Λίβανος–Ισραήλ: Διαπραγματεύσεις υπό τη σκιά συγκρούσεων-Η Χεζμπολάχ ενώπιον στρατηγικού διλήμματος

Παρά το γεγονός ότι η συνάντηση υψηλού επιπέδου Ισραήλ-Λιβάνου στην Ουάσιγκτον σηματοδότησε το πρώτο ουσιαστικό άνοιγμα επικοινωνίας μεταξύ των δύο πλευρών μετά το 1993, η εξέλιξη αυτή δεν επιτρέπει ακόμη εύκολα συμπεράσματα ούτε δημιουργεί συνθήκες βεβαιότητας. Αντιθέτως, εντείνει το κλίμα επιφυλακτικότητας και αναμονής, καθώς το βασικό ζητούμενο παραμένει αμετάβλητο: η επίτευξη μιας εκεχειρίας που θα μπορούσε να αποτελέσει την αναγκαία προϋπόθεση για την έναρξη ουσιαστικών διαπραγματεύσεων.

Σπύρος Σιδέρης

Στον πυρήνα αυτής της σύνθετης εξίσωσης βρίσκεται η στάση της Χεζμπολάχ, η οποία καλείται να επαναπροσδιορίσει τη θέση της απέναντι σε μια διαδικασία που ενδέχεται να περιορίσει τον ρόλο, την πολιτική επιρροή και τη στρατηγική ελευθερία κινήσεών της.

Η συνάντηση μεταξύ της πρέσβειρας του Λιβάνου στις Ηνωμένες Πολιτείες, Νάντα Χαμάντα Μαούντ, και του Ισραηλινού ομολόγου της, Γεχιέλ Λάιτερ, υπό την αιγίδα του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, αποτέλεσε ένα βήμα με σαφή πολιτική βαρύτητα προς την κατεύθυνση μιας πιθανής διπλωματικής επανεκκίνησης.

Ωστόσο, η προοπτική μετατροπής αυτής της πρώτης επαφής σε επίσημη και άμεση διαπραγματευτική διαδικασία παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με την επίτευξη κατάπαυσης του πυρός, την ώρα που οι συγκρούσεις μεταξύ του ισραηλινού στρατού και της Χεζμπολάχ συνεχίζονται με σφοδρότητα σε περιοχές όπως το Μπιντ Τζμπέιλ και το Χιάμ.

Η Ουάσιγκτον δείχνει να αναγνωρίζει τη σημασία αυτού του όρου. Ο Μάρκο Ρούμπιο, σύμφωνα με λιβανικές πολιτικές πηγές, εμφανίζεται να κατανοεί την επιμονή της Βηρυτού στη σύνδεση της έναρξης των διαπραγματεύσεων με μια προηγούμενη εκεχειρία. Ωστόσο, μέχρι στιγμής δεν έχει διασφαλιστεί κάποια σαφής και δεσμευτική ισραηλινή ανταπόκριση. Ως εκ τούτου, η όλη διαδικασία παραμένει σε καθεστώς αναστολής, με το πεδίο των συγκρούσεων να εξακολουθεί να καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τον πολιτικό ορίζοντα.

• Την ίδια στιγμή, η συνάντηση στην Ουάσιγκτον έσπασε ένα μακροχρόνιο διπλωματικό ταμπού, ανοίγοντας τον δρόμο για άμεση επικοινωνία ανάμεσα στις δύο χώρες. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι οι διαπραγματεύσεις μπορούν να ξεκινήσουν άμεσα ή χωρίς προϋποθέσεις. Αντιθέτως, όπως επισημαίνουν πολιτικές πηγές στον Λίβανο, απαιτείται προηγουμένως η διαμόρφωση ενός σταθερού πλαισίου, μέσα στο οποίο θα αποτυπωθούν με σαφήνεια τα βασικά σημεία διαφωνίας και θα καθοριστούν οι όροι μιας ενδεχόμενης διαπραγματευτικής διαδικασίας.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, προκύπτει και μια ευρύτερη γεωπολιτική διάσταση: η προσπάθεια της λιβανικής πλευράς να αποσυνδέσει το λιβανικό ζήτημα από τις ευρύτερες διαβουλεύσεις μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν. Μια τέτοια εξέλιξη θα περιόριζε τη δυνατότητα της Τεχεράνης να αξιοποιεί το λιβανικό μέτωπο ως διαπραγματευτικό χαρτί και θα ενίσχυε παράλληλα τον ρόλο της Ουάσιγκτον ως βασικού διαμεσολαβητή στις εξελίξεις.

Στο εσωτερικό του Λιβάνου, η πολιτική ηγεσία εμφανίζεται ιδιαίτερα προσεκτική. Ο πρόεδρος της Βουλής Ναμπίχ Μπέρι τηρεί στάση αναμονής, επιδιώκοντας τη διαμόρφωση μιας ενιαίας εθνικής γραμμής σε συνεννόηση με τη Χεζμπολάχ. Παράλληλα, δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διατήρηση της εσωτερικής σταθερότητας και στην αποτροπή κάθε κινδύνου κοινωνικής ή σεχταριστικής έντασης, τονίζοντας ότι η εθνική ενότητα αποτελεί το ισχυρότερο όπλο απέναντι στις εξωτερικές πιέσεις και στις απόπειρες αποσταθεροποίησης.

• Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του Λιβάνου Ζοζέφ Αούν επιμένει στη σύνδεση των διαπραγματεύσεων με την επίτευξη εκεχειρίας, απορρίπτοντας κάθε διαδικασία που θα εξελισσόταν υπό συνθήκες στρατιωτικής πίεσης. Η στάση του αντανακλά μια προσπάθεια να παραμείνει ο έλεγχος της διαδικασίας εντός του λιβανικού πολιτικού πλαισίου, χωρίς να επιβληθούν εξωτερικές λύσεις ή τετελεσμένα.

Το κρίσιμο, ωστόσο, ερώτημα παραμένει η στάση της Χεζμπολάχ. Μέχρι στιγμής, η οργάνωση εμφανίζεται να απορρίπτει την προοπτική διαπραγματεύσεων με το Ισραήλ, εξακολουθώντας να αντιμετωπίζει τη στρατιωτική αντιπαράθεση ως το βασικό μέσο πίεσης. Πρόκειται όμως για μια θέση που ενδέχεται να καταστεί ολοένα δυσκολότερα διατηρήσιμη, ιδιαίτερα στην περίπτωση που διαμορφωθεί μια εκεχειρία με διεθνή κάλυψη και πολιτική στήριξη.

Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, η Χεζμπολάχ θα βρεθεί ενώπιον ενός σαφούς στρατηγικού διλήμματος: είτε να αποδεχθεί την εκεχειρία και να προσαρμοστεί, έστω εμμέσως, σε μια διαδικασία πολιτικής διαχείρισης της κρίσης, είτε να επιμείνει στη στρατιωτική επιλογή, διακινδυνεύοντας να βρεθεί αντιμέτωπη με αυξανόμενη πολιτική απομόνωση, τόσο στο εσωτερικό του Λιβάνου όσο και στο διεθνές επίπεδο.

Το δίλημμα αυτό αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία υπό το πρίσμα των εσωτερικών ισορροπιών της λιβανικής κοινωνίας. Η διατήρηση της στήριξης της σιιτικής βάσης αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη Χεζμπολάχ. Ωστόσο, η παρατεταμένη σύγκρουση ενδέχεται να οξύνει την κοινωνική κόπωση, να αυξήσει την πίεση στις τοπικές κοινότητες και να ενισχύσει τις φωνές που ζητούν μια πολιτική διέξοδο αντί της διαρκούς στρατιωτικής κλιμάκωσης.

• Την ίδια ώρα, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις, με την Ουάσιγκτον να επιχειρεί να διαμορφώσει τις συνθήκες που θα μπορούσαν να επιτρέψουν την έναρξη διαπραγματεύσεων. Ωστόσο, η αξιοπιστία των αμερικανικών δεσμεύσεων θα κριθεί στην πράξη, και συγκεκριμένα από το κατά πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες θα είναι διατεθειμένες και ικανές να ασκήσουν ουσιαστική πίεση στο Ισραήλ για την αποδοχή μιας κατάπαυσης του πυρός.

Συνολικά, η διαδικασία που βρίσκεται σε εξέλιξη δεν συνιστά απλώς μια ακόμη διπλωματική πρωτοβουλία, αλλά ένα πολύπλοκο γεωπολιτικό τεστ για όλους τους εμπλεκόμενους. Η έκβασή της θα εξαρτηθεί από τη σύγκλιση πολλών παραγόντων: από την πορεία των στρατιωτικών επιχειρήσεων και τις αποφάσεις της ισραηλινής ηγεσίας έως τη στάση της Χεζμπολάχ και το εύρος της αμερικανικής εμπλοκής.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η προοπτική έναρξης διαπραγματεύσεων παραμένει εύθραυστη. Και το ερώτημα για το πώς θα αντιδράσει τελικά η Χεζμπολάχ εξακολουθεί να αποτελεί τον καθοριστικό παράγοντα που θα κρίνει αν η περιοχή θα κινηθεί προς μια νέα φάση διπλωματικής αποκλιμάκωσης ή αν θα παραμείνει παγιδευμένη σε έναν νέο κύκλο έντασης και αβεβαιότητας.