Politico: Η Ευρώπη δεν γνωρίζει πόσα αποθέματα καυσίμων διαθέτει

Καθώς οι αεροπορικές εταιρείες καθηλώνουν αεροσκάφη και οι αρχές καλούν τους πολίτες να περιορίσουν τις μετακινήσεις τους, η προσπάθεια της Ευρώπης να αποτρέψει ελλείψεις λόγω του πολέμου στο Ιράν -όπως αναφέρει το Politico- συναντά ένα απρόσμενο εμπόδιο: κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα πόσα καύσιμα διαθέτει η ήπειρος.

Η αναστάτωση αυτή προκύπτει καθώς ο πόλεμος στο Ιράν εκτοξεύει το κόστος ενέργειας και απειλεί να διακόψει τις προμήθειες μέσω των Στενών του Ορμούζ, βασικής διόδου για πετρέλαιο και φυσικό αέριο. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε την Τετάρτη ότι η σύγκρουση κοστίζει στην ΕΕ σχεδόν 500 εκατ. ευρώ ημερησίως λόγω των αυξημένων τιμών ενέργειας, ενώ ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει ζητήσει από τους συνεργάτες του να ετοιμαστούν για παρατεταμένο αποκλεισμό του Ιράν, που μπορεί να προκαλέσει περαιτέρω αναταραχή στις παγκόσμιες αγορές ενέργειας.

«Στην Ευρώπη έχουμε εικόνα και δεσμεύσεις μέχρι τον Μάιο και τον Ιούνιο… τι θα συμβεί μετά είναι δύσκολο να προβλεφθεί», ανέφερε ο διευθύνων σύμβουλος της DHL Group Τόμπιας Μάγερ, σε ενημέρωση που παρακολούθησε το POLITICO νωρίτερα αυτό τον μήνα. «Υπάρχουν στρατηγικά αποθέματα, αλλά δεν υπάρχει σαφής εικόνα για το πόσα έχουν ήδη αντληθεί».

Οι ευρωπαϊκές αρχές δεν βρίσκονται εντελώς στο σκοτάδι. Οι πληροφορίες για κρατικά αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου είναι γενικά διαφανείς και επικαιροποιημένες, ενώ οι εθνικοί αξιωματούχοι πραγματοποιούν τακτικές συναντήσεις ανταλλαγής πληροφοριών και οι εταιρείες περιστασιακά κοινοποιούν τα δικά τους στοιχεία.

Ωστόσο, πέρα από αυτά, όσοι επιθυμούν να γνωρίζουν πότε μπορεί να στερέψουν τα αποθέματα έχουν ελάχιστα δεδομένα στη διάθεσή τους — ένα κενό που απειλεί να αφήσει τις κυβερνήσεις ανίκανες να εντοπίσουν έγκαιρα ελλείψεις ή αναγκασμένες να λάβουν έκτακτα μέτρα με ελλιπή πληροφόρηση.

Κενά στην πληροφόρηση και εκκλήσεις για διαφάνεια

Σε πρόσφατη υψηλού επιπέδου σύνοδο, υπουργοί από το Βέλγιο, την Ολλανδία και την Ισπανία επισήμαναν αυτά τα κενά γνώσης, καλώντας την ΕΕ να συντονίσει καλύτερη παρακολούθηση και ανάλυση σε πραγματικό χρόνο, ιδίως όσον αφορά τα διυλισμένα προϊόντα. Ο εκπρόσωπος της Ελλάδας ζήτησε ακόμη τη δημιουργία καναλιού επικοινωνίας μέσω WhatsApp ή Signal μεταξύ των κρατών-μελών και της Επιτροπής.

«Έχουμε πολύ περιορισμένη γνώση της αγοράς και δεδομένα για το φυσικό αέριο και το πετρέλαιο», ανέφερε ανώτερος αξιωματούχος υπουργείου Ενέργειας ευρωπαϊκής χώρας. «Η γνώση μας για το τι κυκλοφορεί, τι αποσύρεται και τι μεταφέρεται σε διαφορετικές διαδρομές… είναι σίγουρα ανεπαρκής».

Όταν πρόκειται για προϊόντα όπως το ντίζελ ή τα καύσιμα αεροπορίας, η κατάσταση είναι ακόμη πιο θολή. Η ΕΕ βασίζεται κυρίως στα επίσημα στατιστικά στοιχεία της Eurostat και στη συντονισμένη ενημέρωση μεταξύ κρατών-μελών για να εκτιμήσει τα επίπεδα προσφοράς. Όμως τα περισσότερα αποθέματα βρίσκονται σε διάσπαρτες εμπορικές εγκαταστάσεις, με τις εταιρείες να διστάζουν να κοινοποιήσουν ευαίσθητα επιχειρηματικά δεδομένα που δεν υποχρεούνται νομικά να αναφέρουν.

Ακόμη και τα στοιχεία της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας (IEA), που συντόνισε πρόσφατα την ιστορική απελευθέρωση 400 εκατ. βαρελιών πετρελαίου, είναι περιορισμένα γι’ αυτόν τον λόγο, σύμφωνα με αξιωματούχο της Επιτροπής. Η IEA δεν ανταποκρίθηκε σε αίτημα σχολιασμού.

«Σε έναν ιδανικό κόσμο θα είχαμε τέλεια πληροφόρηση», πρόσθεσε ο αξιωματούχος της Επιτροπής. «Όμως τελικά εξαρτόμαστε από όσα μας κοινοποιούνται. Και έχω ακούσει συναδέλφους να εκφράζουν την ίδια ανησυχία — ελπίζουμε ότι έχουμε τη σωστή εικόνα».

Πρωτοβουλίες της ΕΕ για καλύτερη παρακολούθηση

Από την έναρξη του πολέμου, οι υπουργοί Ενέργειας έχουν ζητήσει από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ, να ενισχύσει τη δυνατότητα παρακολούθησης των αποθεμάτων σε υπόγειες εγκαταστάσεις, δεξαμενές μεγάλων λιμανιών, υπερδεξαμενόπλοια στα ευρωπαϊκά ύδατα και αποθήκες σε αεροδρόμια ή κατά μήκος αγωγών-κλειδιά.

Η ίδια η Επιτροπή αναγνώρισε αυτή την έλλειψη δεδομένων, παρουσιάζοντας σχέδια για ένα «Παρατηρητήριο Καυσίμων» που θα «παρακολουθεί την παραγωγή, τις εισαγωγές, τις εξαγωγές και τα αποθέματα καυσίμων μεταφορών στην ΕΕ», παρόμοιο με την πολύ πιο πλήρη Υπηρεσία Πληροφοριών Ενέργειας των ΗΠΑ.

«Φυσικά θέλουμε καλύτερη επισκόπηση της κατάστασης καυσίμων στην ΕΕ», δήλωσε η εκπρόσωπος της Επιτροπής Άννα-Καΐσα Ίτκονεν. «Το επεξεργαζόμαστε ακόμα — είναι νωρίς για λεπτομέρειες».

Τα αποθέματα φυσικού αερίου πιο διαφανή – αλλά όχι πλήρως

Το φυσικό αέριο είναι σχετικά πιο εύκολο στην παρακολούθηση. Μετά τις ελλείψεις που προκάλεσε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, επιβλήθηκε στις χώρες-μέλη υποχρέωση πλήρωσης των αποθηκών έως το 90% της χωρητικότητας κάθε χειμώνα. Έτσι η ΕΕ γνωρίζει ανά πάσα στιγμή περίπου πόσο φυσικό αέριο διαθέτει — αν και υπάρχουν ακόμη «τυφλά σημεία» ως προς εισροές-εκροές και διασυνοριακές συναλλαγές.

Η Eurostat επίσης παρακολουθεί πανευρωπαϊκά προϊόντα πετρελαίου — αλλά επικαιροποιεί τα στοιχεία σπάνια. Τα τελευταία επαρκώς πλήρη δεδομένα χρονολογούνται από τον Ιανουάριο, σύμφωνα με την αναλύτρια του Ινστιτούτου Ενεργειακής Οικονομίας & Χρηματοοικονομικής Ανάλυσης Ana Maria Jaller-Makarewicz.

Tότε οι περισσότερες χώρες της ΕΕ —πλην Λετονίας, Ιρλανδίας και Κύπρου— κάλυπταν την απαίτηση κατοχής αποθεμάτων πετρελαίου ίσων με 90 ημέρες κατανάλωσης. Τα αποθέματα αυτά αποτελούνταν κυρίως από αργό πετρέλαιο, ντίζελ και πρώτες ύλες διυλιστηρίων, με λιγότερες ποσότητες βενζίνης ή καυσίμων τζετ.

Τι έχει συμβεί έκτοτε; Είναι «αρκετά δύσκολο να έχουμε επικαιροποιημένη εικόνα», σημείωσε δεύτερος ανώτερος αξιωματούχος υπουργείου Ενέργειας. «Ξέρουμε τι θα έπρεπε να έχουν στις δεξαμενές τους. Αλλά τι υπάρχει πραγματικά ανά πάσα στιγμή δεν μπορούμε να γνωρίζουμε».

Eμπόδια στη διαφάνεια των εμπορικών αποθεμάτων

Ακόμη πιο δύσκολη είναι η παρακολούθηση διυλισμένων προϊόντων όπως ντίζελ, βενζίνη ή καύσιμα τζετ. «Οι ιδιωτικές εταιρείες δεν ήθελαν να μοιραστούν πληροφορίες», ανέφερε τρίτος ανώτερος αξιωματούχος υπουργείου Ενέργειας.

“Δυστυχώς αυτή είναι πληροφορία που [τα μέλη] δεν θα μοιραστούν μαζί μου”, δήλωσε ο διευθυντής του λόμπι καυσίμων FuelsEurope Alaine Mathuren, διευκρινίζοντας πως ο οργανισμός του δεν θα τη ζητούσε έτσι κι αλλιώς λόγω κανόνων ανταγωνισμού στην ΕΕ.

Παρά τα μεγάλα κενά στα δεδομένα, είναι «νωρίς ακόμη» για να ειπωθεί αν η Επιτροπή θα θεσπίσει υποχρέωση ενημέρωσης των κρατών-μελών, σύμφωνα με τον ίδιο αξιωματούχο της Κομισιόν.

Nέα δεδομένα μετά τον αποκλεισμό του Ορμούζ

Τα ευρωπαϊκά αποθέματα φυσικού αερίου ήταν ήδη χαμηλά πριν την επίθεση στο Ιράν, κάτω από το 30% της χωρητικότητας λόγω μεγάλης χρήσης τον χειμώνα. Η αναπλήρωσή τους εξαρτάται από κινήσεις εμπόρων που προτιμούν συνήθως να γεμίζουν δεξαμενές το καλοκαίρι όταν πέφτουν οι τιμές — όμως ο πόλεμος στο Ιράν ανατρέπει αυτή τη λογική κι οι προσπάθειες της ΕΕ έχουν μικτή αποτελεσματικότητα.

Η επανακατεύθυνση των παγκόσμιων αγορών ενέργειας μετά τον αποκλεισμό του Ορμούζ περιπλέκει περαιτέρω την κατάσταση. Τα δεξαμενόπλοια πλέον δεν μεταφέρονται μέσω Ευρώπης προς Ασία αλλά πλέουν απευθείας εκεί από τη Δυτική Αφρική ή τις ΗΠΑ, σύμφωνα με τον αναλυτή φυσικού αερίου στη Kpler Charles Costerousse.

“Οι παραδόσεις εξακολουθούν να κινούνται εντός του πενταετούς μέσου όρου”, είπε στο POLITICO. “Απλώς δεν λαμβάνουν όσα θα μπορούσαν θεωρητικά, δεδομένης της αυξημένης παραγωγής στις ΗΠΑ”.

Tεχνολογίες παρακολούθησης & επισφαλή στοιχεία

Tα αποθέματα αργού πετρελαίου μπορούν επίσης να παρακολουθούνται σχεδόν σε πραγματικό χρόνο. Η Kpler παρέχει δεδομένα στη IEA αξιολογώντας το ύψος των δεξαμενών με πλωτή οροφή μέσω δορυφορικών εικόνων και σκιάσεων — μια μέθοδος που καλύπτει περίπου το 90% της παγκόσμιας χωρητικότητας 6 δισεκ. βαρελιών σύμφωνα με τον αναλυτή Homayoun Falakshahi.

Tο πιο πρόσφατο δελτίο της IEA δείχνει ότι τα ευρωπαϊκά αποθέματα ήταν ήδη χαμηλά τον Φεβρουάριο συγκριτικά με πέρυσι ενώ υπάρχουν λίγα στοιχεία για τον Μάρτιο. Τα κράτη-μέλη φέρονται να ενημέρωσαν πρόσφατα τις Βρυξέλλες για τα δικά τους αποθέματα αλλά λεπτομέρειες δεν δόθηκαν στη δημοσιότητα — κάποια κράτη ήδη απελευθερώνουν στρατηγικά αποθέματα ως μέρος ιστορικής διεθνούς συμφωνίας.

Tα αποθέματα καυσίμων τζετ —που φυλάσσονται κυρίως σε δεξαμενές σταθερής οροφής— είναι ακόμη πιο δύσκολο να καταγραφούν σύμφωνα με τον Falakshahi· βασίζονται κυρίως σε εθελοντικές δηλώσεις εταιρειών κι η έλλειψη διαφάνειας αντανακλά συνεχιζόμενες διαφωνίες ως προς το πραγματικό υπόλοιπο καυσίμου στην Ευρώπη.

Nαφθαλίνη: εξαίρεση στη θολή εικόνα

Aλλα προϊόντα όπως η νάφθα — βασική πρώτη ύλη πλαστικών — παρακολουθούνται ευκολότερα χάρη σε καθημερινές έρευνες εταιρειών όπως η Insights Global στη Βόρεια Ευρώπη, σύμφωνα με τον επικεφαλής αναλυτή πετροχημικών στην Kpler Ciaran Tyler.

Tα στοιχεία δείχνουν πως παρότι κάποιες ποσότητες νάφθας εξάγονται πλέον προς Ασία μαζί με άλλα προϊόντα, η ευρωπαϊκή πετροχημική βιομηχανία ωφελείται προσωρινά από το κλείσιμο του Ορμούζ· αυτό όμως ισχύει μόνο για εργοστάσια που μπορούν να μεταβούν από νάφθα σε αιθάνιο ή προπάνιο ως πρώτη ύλη.

“Η απώλεια [πετροχημικών] από Μέση Ανατολή κι Ασία σημαίνει ότι οι ευρωπαϊκές μονάδες σήμερα βλέπουν αύξηση κερδών”, δήλωσε ο Tyler στο POLITICO.

Eθελοντική πληροφόρηση αλλά περιορισμένη αξιοπιστία

Aν κι αυτές οι πληροφορίες μοιράζονται αποκλειστικά σε εθελοντική βάση, είναι χρήσιμες σύμφωνα με τον Tyler: “Πρέπει πάντα να κρατά κανείς επιφυλάξεις”, εξηγεί. “Θα πόνταρα όλες μου τις οικονομίες στα συγκεκριμένα στοιχεία; Όχι. Είναι όμως σωστά ως προς τη γενική τάση; Ναι”.

Διαβάστε το αρχικό άρθρο εδώ.