Ρεπορτάζ libre: Απλοί τρόποι “απεξάρτησης” από τα social media-Τι λένε όσοι το κατάφεραν

Αλήθεια, έχετε αναρωτηθεί ποτέ πόση ώρα την ημέρα ξοδεύετε μπροστά από την οθόνη του υπολογιστή ή του κινητού σας τηλεφώνου σερφάροντας στα πάσης φύσεως social media; Ειδικά αν είστε μικρότερος/η από 54 ετών, ο χρόνος που σπαταλάτε (ή επενδύετε, όπως το βλέπει κανείς) είναι το λιγότερο δύο ώρες κάθε μέρα. Φαίνεται πολύ ή λίγο;

Νίκος Γιαννόπουλος

Εχουμε λόγους να πιστεύουμε ότι το διάστημα είναι υπερβολικά πολύ. Έχει υπολογιστεί ότι ο μέσος χρήστης του διαδικτύου βρίσκεται στα social 2 με 2 1/2 ώρες την μέρα, “επίδοση” που μεταφράζεται σε 876 ώρες το χρόνο ή σχεδόν 37 ημέρες ετησίως. Παραπάνω από ένα μήνα το χρόνο δηλαδή.

Είναι προφανές βέβαια ότι ανάλογα την ηλικιακή ομάδα στην οποία ανήκει ο καθένας υπάρχουν έντονες διαφοροποιήσεις (όπως παλαιότερα υπήρχε στα σχετικά στατιστικά για την παρακολούθηση τηλεόρασης).

Όπως μπορείτε εύκολα να φανταστείτε η ηλιακιακή ομάδα των εφήβων και των νεαρών ενηλίκων (μέχρι 24 ετών) κρατά τα σκήπτρα και με μεγάλη διαφορά. Οι συγκεκριμένοι άνθρωποι μένουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για περισσότερες από τρεις ώρες την ημέρα ενώ υπάρχουν χώρες όπως οι ΗΠΑ που το σχετικό νούμερο ανεβαίνει στις 5 ώρες.

• Κάτι λιγότερο από τρεις ώρες ημερησίως απασχολούνται τα άτομα που βρίσκονται από τα 25 μέχρι και 34 τα οποίοι χρησιμοποιούν τα social όχι μόνο για διασκέδαση αλλά και για ενημέρωση ή ακόμα και για επαγγελματική απασχόληση.

Η κατάσταση αρχίζει και αλλάζει στις ηλικιακές ομάδες που βρίσκονται τα άτομα πάνω από 35 ετών. Ο ημερήσιος χρόνος παραμονής στα social μειώνεται στις δύο ώρες, αν μιλήσουμε για άτομα που βρίσκονται μέχρι τα 44 και στην 1,5 ώρα στο γκρουπ των ανθρώπων που βρίσκονται από τα 45 μέχρι τα 54 έτη.

Στους μεγαλύτερους των 55 ετών, η χρήση μειώνεται κατά πολύ, κάτω από τη μία ώρα ημερησίως, κάτι μάλλον αναμενόμενο λόγω της έλειψης εξοικείωσης με τα μέσα ειδικότερα και την τεχνολογία γενικότερα.

Μείωσε το χρόνο, μπορείς!

• Εδώ ανοίγει η συζήτηση για το αν πρέπει και πως μπορεί να μειωθεί ο χρόνος που βρισκόμαστε ενεργοί μέσα στις πάσης φύσεως πλατφόρμες.

Το αν πρέπει έχει μία μάλλον πολύ απλή απάντηση. Με τον αλγόριθμο να δουλεύει στο φουλ, όσο πιο πολύ ώρα περνά κανείς στα social, τόσο πιο “ενδιαφέρον” περιεχόμενο θα προκύπτει για να παρακολουθεί. Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπως έχουμε γράψει και άλλη φορά στο Libre, είναι φτιαγμένα έτσι ώστε να εθίζουν τον χρήστη με στόχο την αναζήτηση νέου περιεχόμενου.

Το πρόβλημα έχει να κάνει με το πως αυτό επιτυγχάνεται προκειμένου κανείς να έχει περισσότερο ελεύθερο χρόνο για συναναστροφές στην πραγματική ζωή και λιγότερη έκθεση στις ηλεκτρονικές συσκευές.

Η αλήθεια είναι ότι υπάρχουν κάποια τρικ.

Για τους νεότερους χρήστες, έχει παρατηρηθεί ότι η χρήση των λειτουργιών «καθημερινού ορίου χρόνου» που παρέχουν πλατφόρμες όπως το Instagram ή το TikTok μπορούν να βοηθήσουν αποφασιστικά. Το ίδιο μπορεί να γίνει και με το λεγόμενο passcode πέρα από το όριο του οποίου την ημέρα δεν επιτρέπεται η παραμονή.

Μπορείτε επίσης να απενεργοποιήσετε όλες τις ειδοποιήσεις που σας τραβούν πίσω στην εφαρμογή κάθε λίγα λεπτά με συνέπεια να επιστρέφετε κάθε λίγο και λιγάκι στο κινητό σας. Αυτή η πρακτική θα σας βοηθήσει να κερδίσετε πίσω κάποιο ποσοστό από τη χαμένη σας συγκέντρωση.

Πολλοί δοκιμάζουν με επιτυχία να κλείνουν προσωρινά τους λογαριασμούς τους. Γι’ αυτό το βήμα βέβαια χρειάζεται περισσότερη αυτοπειθαρχία αλλά εφόσον επιτευχθεί, τα αποτελέσματα μπορεί να είναι σπουδαία. Ιδιαίτερα ενεργοί χρήστες των social το δοκιμάζουν για χρονικά διαστήματα και έτσι αποφορτίζονται συναισθηματικά από την υπερέκθεση.

Πριν δύο χρόνια χρήστης του reddit έγραφε χαρακτηριστικά: “Πήρα την απόφαση να απενεργοποιήσω τους λογαριασμούς μου στα social media (instagram, facebook, X, TikTok). Πιστεύω πώς η υπερκατανάλωση περιεχομένου με οδηγούσε συχνά σε πνευματική εξάντληση και αίσθημα χαμένου χρόνου. Ψάχνοντας το λίγο περισσότερο, διάβασα έρευνες που δείχνουν ότι η διακοπή των social media έχει θετικό αντίκτυπο σε πολλούς τομείς. Ελπίζω πως η απομάκρυνση μου από αυτές τις πλατφόρμες θα βελτιώσει την προσοχή και την συγκέντρωση μου. Αυτή την περίοδο θέλω να αυτοπαρατηρηθώ και να ανακαλύψω αν σε αυτές τις πλατφόρμες υπάρχουν στοιχεία για μένα με αληθινή αξία. Τι ανάγκες μου κάλυπταν, με τι μπορώ να τις αντικαταστήσω; Για παράδειγμα γιατί στο διάλειμμα μου το πρώτο που έκανα ήταν να μπω στα σοσιαλ; Αντί να ξεκουράζω τον εγκέφαλο μου τον γέμιζα με έναν όγκο αχρήστων πληροφοριών. Γιατί να θέλω να βλέπω τις «ζωές» των άλλων, ακόμα και των φίλων;”

Και κάποιος του απάντησε: “Μπραβο σου! Είμαι δυο χρόνια χωρις social media και έχω δει πολυ μεγάλη διαφορά. Αυτό που έμαθα προσωπικά από αυτήν την εμπειρία είναι το παρακάτω: Το μεγαλύτερο ψέμα που μας πάσαραν οι εταιρείες κοινωνικής δικτύωσης (Facebook, Instagram κτλπ) είναι η ιδέα του “Stay connected with your friends and family”. Η πραγματικότητα είναι ότι το να κοιτάς τα stories/posts των φίλων σου δεν είναι ένας ουσιαστικός τρόπος επικοινωνίας μαζί τους. Απλά τους βλέπεις από μακριά χωρίς να ξέρεις πως πραγματικά είναι/πως νιώθουν/τι κάνουν”.

Ζήτημα (και) θέλησης  

Εσύ θέλεις; Και αν θέλεις, μπορείς;

Μην νομίζεις πάντως ότι έχει μεγάλη διαφορά από μία προσπάθεια διακοπής ενός άλλου εθισμού.

Οι ιατρικές έρευνες έχουν καταδείξει άλλωστε ότι ο εθισμός στα social media συχνά συγκρίνεται από τους ειδικούς με άλλες μορφές συμπεριφορικού εθισμού, κυρίως με τον εθισμό στον τζόγο.

Οι πλατφόρμες λειτουργούν με το ίδιο μοτίβο που χρησιμοποιούν τα τυχερά παιχνίδια: Δεν ξέρεις πότε θα πάρεις likes, σχόλια ή νέους followers.

Αυτή η «αβεβαιότητα ανταμοιβής» κρατά τον χρήστη να ελέγχει συνεχώς το κινητό.

Η αρχή αυτή βασίζεται στη θεωρία της Variable Ratio Reinforcement, έναν μηχανισμό της συμπεριφορικής ψυχολογίας.

Όπως κάποιος τραβά τον μοχλό σε ένα φρουτάκι, έτσι και ο χρήστης των social αφενός κάνει συνεχές refresh και αφετέρου ανοίγει την εφαρμογή πολλές φορές την ημέρα.

Κάθε ειδοποίηση ενεργοποιεί το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου, που σχετίζεται με τη νευροδιαβιβαστική ουσία ντοπαμίνη. Παίρνουμε, έτσι, αυτό που θέλουμε και προσωρινά ικανοποιούμαστε.

Μέχρι το κουδούνισμα της επόμενης ειδοποίησης…