“Η Κύπρος κείται πλησίον και όχι… μακράν”- Η διπλή σκοπιμότητας της δήλωσης Δένδια

Ελάχιστοι παρατήρησαν ότι ο υπουργός Άμυνας Νίκος Δένδιας, κατά την συνάντησή του με τον Κύπριο ομόλογό του εξ’ αφορμής της αποστολής στη Μεγαλόνησο των φρεγατών “Κίμων” και “Ψαρά” και τεσσάρων F16 Viper, δήλωσε την απόλυτη συμπαράσταση στη Λευκωσία και είπε εμφατικά ότι “η Κύπρος δεν κείται μακράν αλλά πλησίον”.

Η αναφορά Δένδια πλην του ότι υποδηλώνει την εφαρμογή του ενιαίου αμυντικού χώρου με την Κύπρο έχει και ιστορικές καταβολές και μάλιστα με δύο ερμηνείες. Ας ανατρέξουμε στο παρελθόν:

Μία από τις μελανές σελίδες της σύγχρονης εποχής στις σχέσεις μας με την Κύπρο ήταν η ελλαδική στάση κατά την δεύτερη τουρκική εισβολή. Η νεοπαγής και εύθραυστη κυβέρνηση Κωνσταντίνου Καραμανλή, τρεις μόλις βδομάδες μετά την παράδοση της διακυβέρνησης από τους στρατηγούς στο περιθώριο της τουρκικής απόβασης στην Κύπρο και του χουντικού πραξικοπήματος αποφάσισε, σε μια από τις πιο δραματικές καμπές της σύγχρονης νεοελληνικής ιστορίας, ότι δεν μπορούσε να βοηθήσει την Κύπρο, σταθμίζοντας την κατάσταση στο εσωτερικό και τις ισορροπίες στον ελληνικό στρατό, αποφεύγοντας, ουσιαστικά, και τις οποιεσδήποτε πιθανότητες εμπλοκής σε έναν ελληνοτουρκικό πόλεμο.

Την απόφαση της κυβέρνησής του ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής στο διάγγελμά του, στις 10.00 το βράδυ του 15Αύγουστου του 1974. Την ώρα που η τουρκική προέλαση συνεχιζόταν προς την Αμμόχωστο και προς τα δυτικά του νησιού, είπε τα εξής, για την ελληνική αδυναμία συμπαράστασης στην Κύπρο: “Η ένοπλος αντιμετώπισις των Τούρκων εις την Κύπρον καθίστατο αδύνατος και λόγω αποστάσεως και λόγω των γνωστών τετελεσμένων γεγονότων. Και δεν ήτο δυνατόν να επιχειρηθή χωρίς τον κίνδυνον εξασθενήσεως της αμύνης αυτής ταύτης της Ελλάδος.”

Το συγκεκριμένο απόσπασμα της ομιλίας Καραμανλή αποδόθηκε (ελαστικά αν όχι ατεκμηρίωτα) με την φράση “η Κύπρος κείται μακράν” και έκτοτε συνδέεται με την αδυναμία/απροθυμία της Ελλάδας να υπερασπίσει την ασφάλεια της Μεγαλονήσου. Αρκετοί, βεβαίως, επισημαίνουν πώς η συγκεκριμένη αναφορά αδικεί ή και διαστρεβλώνει τις προθέσεις του Κωνσταντίνου Καραμανλή διότι παραβλέπει τις ειδικές συνθήκες της εποχής στην Αθήνα.

Αποτελεί μία αναδρομική στάση της Ελλάδας έναντι της Κύπρου η δήλωση Δένδια; Ακόμα και έμμεση κριτική σε όσα δεν μπόρεσε να πράξει το 1974 η κυβέρνηση Καραμανλή; Μάλλον όχι, θα λέγαμε, αν σκεφτεί κανείς πώς ο υπουργός Άμυνας, πέραν του πατριωτικού προφίλ που έχει δικαίως επιδείξει τα τελευταία χρόνια είναι από τους πλέον ένθερμους θιασώτες του “καραμανλισμού” στη Ν.Δ. Θα αποτελούσε πολιτική αυτοχειρία κάτι τέτοιο.

Το πιθανότερο είναι πώς ο Νίκος Δένδιας με την δήλωση “η Κύπρος κείται πλησίον και όχι μακράν” επιχείρησε να διαχωρίσει τη θέση του από μία άλλη εκφορά της ίδιας δήλωσης που είχε, όμως, διαφορετικό νόημα από την ομολογία της ελληνικής αδυναμίας να σταθεί στο πλευρό της Λευκωσίας το 1974.

Διότι την ίδια δήλωση έκανε πριν καιρό ο καθηγητής και υφυπουργός Εξωτερικών της κυβέρνησης του Κώστα Σημίτη, Χρήστος Ροζάκης, κάτι που αποτέλεσε και τον πυρήνα μιας συγκεκριμένης προσέγγισης ως προς το Κυπριακό από αρκετούς στην Αθήνα. Αναλυτές και πολιτικούς που συνέκλιναν στην σχολή του σημιτικού εκσυγχρονισμού.

Ο κ. Ροζάκης έχει υποστηρίξει ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να περιμένει «επ’ άπειρον» την επίλυση του Κυπριακού για να λύσει τα δικά της προβλήματα με την Τουρκία.
«Κείται μακράν» στην πράξη, είχε πει, υπό την άποψη ότι η Κύπρος, παρά τους ιστορικούς και εθνικούς δεσμούς, βρίσκεται γεωγραφικά και πολιτικά μακριά από την ηπειρωτική Ελλάδα, κάτι που υπαγορεύει ένα διαφορετικό πλαίσιο σχέσεων. Κάτι ανάλογο είχε δηλώσει (εδώ) και για το Καστελλόριζο και την εγγύτητά του με τις τουρκικές ακτές αλλά και την απόστασή του από την ηπειρωτική Ελλάδα.

Με την δήλωσή του, λοιπόν, ο Νίκος Δένδιας επιτυγχάνει δύο πράγματα: πρώτον, με καθυστέρηση 52 ετών αναλαμβάνει αυτός να διατυπώσει αυτοκριτική εκ μέρους της Αθήνας για την ολιγωρία έναντι της τουρκικής εισβολής που περιέγραψε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, και, δεύτερον, εμφανίζεται ως εκπρόσωπος του “πατριωτικού χώρου” ασκώντας κριτική και διαχωρίζοντας τη θέση του από την σημιτική περίοδο και τις απόψεις Ροζάκη.

Εάν λάβει κανείς υπόψη του ότι αρκετά στελέχη του ΠΑΣΟΚ εκείνης της περιόδου έχουν προσχωρήσει -“επιτυχώς” και με πολλά εύσημα- στη Ν.Δ, η σκοπιμότητα της συγκεκριμένης αναφοράς γίνεται ακόμα πιό σαφής.