Blackout δεδομένων: Ο αθέατος κίνδυνος πίσω από τον πόλεμο στο Ιράν

Η διεθνής προσοχή παραμένει στραμμένη στις στρατιωτικές εξελίξεις και στην ενεργειακή αναταραχή που προκαλεί ο πόλεμος στο Ιράν. Ωστόσο, ένας λιγότερο ορατός αλλά εξίσου κρίσιμος κίνδυνος αρχίζει να αναδύεται: το ενδεχόμενο ενός παγκόσμιου blackout δεδομένων. Μετά την κρίση στα Στενά του Ορμούζ, οι ανησυχίες δεν περιορίζονται πλέον μόνο στη ροή του πετρελαίου ή στις τιμές της ενέργειας, αλλά επεκτείνονται και στην ίδια τη λειτουργία του διαδικτύου, που αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της σύγχρονης οικονομίας. Οι φήμες και οι εκτιμήσεις για πιθανή στοχοποίηση των υποθαλάσσιων καλωδίων έχουν πολλαπλασιαστεί, διαμορφώνοντας ένα νέο πεδίο γεωπολιτικής έντασης: τον πόλεμο της ψηφιακής υποδομής.

Σπύρος Σιδέρης

Σύμφωνα με αναλύσεις που επικαλούνται διεθνή μέσα, όπως η Deutsche Welle, οι απειλές από την Τεχεράνη περί πλήγματος σε «τεχνολογικές υποδομές εχθρικών κρατών» έχουν εντείνει τους φόβους για επιθέσεις σε καλώδια που διέρχονται από τον Περσικό Κόλπο. Αν και πολλές από τις σχετικές πληροφορίες παραμένουν στο επίπεδο των φημών, η ίδια η συζήτηση αποκαλύπτει τη στρατηγική σημασία αυτών των δικτύων.

• Στην περιοχή του Κόλπου και των Στενών του Ορμούζ διέρχονται τουλάχιστον επτά βασικά υποθαλάσσια καλώδια, μεταξύ των οποίων τα Falcon, SeaMeWe-6, Asia–Africa–Europe-1 και άλλα σύνθετα δίκτυα που συνδέουν τη Μέση Ανατολή με την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική. Συνολικά, ευρύτερα δίκτυα που εκτείνονται έως και την Ερυθρά Θάλασσα και το στενό του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ μεταφέρουν έως και το 80% της παγκόσμιας διαδικτυακής κίνησης. Αυτό σημαίνει ότι οποιαδήποτε διαταραχή, ακόμη και τοπική, μπορεί να έχει παγκόσμιες επιπτώσεις.

Η λειτουργία αυτών των καλωδίων δεν περιορίζεται στην απλή μεταφορά δεδομένων μεταξύ δύο σημείων. Πρόκειται για πολύπλοκα δίκτυα που συνδέουν κέντρα δεδομένων, πλατφόρμες και υπηρεσίες σε πολλαπλές ηπείρους. Ένα καλώδιο όπως το SeaMeWe-6, με τεράστια χωρητικότητα που ξεπερνά τα 100 terabits ανά δευτερόλεπτο, υποστηρίζει κρίσιμες λειτουργίες του παγκόσμιου ψηφιακού οικοσυστήματος. Αν διακοπεί, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται σε μία περιοχή, αλλά επηρεάζουν αλυσιδωτά υπηρεσίες, από τραπεζικά συστήματα έως πλατφόρμες επικοινωνίας και cloud.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο αν ληφθεί υπόψη ότι πολλές δυτικές και διεθνείς εταιρείες βασίζονται πλέον σε data centers στον Κόλπο. Η αυξανόμενη επένδυση σε υποδομές τεχνητής νοημοσύνης στην περιοχή — είτε στο Άμπου Ντάμπι είτε στη Σαουδική Αραβία — ενισχύει ακόμη περισσότερο τη σημασία της. Εταιρείες όπως η OpenAI συνεργάζονται σε projects με τοπικούς εταίρους, ενώ η Meta έχει επενδύσει σε υποθαλάσσια καλώδια και σχετικές υποδομές, αν και ορισμένα έργα έχουν «παγώσει» λόγω της αστάθειας. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ένα πλήγμα σε καλώδια ή data centers θα μπορούσε να προκαλέσει όχι μόνο διακοπή υπηρεσιών, αλλά και σοβαρές επιπτώσεις στην ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης.

• Το ενδεχόμενο αυτό δεν είναι θεωρητικό. Το 2024, περιστατικά διακοπών καλωδίων στην Ερυθρά Θάλασσα προκάλεσαν αισθητές επιβραδύνσεις στο διαδίκτυο σε διάφορες περιοχές του κόσμου. Αυτά τα γεγονότα λειτουργούν ως προειδοποίηση για το τι θα μπορούσε να συμβεί σε μεγαλύτερη κλίμακα, εάν προκύψει μια συντονισμένη ή εκτεταμένη επίθεση.

Παράλληλα, η ίδια η γεωγραφία των καλωδίων δημιουργεί ένα στρατηγικό παράδοξο. Παρότι αρκετά από αυτά περνούν από τα Στενά του Ορμούζ, άλλα βρίσκονται εκτός της άμεσης εμβέλειας του Ιράν. Ωστόσο, η πιθανή εμπλοκή δρώντων όπως οι Χούθι στην Υεμένη θα μπορούσε να επεκτείνει τον κίνδυνο και σε άλλα κρίσιμα περάσματα, όπως το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, δημιουργώντας ένα ευρύτερο δίκτυο απειλής.

Σημαντικό είναι επίσης ότι η καταστροφή αυτών των καλωδίων δεν συνιστά μια «καθαρή» στρατηγική επιλογή. Το ίδιο το Ιράν εξαρτάται από αυτά για τη δική του διαδικτυακή συνδεσιμότητα. Μια εκτεταμένη επίθεση θα μπορούσε να οδηγήσει σε αυτο-υπονόμευση, απομονώνοντας τη χώρα ψηφιακά. Αυτό περιορίζει, χωρίς όμως να αποκλείει, ένα τέτοιο σενάριο.

• Απέναντι σε αυτούς τους κινδύνους, προτείνονται εναλλακτικές λύσεις, όπως η ενίσχυση των δορυφορικών δικτύων. Το σύστημα Starlink της SpaceX εμφανίζεται ως μία από τις ταχύτερες επιλογές, καθώς δεν εξαρτάται από υποθαλάσσια υποδομή. Ωστόσο, η λύση αυτή εγείρει σοβαρά ζητήματα κυριαρχίας δεδομένων και ασφάλειας, καθώς τα δεδομένα διακινούνται μέσω ιδιωτικών εταιρειών, κυρίως αμερικανικών.

Τελικά, ο κίνδυνος ενός blackout δεδομένων δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό ζήτημα. Πρόκειται για ένα νέο πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, όπου η ενέργεια, η οικονομία και η ψηφιακή υποδομή συνδέονται άρρηκτα. Ο πόλεμος στο Ιράν ανέδειξε ότι, πέρα από τα πεδία μάχης, η σύγκρουση μπορεί να μεταφερθεί και στο επίπεδο των δικτύων που στηρίζουν τον σύγχρονο κόσμο. Και σε αυτό το πεδίο, οι επιπτώσεις ενδέχεται να αποδειχθούν εξίσου — αν όχι περισσότερο — καταλυτικές.