“Τα drones πάνω από τη Μόσχα”: Μπορεί η ουκρανική επίθεση να αλλάξει την πορεία του πολέμου;

Η μαζική ουκρανική επίθεση με drones εναντίον της Μόσχας και της ευρύτερης περιοχής της ρωσικής πρωτεύουσας δεν αποτελεί απλώς ακόμη ένα επεισόδιο στον πόλεμο Ρωσίας–Ουκρανίας. Αντίθετα, μοιάζει να σηματοδοτεί μια νέα φάση του πολέμου φθοράς, όπου το ψυχολογικό, πολιτικό και κοινωνικό πεδίο αποκτά σχεδόν την ίδια σημασία με τις μάχες στο μέτωπο. Η επίθεση της Κυριακής, η μεγαλύτερη που έχει δεχθεί μέχρι σήμερα η Μόσχα από ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη, έδειξε ότι ο πόλεμος δεν περιορίζεται πλέον στα χαρακώματα του Ντονμπάς ή στις ουκρανικές πόλεις που πλήττονται καθημερινά, αλλά μπορεί να αγγίξει και την ίδια τη «ζώνη ασφάλειας» της ρωσικής εξουσίας.

Σπύρος Σιδέρης

Το κρίσιμο ερώτημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο στρατιωτικό. Είναι βαθιά πολιτικό: μπορεί η πίεση στη Μόσχα να οδηγήσει πιο κοντά σε μια ειρηνευτική διέξοδο ή, αντίθετα, να προκαλέσει μια ακόμη πιο επικίνδυνη κλιμάκωση;

Σύμφωνα με τις ρωσικές αρχές, η επίθεση προκάλεσε νεκρούς και τραυματίες, ενώ στόχοι ήταν ενεργειακές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις στην περιφέρεια της Μόσχας. Παρά τις αναφορές για πλήγματα σε υποδομές, οι πραγματικές υλικές ζημιές παραμένουν ασαφείς. Το σημαντικότερο στοιχείο φαίνεται να είναι το συμβολικό και ψυχολογικό αποτέλεσμα της επιχείρησης.

• Η Ουκρανία επιχειρεί να αποδείξει ότι μπορεί να μεταφέρει το αίσθημα της ανασφάλειας και στο εσωτερικό της Ρωσίας, ιδιαίτερα στη Μόσχα, μια πόλη που μέχρι πρόσφατα βίωνε τον πόλεμο κυρίως μέσα από οθόνες και επίσημες ανακοινώσεις.

Οι δηλώσεις του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι ήταν ενδεικτικές της στρατηγικής του Κιέβου. Η ουκρανική ηγεσία συνδέει ανοιχτά τις επιθέσεις με την ανάγκη να πιεστεί η Ρωσία προς έναν τερματισμό του πολέμου. Η λογική πίσω από αυτή την προσέγγιση είναι σαφής: όσο περισσότερο οι Ρώσοι πολίτες αισθάνονται ότι η σύγκρουση απειλεί και τη δική τους καθημερινότητα, τόσο μεγαλύτερη θα μπορούσε να γίνει η πίεση προς το Κρεμλίνο για αναζήτηση λύσης.

Ωστόσο, η στρατηγική αυτή ενδέχεται να παράγει και το ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα.

Το Κρεμλίνο, υπό τον Βλαντίμιρ Πούτιν, φαίνεται μέχρι στιγμής να επενδύει σε έναν μακροχρόνιο «πόλεμο εξάντλησης». Η Μόσχα εκτιμά ότι με την πάροδο του χρόνου η δυτική στήριξη προς την Ουκρανία θα μειωθεί, είτε λόγω οικονομικών πιέσεων στην Ευρώπη είτε λόγω πολιτικών αλλαγών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ρωσική ηγεσία θεωρεί ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της και ότι η φθορά της Ουκρανίας θα αποδειχθεί τελικά καθοριστική.

• Οι ουκρανικές επιθέσεις στο εσωτερικό της Ρωσίας αποσκοπούν ακριβώς στο να διαταράξουν αυτή την εικόνα «κανονικότητας». Αν η Μόσχα αισθανθεί ότι η κατάσταση γίνεται εσωτερικά πιο δύσκολη και πολιτικά πιο επικίνδυνη, ίσως αναγκαστεί να εξετάσει σοβαρότερα μια κατάπαυση του πυρός ή ένα «πάγωμα» της σύγκρουσης στη σημερινή γραμμή του μετώπου.

Δεν είναι όμως καθόλου βέβαιο ότι η ρωσική κοινωνία θα αντιδράσει προς αυτή την κατεύθυνση. Αντί για πίεση υπέρ της ειρήνης, οι επιθέσεις μπορεί να ενισχύσουν τα πιο σκληρά και εθνικιστικά αντανακλαστικά στο εσωτερικό της Ρωσίας. Το Κρεμλίνο διαθέτει ήδη εμπειρία στη διαχείριση τέτοιων κρίσεων, ιδιαίτερα από την περίοδο των τρομοκρατικών επιθέσεων και της σύγκρουσης στην Τσετσενία τη δεκαετία του 2000. Η βασική γραμμή τότε ήταν ότι «η χώρα πρέπει να αντέξει και να νικήσει». Κάτι αντίστοιχο θα μπορούσε να επιχειρηθεί και σήμερα.

Αυτό είναι ίσως το πιο επικίνδυνο σημείο της νέας φάσης του πολέμου. Αν οι επιθέσεις με drones πείσουν τη ρωσική ηγεσία ότι η σύγκρουση δεν μπορεί να «παγώσει» χωρίς να θεωρηθεί πολιτική ή στρατηγική ήττα, τότε η Μόσχα ενδέχεται να στραφεί προς ακόμη πιο σκληρές επιλογές.

Μία από αυτές θα μπορούσε να είναι μια νέα μεγάλης κλίμακας επιστράτευση. Μέχρι στιγμής, το Κρεμλίνο αποφεύγει μια γενικευμένη κινητοποίηση, γνωρίζοντας ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να προκαλέσει κοινωνικές και πολιτικές αντιδράσεις. Αν όμως παγιωθεί η αντίληψη ότι «η Ουκρανία θα συνεχίσει να πλήττει τη Ρωσία όσο υπάρχει με τη σημερινή μορφή της», τότε θα μπορούσε να δικαιολογηθεί πολιτικά μια πιο επιθετική στρατηγική.

• Παράλληλα, υπάρχει και ο παράγοντας της τεχνολογίας. Ο πόλεμος στην Ουκρανία έχει εξελιχθεί σε έναν πρωτοφανή πόλεμο drones, όπου τα μη επανδρωμένα συστήματα καθορίζουν ολοένα περισσότερο τόσο το πεδίο της μάχης όσο και την ψυχολογία των κοινωνιών. Και οι δύο πλευρές επενδύουν μαζικά σε νέες τεχνολογίες, μετατρέποντας την ουκρανική σύγκρουση σε ένα ιδιότυπο εργαστήριο στρατιωτικής καινοτομίας.

Η επίθεση στη Μόσχα αποδεικνύει ότι τα drones δεν αποτελούν πλέον απλώς ένα συμπληρωματικό όπλο, αλλά ένα βασικό εργαλείο στρατηγικής πίεσης, πολιτικού συμβολισμού και ψυχολογικού πολέμου.

Την ίδια στιγμή, η πραγματικότητα στο μέτωπο παραμένει εξαιρετικά σκληρή. Η Ρωσία συνεχίζει καθημερινά επιθέσεις εναντίον ουκρανικών πόλεων και υποδομών, ενώ η Ουκρανία επιχειρεί να απαντήσει με πλήγματα βαθιά μέσα στο ρωσικό έδαφος. Καμία από τις δύο πλευρές δεν δείχνει σήμερα έτοιμη να αποδεχθεί έναν συμβιβασμό που θα μπορούσε να εκληφθεί ως πολιτική ή στρατιωτική ήττα.

• Γι’ αυτό και η επίθεση στη Μόσχα ίσως δεν αποτελεί προάγγελο ειρήνης, αλλά ένδειξη ότι ο πόλεμος εισέρχεται σε μια ακόμη πιο ασταθή και επικίνδυνη περίοδο. Όσο η σύγκρουση μεταφέρεται όλο και περισσότερο στο εσωτερικό των δύο χωρών, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος λανθασμένων υπολογισμών, κοινωνικής πόλωσης και ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.

Το αν οι επιθέσεις αυτές θα οδηγήσουν τελικά σε διαπραγματεύσεις ή σε έναν ακόμη πιο σκληρό πόλεμο θα εξαρτηθεί όχι μόνο από τις στρατιωτικές εξελίξεις, αλλά και από την αντοχή των κοινωνιών, τη στάση της Δύσης και τις πολιτικές αποφάσεις που θα ληφθούν στη Μόσχα και το Κίεβο τους επόμενους μήνες.