Ο “κάθετος διάδρομος” και μία νέα στρατηγική για τα Βαλκάνια

Ακόμα κι αν αύριο Τραμπ, Πούτιν και Ζελένσκι βάλουν τις υπογραφές τους σε μία συμφωνία ειρήνευσης και η Ε.Ε συναινέσει, οι ειδικοί υποστηρίζουν πώς η κεντρική απόφαση απεξάρτησης της Ευρώπης από το φυσικό αέριο δεν θα μεταβληθεί. Θα ήταν, άλλωστε, παράδοξο όταν οι Βρυξέλλες υλοποιούν το σχέδιο της λεγόμενης “πολεμικής οικονομίας”, θεωρώντας την Ρωσία “υπαρξιακή απειλή”, να προσδεθούν στο ενεργειακό άρμα της Μόσχας όπως συνέβη τις δύο τελευταίες δεκαετίες που συνέπεσαν με το γερμανικό οικονομικό “θαύμα” που στηρίχτηκε στα φθηνά ρωσικά καύσιμα.

Αλλά ακόμα και στην περίπτωση που ο Πούτιν κατορθώσει να συμπεριλάβει σε μία τέτοια συμφωνία και την σταδιακή άρση κάποιων κυρώσεων, το άνοιγμα της ρωσικής στρόφιγγας θα καθυστερήσει πολύ.

Τούτων δοθέντων, η Ευρώπη εισέρχεται σε μία μακρά περίοδο εξάρτησης από το αμερικανικό LNG (με ελάχιστες εναλλακτικές πηγές και κυρίως το αζέρικο φυσικό αέριο μέσω Τουρκίας) και κατ’ επέκταση αποκτούν μεγάλη αξία οι εσωτερικές (ευρωπαϊκές) διασυνδέσεις και ιδιαίτερα ο σχεδιαζόμενος “κάθετος διάδρομος” από το λιμάνι της Αλεξανδρούπολης προς την Βουλγαρία, τη Ρουμανία και την Ουκρανία με διακλαδώσεις προς τα δυτικά Βαλκάνια και την ανατολική Ευρώπη.

Μένει να ξεπεραστούν οι αγκυλώσεις των Βρυξελλών και να χρηματοδοτηθούν έργα υποδομής από λιγότερο αναπτυγμένες χώρες της περιοχής και η επιμονή κάποιων –όπως ο Όρμπαν- να κρατούν ισορροπίες με τη Μόσχα.

Σε κυβερνητικούς και επιχειρηματικούς κύκλους στην Αθήνα ωριμάζει, σύμφωνα με αρκετές ενδείξεις, η ιδέα ότι στρατηγικά ο “κάθετος διάδρομος” δεν πρέπει να παραμείνει μόνο ένας ενεργειακός δίαυλος αλλά να αποκτήσει πρόσθετα χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα, να κατασκευασθεί παράλληλα σε αυτόν και ένας σιδηροδρομικός- εμπορικός άξονας που να συνδέει την Αλεξανδρούπολη (και εμμέσως, μέσω Εγνατίας οδού, και την Θεσσαλονίκη) με την ανατολική Ευρώπη.

Ένα τέτοιο σχέδιο θα δημιουργούσε πολλαπλά οφέλη για την Ελλάδα:

πρώτον, οικονομικά, αφού η πύλη της Αλεξανδρούπολης δεν θα είναι μόνο σταθμός μεταφόρτωσης φυσικού αερίου αλλά και μία από τις μεγαλύτερες εμπορικές εισόδους στην Ευρώπη,

δεύτερον, γεωπολιτικά, καθώς προοπτικά θα μπορούσε να διευκολύνει το εμπόριο που τώρα περιορίζεται μόνο από τις θαλάσσιες οδού μέσω των Στενών, κάτι που θα προκαλούσε μερική απεξάρτηση από μία διαδρομή που τώρα ελέγχει κατά μείζονα λόγο η Τουρκία.

Η σκέψη -που αναπτύσσεται- έχει στρατηγική αξία και πρέπει να είναι το επόμενο βήμα από την κυβέρνηση και την όποια επόμενη. Θα εκτοξεύσει τον ρόλο της χώρας στην ευρύτερη περιοχή, είτε αυτόνομα είτε στον ανταγωνισμό με την Τουρκία.

Κάτι τέτοιο, βεβαίως, προϋποθέτει νέα εθνική στρατηγική και στο πλαίσιο αυτής την επιστροφή της Ελλάδας στον βαλκανικό της περίγυρο, αυτόν που, δυστυχώς, τα τελευταία αρκετά χρόνια εγκατέλλειψε.

Παράδειγμα είναι η πρόσφατη συμφωνία της HELLENiQ ENERGY με την κυβέρνηση της Βόρειας Μακεδονίας για την ενεργοποίηση ενός παλιού αγωγού μήκους 213 χλμ., που συνδέει τη Θεσσαλονίκη με τα Σκόπια και δεν χρησιμοποιείται από το 2013. Πρόκειται να μεταφέρει πετρελαιοειδή προϊόντα (κυρίως diesel) και πιθανόν και άλλα καύσιμα από το διυλιστήριο της Θεσσαλονίκης προς τη Βόρεια Μακεδονία στην εγκατάσταση της ΟΚΤΑ.

Και σε ένα τέτοιο πλαίσιο η κυβέρνηση οφείλει να υπερβεί τα στερεότυπα που διατρέχουν την δεξιά εκλογική της βάση και να χειραφετηθεί επιτέλους απέναντι σε εκείνους (δικοί της βουλευτές και υπουργοί) που κραύγαζαν κατά της Συμφωνίας των Πρεσπών. Θα ήταν τολμηρή αλλά λογική και στρατηγική κίνηση ακόμα και μία επίσκεψη του πρωθυπουργού στα Σκόπια: αφενός για να υπενθυμίσει τις ρήτρες της συμφωνίας που παραβιάζει το κυβερνητικό υπερδεξιό VMRO, αφετέρου για να επισημάνει ότι οι μεγάλες αποφάσεις για την περιοχή πρέπει να περνάνε από την Αθήνα.

Είναι, άραγε, λογικό όταν κρατάς (σωστά) ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας και συνεργασίας με τον εξ ανατολών αναθεωρητή γείτονα που σε απειλεί να υποβαθμίζεις την αξία της οικονομικής και γεωπολιτικής παρουσίας σου στα βόρεια σύνορά σου (με γείτονες που δεν σε απειλούν αλλά μπορούν να εξαρτώνται οικονομικά και ενεργειακά από εσένα) για να μην στενοχωρήσεις εκλογικά εθνικιστικά ακροατήρια;

Για να συμβεί αυτό, βεβαίως, προϋποθέτει και την σχετική αυτοκριτική εκ μέρους της κυβέρνησης αλλά και την υπέρβαση των γνωστών συνδρόμων. Αλλά έτσι δεν οικοδομούνται οι στρατηγικές και δεν αυξάνει το γεωπολιτικό αποτύπωμα μιας χώρας;