Guardian: Γιατί ΗΠΑ και Ιράν χρειάζονται εξίσου μια ειρηνευτική συμφωνία

Η αποτυχία των συνομιλιών στο Ισλαμαμπάντ για τον τερματισμό του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ στο Ιράν δεν ήταν έκπληξη, δεδομένων των έντονων διαφορών μεταξύ της πρότασης των 15 σημείων της Ουάσιγκτον και της αντίστοιχης πρότασης των 10 σημείων της Τεχεράνης. Το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (JCPOA) του 2015, το οποίο έθεσε όρια στον εμπλουτισμό ουρανίου του Ιράν, χρειάστηκε περισσότερα από δύο χρόνια για να πάρει την τελική του μορφή και οι απαρχές του στην πραγματικότητα φτάνουν μέχρι το 2003.

Αυτό που προκάλεσε έκπληξη ήταν η εξήγηση του αντιπρόεδρου των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, για την αποτυχία, ότι το Ιράν απέρριψε τους όρους που παρουσίασαν οι ΗΠΑ. Ο Βανς φαινόταν να πιστεύει, όπως και ο προϊστάμενός του Ντόναλντ Τραμπ , ότι οι Ιρανοί είχαν ηττηθεί και οι ΗΠΑ δεν χρειαζόταν να υποχωρήσουν.

Στη συνέχεια, ο Αμερικανός πρόεδρος επέβαλλε άμεσα ναυτικό αποκλεισμό σε όλα τα πλοία που πλέουν προς ή από ιρανικά λιμάνια μέσω των Στενών του Ορμούζ.

Ένας αποκλεισμός είναι πράξη πολέμου, επομένως τα πράγματα είναι ήδη επικίνδυνα. Θα μπορούσαν να χειροτερέψουν πολύ αν το Ιράν απαντήσει επιτιθέμενο στις ενεργειακές υποδομές των μοναρχιών του Κόλπου που συμμαχούν με τις ΗΠΑ, με συνέπεια της εκτόξευση της τιμής του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο Τραμπ θα μπορούσε να επαναλάβει τις επιθέσεις κατά του Ιράν και πιθανότατα θα ακολουθούσουν επιθέσεις του Ισραήλ. Ο πλήρης πόλεμος θα επέστρεφε.

Ανάγκη επανέναρξης των συνομιλιών

Ευτυχώς, καμία πλευρά δεν έχει αποκλείσει περαιτέρω διαπραγματεύσεις και οι ενδιάμεσοι – κυρίως το Πακιστάν και η Αίγυπτος – εργάζονται επιμελώς στο παρασκήνιο για να γεφυρώσουν το χάσμα μεταξύ Τεχεράνης και Ουάσινγκτον.

Και οι δύο πρωτεύουσες έχουν σημαντικούς λόγους να μην θέλουν μια νέα πολεμική αναμέτρηση. Ο Τραμπ γνωρίζει ότι μια παράταση των στρατιωτικών επιχειρήσεων θα βαθύνει το κενό που δημιούργησε, αποδεχόμενος τις διαβεβαιώσεις του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου ότι ένας πόλεμος στο Ιράν θα έριχνε το καθεστώς. Ο πληθωρισμός αυξάνεται, τα ήδη χαμηλά ποσοστά του στις δημοσκοπήσεις μειώνονται και οι ενδιάμεσες εκλογές πλησιάζουν.

Την ίδια ώρα, το Ιράν μπορεί να άντεξε μια τρομακτική επίθεση, αλλά η τεράστια ζημιά που υπέστη θα αυξηθεί αν οι μάχες ξαναρχίσουν, καθιστώντας την ανοικοδόμηση ακόμη πιο δύσκολη και παρατείνοντας τις οικονομικές δυσκολίες που είχαν πυροδοτήσει μαζικές αναταραχές στο παρελθόν.

Απαραίτητες υποχωρήσεις

Αυτές οι συνθήκες ευνοούν μια νέα προσπάθεια για τη διπλωματία, αλλά αυτό απαιτεί ένα ρεαλιστικό πλαίσιο.

Καταρχάς, απαιτεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες να αναγνωρίσουν το δικαίωμα του Ιράν να εμπλουτίζει ουράνιο για μη στρατιωτικούς σκοπούς και με την επιφύλαξη των διασφαλίσεων του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ). Ο εμπλουτισμός θα περιορίζεται στο 3,67% – που ήταν ούτως ή άλλως το όριο της JCPOA του 2015 – με ηλεκτρονική και επιτόπια παρακολούθηση από τον ΔΟΑΕ και την αποσυναρμολόγηση και αποθήκευση των ιρανικών συσκευών φυγοκέντρησης.

Το Ιράν θα μπορούσε να συμφωνήσει να σταματήσει κάθε εμπλουτισμό πέραν του πενταετούς μέγιστου που έχει προσφέρει, χωρίς να αποδεχτεί την απαίτηση της Ουάσιγκτον για 20ετές μορατόριουμ. Όταν ο Τραμπ εγκατέλειψε το JCPOA το 2018, η Τεχεράνη δεν ένιωθε πλέον δεσμευμένη από το όριο εμπλουτισμού και έχει τώρα 440 κιλά ουρανίου, εμπλουτισμένο κατά 60%. Οι ΗΠΑ θα έπρεπε να συμβιβαστούν με τον εποπτευόμενο εμπλουτισμό, αντί να επιμένουν στην πλήρη απομάκρυνση του ουρανίου. Η συμφωνία εμπλουτισμού θα μπορούσε να έχει διάρκεια 20 ετών και να είναι ανανεώσιμη.

Παράλληλα, η Τεχεράνη θα πρέπει να υπογράψει μια γραπτή δέσμευση να μην αναπτύξει πυρηνικά όπλα, σύμφωνα άλλωστε με την εντολή του του πρώην ηγέτη Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος σκοτώθηκε σε αμερικανο-ισραηλινή επιδρομή στις 28 Φεβρουαρίου. Παρά το γεγονός ότι έχει πεθάνει, η κυβέρνηση του Ιράν συχνά επικαλείται την εντολή του, επομένως θα πρέπει να είναι σε θέση να προσφέρει αυτή τη δέσμευση για μη ανάπτυξη πυρηνικών όπλων.

Συνδυαστικά, θα πρέπει να υπάρξει και μια παράλληλη ισραηλινή δέσμευση – την οποία θα εγγυώνται οι ΗΠΑ και τα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ – να μην ξεκινήσει ποτέ πυρηνική επίθεση στο Ιράν.

Επίσης, το Ιράν θα πρέπει να αποσύρει την απαίτησή του για πολεμικές αποζημιώσεις και σε αντάλλαγμα οι ΗΠΑ να άρουν πλήρως τις κυρώσεις και να απελευθερώσουν όλα τα παγωμένα ιρανικά περιουσιακά στοιχεία.

Η Τεχεράνη θα μπορεί να επιβάλλει τέλος 2 εκατομμυρίων δολαρίων ανά πετρελαιοφόρο που διέρχεται από το Ορμούζ – υπό την προϋπόθεση ότι η Τεχεράνη θα δεσμευτεί να υπερασπίζεται το δικαίωμα της αβλαβούς διέλευσης.

Δεδομένου ότι οι μοναρχίες του Κόλπου επέτρεψαν στις ΗΠΑ να χρησιμοποιήσουν τις βάσεις τους για να προκαλέσουν μαζική καταστροφή στο Ιράν, η επιμονή της Τεχεράνης για κεφάλαια για οικονομική ανασυγκρότηση δεν είναι παράλογη. Η συμφωνία για το τέλος διέλευσης θα μπορούσε να τερματιστεί μόλις καλυφθεί το κόστος της ανασυγκρότησης – το οποίο θα πρέπει να εκτιμηθεί από ένα ουδέτερο μέρος -.

Οι ΗΠΑ και το Ιράν θα πρέπει να υπογράψουν ένα σύμφωνο μη επίθεσης, το οποίο θα επικυρωθεί από τα νομοθετικά τους σώματα και θα ενσωματωθεί σε ψήφισμα του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.

Σε τελική ανάλυση, θα πρέπει να πληρούνται τρεις προϋποθέσεις για να υιοθετηθεί το οποιοδήποτε σχέδιο. Πρώτον, η Ουάσινγκτον πρέπει να κάνει συμβιβασμούς, όχι μόνο η Τεχεράνη. Μετά, ο Τραμπ πρέπει να παρατείνει την κατάπαυση του πυρός και να αποδεχτεί ότι συνομιλίες τέτοιας πολυπλοκότητας απαιτούν χρόνο. Και τέλος, μια ισραηλινή επίθεση στο Ιράν θα μπορούσε να εκτροχιάσει τα πάντα. Ενώ οι συνομιλίες συνεχίζονται, ο Τραμπ θα πρέπει να συγκρατήσει αποτελεσματικά τον Νετανιάχου.