Peccioli: Το μικρό ιταλικό χωριό από σκουπιδότοπος έγινε πρότυπο ενεργειακής αυτάρκειας και μουσείο σύγχρονης τέχνης

Στους λόφους της Τοσκάνης, ανάμεσα σε αμπελώνες, ελαιώνες και χωράφια σιταριού, ορθώνονται γιγαντιαίες ανθρώπινες μορφές που μοιάζουν να ξεπροβάλλουν από τη γη. Λίγο πιο πέρα, μαμούθ θυμίζουν μια άλλη εποχή. Δεν πρόκειται για σκηνές επιστημονικής φαντασίας, αλλά για το τοπίο του Peccioli — ενός μικρού ιταλικού χωριού περίπου 4.600 κατοίκων που κατάφερε να μετατρέψει έναν παλιό σκουπιδότοπο σε μοχλό βιώσιμης ανάπτυξης, πολιτισμού και ενεργειακής αυτονομίας.

Επιμέλεια

Ρούλα Μαντή

Από τα απορρίμματα… στην ηλεκτρική ενέργεια

Στη δεκαετία του 1990, όταν άλλαξαν οι κανονισμοί διαχείρισης απορριμμάτων, η δημοτική αρχή του Peccioli πήρε μια ριζοσπαστική απόφαση: αντί να εγκαταλείψει τον χώρο υγειονομικής ταφής, να τον αναβαθμίσει.

Σήμερα, η μονάδα επεξεργάζεται τα μη ανακυκλώσιμα απορρίμματα με μηχανικές και βιολογικές μεθόδους. Καθώς τα απορρίμματα αποσυντίθενται, παράγεται βιοαέριο. Το μεθάνιο — ένα ιδιαίτερα ισχυρό αέριο του θερμοκηπίου — συλλέγεται και μετατρέπεται σε ηλεκτρική ενέργεια, η οποία διοχετεύεται στο εθνικό δίκτυο.

Η εγκατάσταση παράγει αρκετή ενέργεια για να καλύψει περίπου 5.000 νοικοκυριά ετησίως, καθιστώντας την πόλη ενεργειακά αυτάρκη.

Δεν πρόκειται βέβαια για ένα πλήρως «μηδενικό» σύστημα αποβλήτων ή εκπομπών. Οι χωματερές ενέχουν πάντα κινδύνους — από διαχείριση λυμάτων έως διαρροές μεθανίου, εάν δεν ελεγχθούν σωστά. Περιβαλλοντικές οργανώσεις, όπως το WWF, έχουν εκφράσει αντιρρήσεις για ενδεχόμενη επέκταση της μονάδας, υποστηρίζοντας ότι η αύξηση της δυναμικότητας μπορεί να παγιώσει την εξάρτηση από την ταφή απορριμμάτων αντί να προωθήσει ένα αυστηρό μοντέλο μηδενικών αποβλήτων.

Κι όμως, σε σύγκριση με έναν εγκαταλελειμμένο σκουπιδότοπο, το μοντέλο του Peccioli θεωρείται σαφώς πιο βιώσιμο.

Οικονομία με τοπικό αποτύπωμα

Η μονάδα λειτουργεί από εταιρεία τοπικής ιδιοκτησίας. Τα έσοδα μοιράζονται μεταξύ του δήμου και περίπου 900 κατοίκων που επένδυσαν στο εγχείρημα.

Το 2024, η διαχείριση απορριμμάτων απέφερε σχεδόν 50 εκατομμύρια ευρώ — ποσό που επανεπενδύθηκε στην τοπική κοινωνία: υποδομές, πολιτιστικά έργα, φεστιβάλ, τεχνολογικές πρωτοβουλίες.

Το αποτέλεσμα; Ένα χωριό που μεταμορφώθηκε σε υπαίθριο μουσείο σύγχρονης τέχνης.

Οι «Γίγαντες» και το υπαίθριο μουσείο

Το Peccioli είναι διάσπαρτο με σύγχρονες εγκαταστάσεις. Οι εντυπωσιακοί «Γίγαντες» του Πολωνού καλλιτέχνη Miroslaw Balka μοιάζουν να αναδύονται από το τοπίο, ενώ το έργο Endless Sunset του Ιταλού Patrick Tuttofuoco ενώνει το ιστορικό κέντρο με τις νεότερες γειτονιές.

Το 2023 άνοιξε και το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης σε Ανοιχτό Χώρο (MACCA), φιλοξενώντας περισσότερα από 600 έργα καλλιτεχνών από όλο τον κόσμο.

Περίπου 27.000 επισκέπτες ταξίδεψαν πέρυσι για να δουν από κοντά αυτό το μοναδικό μείγμα τέχνης και τοπίου.

Το «Χωριό των Χωριών»

Το 2024, το Peccioli κέρδισε τον εθνικό διαγωνισμό «Il Borgo dei Borghi» που διοργανώνει το Rai — μια πρωτοβουλία που προβάλλει μικρά αλλά ξεχωριστά ιταλικά χωριά.

Ο διαγωνισμός αναδεικνύει κάθε χρόνο έναν οικισμό από καθεμία από τις 20 περιφέρειες της Ιταλίας. Οι κάτοικοι παρουσιάζουν την ιστορία και τις παραδόσεις τους μέσω βίντεο, και το κοινό ψηφίζει.

Το Peccioli ξεχώρισε γιατί δεν είναι απλώς γραφικό. Είναι ένα παράδειγμα σύνδεσης μεσαιωνικού παρελθόντος και τεχνολογικού μέλλοντος.

Παρελθόν και μέλλον στο ίδιο κάδρο

Το χωριό χρονολογείται από τον Μεσαίωνα και δεσπόζει γύρω από το καμπαναριό του 12ου αιώνα, San Verano. Το Palazzo Senza Tempo — το «Παλάτι Χωρίς Χρόνο» — του 14ου αιώνα ανακαινίστηκε το 2019, συνδυάζοντας πέτρινα σκαλοπάτια και μεσαιωνική αυλή με γυάλινες επιφάνειες και πανοραμική ταράτσα.

Παράλληλα, η πόλη επενδύει σε καινοτόμες τεχνολογίες:

– δωρεάν car sharing για τους κατοίκους
– ρομπότ που συλλέγει απορρίμματα
– ρομπότ που κάνει αγορές για ηλικιωμένους και άτομα με αναπηρία

Στοιχεία που, όπως σχολιάζουν ειδικοί, θυμίζουν περισσότερο επιστημονική φαντασία παρά ένα μικρό μεσαιωνικό χωριό.

Το επόμενο βήμα: Μηδενικό αποτύπωμα άνθρακα

Ο δήμαρχος του Peccioli έχει θέσει ως στόχο τη μείωση του ανθρακικού αποτυπώματος στο 0% τα επόμενα χρόνια. Παράλληλα, εξετάζεται ερευνητικά αν τα υπολείμματα απορριμμάτων μπορούν να μετατραπούν σε ασφαλή δομικά υλικά.

Έτσι, το Peccioli συνεχίζει να ισορροπεί ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον: ένα χωριό που δεν έκρυψε τα σκουπίδια του, αλλά τα μετέτρεψε σε ενέργεια, τέχνη και συλλογικό όραμα.

Ίσως τελικά οι «Γίγαντες» που δεσπόζουν στον λόφο να συμβολίζουν ακριβώς αυτό: ότι ακόμη και από τα πιο δύσκολα αποτυπώματα μπορεί να γεννηθεί μια νέα αρχή.

Με πληροφορίες από .peccioli.net, BBC