Roma Child VOICE: Όταν η παιδική αθωότητα διακόπτεται απότομα- Μια έρευνα που σοκάρει

Η παιδική ηλικία είναι ένας ιερός χρόνος ανάπτυξης, μάθησης και παιχνιδιού. Ωστόσο, για πολλές νεαρές κοπέλες και αγόρια σε κοινότητες Ρομά, η μετάβαση στην ενήλικη ζωή συμβαίνει βίαια και πρόωρα. Τα αποτελέσματα της έρευνας του έργου Roma Child VOICE, που υλοποίησε το Ινστιτούτο Prolepsis σε συνεργασία με την Ένωση Ελλήνων Ρομά Διαμεσολαβητών, φέρνουν στο φως συγκλονιστικά δεδομένα για το φαινόμενο των πρώιμων γάμων και της εφηβικής εγκυμοσύνης στην Ελλάδα. 

Ρούλα Σκουρογιάννη

Η σκληρή πραγματικότητα των αριθμών

Η έρευνα, η οποία εστίασε στις κοινότητες του Ασπροπύργου, του Δήμου Σπάτων-Αρτέμιδας και των Αχαρνών, κατέγραψε περιπτώσεις όπου η παιδική αθωότητα διακόπτεται απότομα. Σύμφωνα με τα στοιχεία:

• Ηλικία γάμου: Για τις γυναίκες ξεκινά από τα 12 έτη και φτάνει έως τα 27, ενώ για τους άνδρες το εύρος κυμαίνεται από τα 12 έως τα 28 έτη.
• Πρώτη εγκυμοσύνη: Τα κορίτσια γίνονται μητέρες ήδη από την ηλικία των 13 ετών, ενώ οι νεαροί άνδρες γίνονται πατέρες από τα 14.
• Προκαθορισμένο μέλλον: Σε ορισμένες ακραίες περιπτώσεις, η συμφωνία για έναν μελλοντικό γάμο πραγματοποιείται όταν το παιδί είναι μόλις 10 ετών.

Παρά τα ανησυχητικά αυτά νούμερα, η έρευνα ανέδειξε μια χαραμάδα ελπίδας: η ίδια η κοινότητα αρχίζει να οραματίζεται ένα διαφορετικό μέλλον.

Η πλειονότητα των συμμετεχόντων δήλωσε πως η «ιδανική» ηλικία γάμου θα έπρεπε να είναι μεταξύ 18 και 24 ετών. Η φράση ενός πατέρα από τον Ασπρόπυργο συμπυκνώνει την ουσία του προβλήματος: «Δεν θέλω τα παιδιά μου να παντρευτούν τόσο νωρίς όπως εγώ. Τα παιδιά δεν πρέπει να γεννάνε παιδιά».

Οι αόρατοι κίνδυνοι για την υγεία και το μέλλον

Ο πρώιμος γάμος δεν είναι απλώς μια κοινωνική πρακτική: είναι μια κατάφωρη παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με ολέθριες συνέπειες. Η εφηβική εγκυμοσύνη συνοδεύεται από σοβαρούς ιατρικούς κινδύνους, όπως η προεκλαμψία, οι αιμορραγίες και οι λοιμώξεις, θέτοντας σε κίνδυνο τη ζωή τόσο της νεαρής μητέρας όσο και του βρέφους.

Πέρα από το σώμα, πλήττεται βαθιά και η ψυχή. Τα ποσοστά κατάθλιψης, άγχους και συναισθηματικής απομόνωσης είναι εξαιρετικά υψηλά, ενώ η πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας εντός των οικισμών παραμένει σχεδόν ανύπαρκτη.

Το αποτέλεσμα είναι ένας φαύλος κύκλος: η διακοπή του σχολείου οδηγεί στην έλλειψη εφοδίων, η οποία με τη σειρά της διαιωνίζει τη φτώχεια και τον κοινωνικό αποκλεισμό από γενιά σε γενιά. 

Στρατηγικές αλλαγής: Οι προτάσεις προς την Πολιτεία

Με γνώμονα τα ευρήματα της έρευνας, το Ινστιτούτο Prolepsis κατέθεσε μια σειρά από τεκμηριωμένες προτάσεις πολιτικής, οι οποίες προέκυψαν μέσα από τον διάλογο με την ίδια την κοινότητα:

1. Εκπαίδευση ως ανάχωμα: Παροχή ισχυρών κινήτρων για την παραμονή των κοριτσιών στο σχολείο και ειδική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών.
2. Σεξουαλική αγωγή στο πεδίο: Διοργάνωση βιωματικών εργαστηρίων για την αναπαραγωγική υγεία απευθείας στους οικισμούς, με τη συμμετοχή Ρομά διαμεσολαβητών.
3. Θεσμική θωράκιση: Αυστηρή εφαρμογή του νομοθετικού πλαισίου και συστηματική καταγραφή των πρώιμων γάμων και γεννήσεων.
4. Αξιοπρεπείς συνθήκες διαβίωσης: Βελτίωση της στέγασης και των υποδομών για τον περιορισμό του κοινωνικού περιθωρίου.
5. Σχεδιασμός «μαζί» με την κοινότητα: Ενδυνάμωση του ρόλου των Κέντρων Κοινότητας και ενεργός συμμετοχή των Ρομά στη λήψη αποφάσεων.

Η φωνή των ειδικών και των θεσμών

Στην πρόσφατη παρουσίαση των αποτελεσμάτων, κορυφαίοι εκπρόσωποι διεθνών οργανισμών υπογράμμισαν την επείγουσα ανάγκη για δράση. Ο Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του Συμβουλίου της Ευρώπης, Michael O’Flaherty, σημείωσε ότι οι γυναίκες Ρομά είναι οι πραγματικοί «φορείς αλλαγής», ενώ ο Γιώργος Σταμάτης (Συμβούλιο της Ευρώπης & Βουλευτής Επικρατείας) ήταν ξεκάθαρος: «Οι γάμοι ανηλίκων δεν είναι έθιμο, είναι παραβίαση δικαιωμάτων».

Η Ελένη Τσετσέκου από το Συμβούλιο της Ευρώπης υπενθύμισε πως η εκπαίδευση ενός κοριτσιού ισοδυναμεί με την εκπαίδευση μιας ολόκληρης κοινότητας, ενώ η Γενική Διευθύντρια του Ινστιτούτου Prolepsis, Αφροδίτη Βελουδάκη, τόνισε πως οι συστάσεις αυτές αποτελούν ένα εργαλείο για την προστασία των παιδιών που η Πολιτεία οφείλει να αξιοποιήσει.

Ολοκληρώνοντας, ο Κωνσταντίνος Παϊτέρης, Πρόεδρος της Ένωσης Ελλήνων Ρομά Διαμεσολαβητών, απηύθυνε έκκληση για μετάβαση από τα λόγια στην πράξη, με έμφαση στην επαγγελματική κατάρτιση και την ουσιαστική ενημέρωση. 

Επόμενο βήμα: Οι αναλυτικές συστάσεις της έρευνας θα προωθηθούν επίσημα στα αρμόδια Υπουργεία στα τέλη Μαρτίου.