Ορμούζ: Η “Επιχείρηση Ελευθερία” έφερε κλιμάκωση, σύγχυση και… ελάχιστα αποτελέσματα-Εκεχειρία υπό αμφισβήτηση

Η πρώτη ημέρα της αμερικανικής «Επιχείρησης Ελευθερία» στο Στενό του Ορμούζ ολοκληρώθηκε χωρίς την εικόνα αποφασιστικής επιτυχίας που επιχείρησε να προβάλει η Ουάσιγκτον. Παρά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ περί «απελευθέρωσης» της ναυσιπλοΐας και προστασίας των εγκλωβισμένων πλοίων, το πέρασμα που συνδέει τον Περσικό Κόλπο με τον Κόλπο του Ομάν παραμένει ουσιαστικά σε κατάσταση υψηλού κινδύνου. Οι πληροφορίες για τον αριθμό των πλοίων που διέσχισαν το στενό είναι αντικρουόμενες, οι ναυτιλιακές εταιρείες εξακολουθούν να κρατούν στάση αναμονής, ενώ οι στρατιωτικές κινήσεις Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν αυξάνουν τον φόβο μιας νέας γενικευμένης κλιμάκωσης.

Σπύρος Σιδέρης

Η επιχείρηση παρουσιάστηκε από τον Αμερικανό πρόεδρο ως ανθρωπιστική αποστολή για την απομάκρυνση πλοίων που παραμένουν ακινητοποιημένα στην περιοχή μετά την έναρξη της αμερικανοϊσραηλινής σύγκρουσης με το Ιράν. Ωστόσο, από τις πρώτες ώρες φάνηκε ότι το σχέδιο δεν έχει ακόμη μετατραπεί σε ασφαλή θαλάσσιο διάδρομο. Αντίθετα, η πρώτη ημέρα χαρακτηρίστηκε από στρατιωτικές προειδοποιήσεις, αλληλοδιαψεύσεις και νέα περιστατικά που ενίσχυσαν την αβεβαιότητα.

• Ο Ντόναλντ Τραμπ υποστήριξε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις βύθισαν επτά ιρανικά ταχύπλοα, τα οποία, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτελούσαν βασικό εργαλείο παρενόχλησης της ναυσιπλοΐας από την Τεχεράνη. Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social και σε δηλώσεις του στο Fox News, υιοθέτησε ιδιαίτερα σκληρή ρητορική, προειδοποιώντας ότι το Ιράν θα αντιμετωπίσει συντριπτική απάντηση εάν επιτεθεί σε αμερικανικά πλοία που συμμετέχουν στην επιχείρηση.

Η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM) ανακοίνωσε ότι άλλαξε την πορεία περίπου 50 εμπορικών πλοίων, με στόχο, όπως ανέφερε, την τήρηση των περιορισμών που αφορούν τα ιρανικά λιμάνια. Παράλληλα, υποστήριξε ότι δύο εμπορικά πλοία με αμερικανική σημαία διέσχισαν με ασφάλεια το Στενό του Ορμούζ.

Η εικόνα, όμως, παραμένει ασαφής. Δεδομένα ναυτιλιακής παρακολούθησης δείχνουν ότι η πραγματική κίνηση ήταν εξαιρετικά περιορισμένη, με αναφορές για μόλις μία μικρή δεξαμενή υγραερίου και λίγα ακόμη πλοία που πέρασαν προς τον Κόλπο του Ομάν. Η Τεχεράνη, από την πλευρά της, διέψευσε πλήρως τις αμερικανικές ανακοινώσεις, υποστηρίζοντας ότι κανένα εμπορικό πλοίο ή δεξαμενόπλοιο δεν διήλθε από το στενό τις τελευταίες ώρες.

• Το Σώμα των Φρουρών της Επανάστασης χαρακτήρισε τις δηλώσεις των ΗΠΑ «ψευδείς» και προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε θαλάσσια κίνηση δεν συμμορφώνεται με τους κανόνες που θέτει η Τεχεράνη θα αντιμετωπιστεί με «σοβαρούς κινδύνους». Η διατύπωση αυτή διατηρεί ανοιχτό το ενδεχόμενο χρήσης βίας και επιβεβαιώνει ότι το Ιράν δεν προτίθεται να αποδεχθεί μονομερή αμερικανικό έλεγχο στο πέρασμα.

Η διεθνής ναυτιλιακή κοινότητα παραμένει εξαιρετικά επιφυλακτική. Μεγάλες εταιρείες, όπως η γερμανική Hapag-Lloyd, θεωρούν ότι η διέλευση εξακολουθεί να είναι πρακτικά αδύνατη, καθώς δεν υπάρχουν σαφείς εγγυήσεις ασφαλείας. Παράγοντες της αγοράς επισημαίνουν ότι, χωρίς έστω μια άτυπη συνεννόηση με το Ιράν, καμία μεγάλη εταιρεία δεν θα αναλάβει εύκολα το ρίσκο να κινήσει πλοία, πληρώματα και φορτία μέσα σε μια ζώνη πιθανής σύγκρουσης.

• Το ανθρωπιστικό και οικονομικό βάρος της κρίσης είναι ήδη μεγάλο. Χιλιάδες ναυτικοί παραμένουν εγκλωβισμένοι σε πλοία γύρω από το Ορμούζ και τον Κόλπο του Ομάν, ενώ η ακινητοποίηση εμπορικών ροών επηρεάζει την ενέργεια, τις ασφαλίσεις, τις μεταφορές και την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα. Το στενό, από όπου διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και φυσικού αερίου, έχει μετατραπεί σε κεντρικό γεωοικονομικό πεδίο πίεσης.

Η πρώτη ημέρα συνοδεύτηκε και από επικίνδυνες στρατιωτικές κινήσεις. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έστειλαν αντιτορπιλικά με κατευθυνόμενους πυραύλους στον Περσικό Κόλπο, με αποστολή τη συνοδεία πλοίων. Το Ιράν ανακοίνωσε ότι εκτόξευσε προειδοποιητικά πυρά κοντά σε αμερικανικά πολεμικά πλοία, ενώ η Ουάσιγκτον διέψευσε ότι υπήρξε οποιοδήποτε πλήγμα σε μονάδες του αμερικανικού ναυτικού.

Την ίδια ώρα, νέα περιστατικά ήρθαν να επιβαρύνουν το κλίμα: επίθεση με drones σε δεξαμενόπλοιο που συνδέεται με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και έκρηξη σε πλοίο σχετιζόμενο με τη Νότια Κορέα, με τα αίτια να παραμένουν αδιευκρίνιστα. Τα ΗΑΕ κατήγγειλαν ότι δέχθηκαν επίθεση από ιρανικά drone στην πετρελαϊκή εγκατάσταση Φουτζέιρα. Τα επεισόδια αυτά ενισχύουν την εκτίμηση ότι η περιοχή βρίσκεται ήδη σε καθεστώς ενεργής, έστω και ελεγχόμενης, στρατιωτικής αντιπαράθεσης.

• Σε στρατηγικό επίπεδο, η «Επιχείρηση Ελευθερία» φαίνεται να αποτυπώνει τη μετατόπιση των αμερικανικών στόχων. Από τη ρητορική περί αποδυνάμωσης του Ιράν, η Ουάσιγκτον επικεντρώνεται πλέον στη ναυσιπλοΐα, στην ενέργεια και στη σταθεροποίηση των αγορών. Το ερώτημα είναι αν διαθέτει τα μέσα για να το επιτύχει. Αναλυτές επισημαίνουν ότι οι διαθέσιμες αμερικανικές ναυτικές δυνάμεις δύσκολα μπορούν να εγγυηθούν μαζική και σταθερή διέλευση εμπορικών πλοίων, ιδίως εάν το Ιράν επιμείνει στην απειλή παρεμπόδισης.

Το συμπέρασμα της πρώτης ημέρας είναι σαφές: η επιχείρηση ξεκίνησε, αλλά το Στενό του Ορμούζ δεν άνοιξε. Η Ουάσιγκτον θέλει να εμφανιστεί ως εγγυητής της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας, η Τεχεράνη θέλει να δείξει ότι διατηρεί τον έλεγχο του περάσματος και οι ναυτιλιακές εταιρείες περιμένουν πραγματικές εγγυήσεις, όχι πολιτικές δηλώσεις. Μέχρι τότε, η «Επιχείρηση Ελευθερία» θα παραμένει περισσότερο δοκιμασία ισχύος παρά λειτουργικός μηχανισμός αποκλιμάκωσης.