Ανάλυση: Ο πραγματικός λόγος της μυστικής επίσκεψης Νετανιάχου στα ΗΑΕ

Η αιφνιδιαστική ανακοίνωση του γραφείου του Μπενιαμίν Νετανιάχου περί «μυστικής» επίσκεψης στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και συνάντησης με τον πρόεδρο σεΐχη Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ Αλ Ναχιάν προκάλεσε άμεση διπλωματική αναταραχή στη Μέση Ανατολή, οδηγώντας το Άμπου Ντάμπι σε μια ασυνήθιστα γρήγορη και κατηγορηματική δημόσια διάψευση. Η αντίδραση των ΗΑΕ δεν είχε χαρακτήρα απλής επικοινωνιακής διόρθωσης, αλλά συνιστούσε μια στοχευμένη γεωπολιτική παρέμβαση με αποδέκτες το Ισραήλ, το Ιράν, τις Ηνωμένες Πολιτείες και συνολικά τον αραβικό κόσμο. Το επεισόδιο ανέδειξε τις εύθραυστες ισορροπίες που επιχειρούν να διατηρήσουν τα Εμιράτα μετά τις Συμφωνίες του Αβραάμ, σε μια περίοδο κατά την οποία η ένταση μεταξύ Ισραήλ και Ιράν επανέρχεται σε εξαιρετικά επικίνδυνη τροχιά.

Σπύρος Σιδέρης

Το υπουργείο Εξωτερικών των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων διέψευσε κατηγορηματικά τόσο την παρουσία του Ισραηλινού πρωθυπουργού στη χώρα όσο και οποιαδήποτε υποδοχή ισραηλινής στρατιωτικής αποστολής. Η ανακοίνωση είχε ιδιαίτερα προσεκτική διατύπωση, υπογραμμίζοντας ότι οι σχέσεις με το Ισραήλ είναι «επίσημες και δημόσιες» στο πλαίσιο των Συμφωνιών του Αβραάμ και «δεν βασίζονται σε μυστικές διευθετήσεις». Στην πραγματικότητα, το Άμπου Ντάμπι επιχείρησε να απορρίψει κάθε εντύπωση ότι συμμετέχει σε παρασκηνιακές στρατηγικές συνεννοήσεις με το Ισραήλ σε μια φάση περιφερειακής στρατιωτικής κλιμάκωσης.

• Η επιλογή του γραφείου Νετανιάχου να δημοσιοποιήσει μια υποτιθέμενη «μυστική» επίσκεψη μόνο τυχαία δεν μπορεί να θεωρηθεί. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός επιδιώκει να δείξει ότι, παρά τον πόλεμο, τη διεθνή πίεση και τη διπλωματική φθορά που αντιμετωπίζει η κυβέρνησή του, το Ισραήλ εξακολουθεί να διατηρεί ενεργούς διαύλους με βασικά κράτη του Κόλπου. Η εικόνα ενός Νετανιάχου που γίνεται δεκτός από τον ισχυρό ηγέτη των ΗΑΕ λειτουργεί ως μήνυμα ότι το Τελ Αβίβ δεν βρίσκεται σε περιφερειακή απομόνωση.

Παράλληλα, η αναφορά περί «ιστορικής ανατροπής» στις σχέσεις Ισραήλ–ΗΑΕ εντάσσεται στην προσπάθεια του Ισραήλ να αναδείξει ότι οι δεσμοί με τις αραβικές μοναρχίες όχι μόνο παραμένουν ενεργοί, αλλά αποκτούν βαθύτερο στρατηγικό χαρακτήρα εξαιτίας της κοινής ανησυχίας απέναντι στο Ιράν. Το Τελ Αβίβ επιχειρεί να προβάλει την εικόνα ενός άτυπου περιφερειακού άξονα ασφαλείας που συνδέει το Ισραήλ με τα κράτη του Κόλπου υπό την αμερικανική γεωπολιτική ομπρέλα.

• Για τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ωστόσο, μια τέτοια δημόσια εικόνα δημιουργεί σοβαρούς κινδύνους. Το Άμπου Ντάμπι έχει επενδύσει τα τελευταία χρόνια σε μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, διατηρώντας ταυτόχρονα σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες, την Κίνα, τη Ρωσία, το Ιράν και το Ισραήλ. Η εμιρατινή ηγεσία επιδιώκει να εμφανίζεται ως δύναμη ισορροπίας και περιφερειακής διαμεσολάβησης, όχι ως μέλος μιας ανοιχτής αντιιρανικής συμμαχίας.

Αυτό εξηγεί γιατί η διάψευση ήταν τόσο άμεση και σαφής. Τα ΗΑΕ γνωρίζουν ότι οποιαδήποτε δημόσια σύνδεση με πιθανές ισραηλινές στρατιωτικές ή μυστικές επιχειρήσεις μπορεί να τα μετατρέψει σε στόχο ιρανικών πιέσεων ή ακόμη και έμμεσων αντιποίνων μέσω περιφερειακών συμμάχων της Τεχεράνης. Η ηγεσία των Εμιράτων δεν επιθυμεί σε καμία περίπτωση να εμφανιστεί ως επιχειρησιακός εταίρος του Ισραήλ σε μια ανοιχτή αντιπαράθεση με το Ιράν.

Εξίσου σημαντικός είναι και ο παράγοντας της αραβικής κοινής γνώμης. Παρά τη θεσμοθέτηση των σχέσεων μέσω των Συμφωνιών του Αβραάμ, το Παλαιστινιακό και ο πόλεμος στη Γάζα εξακολουθούν να επηρεάζουν βαθιά το πολιτικό και κοινωνικό κλίμα στον αραβικό κόσμο. Μια εικόνα «μυστικής συνεργασίας» με τον Νετανιάχου θα μπορούσε να προκαλέσει πολιτικό κόστος για τα Εμιράτα και να ενισχύσει την περιφερειακή κριτική ότι το Άμπου Ντάμπι απομακρύνεται από τις παραδοσιακές αραβικές θέσεις.

• Η γλώσσα της ανακοίνωσης του εμιρατινού υπουργείου Εξωτερικών είχε επίσης σαφή επικοινωνιακό στόχο. Η αναφορά στην ανάγκη «διασταύρωσης πληροφοριών» και αποφυγής «μη τεκμηριωμένων πολιτικών εντυπώσεων» υποδήλωνε ότι τα ΗΑΕ θεωρούν πως το Ισραήλ επιχείρησε να αξιοποιήσει επικοινωνιακά το όνομα και το γεωπολιτικό βάρος των Εμιράτων για να ενισχύσει τη στρατηγική του εικόνα εν μέσω κρίσης.

Σε ευρύτερο γεωπολιτικό επίπεδο, το περιστατικό αποκαλύπτει και τα όρια της εμιρατινοϊσραηλινής προσέγγισης. Παρά τη σημαντική συνεργασία σε τομείς όπως η οικονομία, η τεχνολογία, οι επενδύσεις και η ασφάλεια, τα ΗΑΕ δεν επιθυμούν να εμφανίζονται πλήρως ευθυγραμμισμένα με τις ισραηλινές στρατηγικές επιλογές, ιδιαίτερα όταν αυτές σχετίζονται με στρατιωτική κλιμάκωση απέναντι στο Ιράν.

Από την πλευρά του, το Ισραήλ επιδιώκει να «κλειδώσει» πολιτικά τις αραβικές του σχέσεις σε μια περίοδο κατά την οποία αναζητά περιφερειακή νομιμοποίηση και στρατηγικό βάθος. Ο Νετανιάχου γνωρίζει ότι η εικόνα διατήρησης επαφών με τα κράτη του Κόλπου ενισχύει τόσο τη διεθνή θέση του Ισραήλ όσο και το εσωτερικό πολιτικό αφήγημα περί ενός κράτους που παραμένει κεντρικός περιφερειακός παίκτης παρά τις κρίσεις.

• Η δημόσια διάψευση των ΗΑΕ, ωστόσο, κατέδειξε ότι ακόμη και οι πιο προχωρημένες αραβοϊσραηλινές σχέσεις εξακολουθούν να έχουν σαφή πολιτικά και γεωστρατηγικά όρια. Το Άμπου Ντάμπι δεν θέλει να εμφανιστεί ούτε ως μυστικός εταίρος μιας αντιπαράθεσης Ισραήλ–Ιράν ούτε ως μέρος ενός περιφερειακού στρατιωτικού μετώπου. Αντίθετα, επιδιώκει να διατηρήσει τον ρόλο του αυτόνομου περιφερειακού παίκτη που συνομιλεί ταυτόχρονα με όλες τις πλευρές.

Η υπόθεση αυτή αποτυπώνει τη νέα πραγματικότητα στη Μέση Ανατολή: οι σχέσεις Ισραήλ και αραβικών κρατών έχουν πλέον θεσμοθετηθεί, αλλά εξακολουθούν να κινούνται μέσα σε ένα περιβάλλον βαθιάς καχυποψίας, ανταγωνιστικών αφηγήσεων και εξαιρετικά εύθραυστων γεωπολιτικών ισορροπιών.