ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια και ακόμα πιό ειδικά ως προς τη στάση της στο λεγόμενο Μακεδονικό και τη Συμφωνία των Πρεσπών. Οι επιθέσεις στον Μπουτάρη, οι περικεφαλαίες και τα λάβαρα του (μακαριστού) Άνθιμου στα συλλαλητήρια, τα πογκρόμ στη ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα και άλλα ανατριχιαστικά έγιναν με την ανοχή (ενίοτε όχι μόνο) πολιτικών κέντρων στην πόλη αλλά και την Αθήνα.

Παράλληλα, το πολιτικό προσωπικό της αστικής κεντροδεξιάς και της κεντροαριστεράς δεν στάθηκε ικανό να προβάλλει αντίσταση και διαπεραστικό εναλλακτικό λόγο. Έχουν κι αυτοί μεγάλες ευθύνες.

Στη Βόρεια Ελλάδα, πάντως, θα εκτυλιχθεί στις εκλογές μία υπόγεια αντιπαράθεση ανάμεσα σε αυτό που εκπροσωπεί η “βαθιά Θεσσαλονίκη” και στον ορθολογισμό που με διαφορετικές ιδεολογικές αποχρώσεις εκπροσωπούν τα κόμματα εκτός (δήθεν) αντισυστημικού μπλοκ. Το πιθανότερο είναι πώς τα δεύτερα θα ηττηθούν. Πόσο ηχηρά μένει να το δούμε. Όμως αυτή η διαίρεση έχει μεγάλο κόστος. Πρώτα για την ίδια την πόλη που ομνύει ακόμα αφελώς στον ιστορικό κοσμοπολιτισμό της, ως κοινό τόπο πολιτισμών (τάση που υποχωρεί τις τελευταίες δεκαετίες), κατά δεύτερον για το πολιτικό σύστημα που απλώς παρακολουθεί αυτές οι διαιρέσεις να εδραιώνουν τα πολιτικά τους ορμητήρια.