Ουκρανία: Τι κρύβεται πίσω από την αλλαγή ημερομηνίας για τις τριμερείς διαπραγματεύσεις στο Άμπου Ντάμπι

Η ανακοίνωση του προέδρου της Ουκρανίας, Βολοντίμιρ Ζελένσκι, για τη μεταφορά της ημερομηνίας των επόμενων τριμερών διαπραγματεύσεων μεταξύ Ουκρανίας, Ρωσίας και Ηνωμένων Πολιτειών στο Αμπού Ντάμπι για τις 4 και 5 Φεβρουαρίου, επαναφέρει στο προσκήνιο τα ερωτήματα γύρω από τη δυναμική — ή την απουσία δυναμικής — της ειρηνευτικής διαδικασίας. Επισήμως, το Κίεβο δηλώνει έτοιμο για «ουσιαστικό διάλογο» και «πραγματικό και αξιοπρεπές τέλος του πολέμου». Ωστόσο, η ίδια η μετατόπιση της ημερομηνίας, σε συνδυασμό με τις παράλληλες διπλωματικές κινήσεις και τις εξελίξεις στο ενεργειακό μέτωπο, υποδηλώνει ότι πίσω από τη φαινομενικά τεχνική αυτή απόφαση κρύβονται πολιτικοί και στρατηγικοί υπολογισμοί βαθύτεροι.

Σπύρος Σιδέρης

Αρχικά, ο Ζελένσκι είχε συνδέσει το ενδεχόμενο αλλαγής της ημερομηνίας ή του τόπου των συνομιλιών με την κλιμάκωση της έντασης στη Μέση Ανατολή, ειδικά στις σχέσεις ΗΠΑ – Ιράν. Όμως, στην τελική του τοποθέτηση διευκρίνισε ότι το Αμπού Ντάμπι παραμένει ως τόπος συνάντησης, κάτι που αποδυναμώνει το επιχείρημα περί γεωπολιτικής αστάθειας στον Περσικό Κόλπο ως κύριας αιτίας. Αντίθετα, το επίκεντρο μετατοπίζεται στο τι πραγματικά συμβαίνει στο παρασκήνιο των διαπραγματεύσεων.

• Σύμφωνα με εκτιμήσεις αναλυτών, υπάρχουν δύο βασικά σενάρια. Το πρώτο είναι ότι οι τρεις πλευρές βρίσκονται πράγματι σε φάση επεξεργασίας συγκεκριμένων συμφωνιών για τον τερματισμό του πολέμου και ότι απαιτείται επιπλέον χρόνος για την ολοκλήρωση των διαβουλεύσεων, την κατάρτιση τεχνικών λεπτομερειών και τις αναγκαίες εσωτερικές πολιτικές εγκρίσεις. Σε αυτή την εκδοχή, η μεταφορά της ημερομηνίας λειτουργεί ως ένδειξη ότι κάτι «κινείται» ουσιαστικά στο διπλωματικό επίπεδο, έστω και μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας.

Το δεύτερο σενάριο, ωστόσο, είναι πιο κυνικό και ίσως πιο ρεαλιστικό: ότι δεν υπάρχει ουσιαστική πρόοδος και ότι η πρωτοβουλία για τη μεταφορά ανήκει κυρίως στον Ζελένσκι, ως τακτικός ελιγμός με στόχο την παράταση της λεγόμενης ενεργειακής εκεχειρίας. Υπενθυμίζεται ότι η Μόσχα είχε δηλώσει πως συμφωνεί σε περιορισμό επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές μέχρι την ημερομηνία του νέου γύρου συνομιλιών, δηλαδή μέχρι την 1η Φεβρουαρίου. Με την αλλαγή της ημερομηνίας, το Κίεβο ενδεχομένως επιδιώκει να μεταφέρει χρονικά και το τέλος της εκεχειρίας, κερδίζοντας κρίσιμες ημέρες για την προστασία του ενεργειακού συστήματος μέσα στον χειμώνα.

Το ερώτημα, βέβαια, είναι κατά πόσο η Ρωσία θα αποδεχθεί αυτή τη λογική. Δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι η Μόσχα θα θεωρήσει την εκεχειρία παραταθείσα αυτομάτως λόγω αλλαγής της ημερομηνίας ή αν θα την αντιμετωπίσει ως λήξασα, ανεξαρτήτως των νέων ανακοινώσεων. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο τακτικός ελιγμός του Κιέβου θα μπορούσε να αποδειχθεί δίκοπο μαχαίρι, επιβαρύνοντας το ήδη εύθραυστο ενεργειακό ισοζύγιο της χώρας.

• Ιδιαίτερη σημασία έχει και το ότι ο Ζελένσκι έχει δηλώσει δημοσίως πως το Κίεβο αναμένει πρόσθετες πληροφορίες από την Ουάσινγκτον για το πλαίσιο των μελλοντικών συνομιλιών. Αυτό ενισχύει την εικόνα ότι οι ΗΠΑ διατηρούν κεντρικό ρόλο στον σχεδιασμό της διαδικασίας, λειτουργώντας όχι απλώς ως διαμεσολαβητής, αλλά ως βασικός διαμορφωτής της πολιτικής ατζέντας. Η ειρηνευτική διαδικασία, υπό αυτή την οπτική, δεν είναι τριμερής μόνο τυπικά, αλλά στην πράξη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις αμερικανικές στρατηγικές προτεραιότητες.

Στο παρασκήνιο, άλλωστε, καταγράφονται ήδη σημαντικές επαφές. Στη Φλόριντα, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ συναντήθηκαν με τον εκπρόσωπο του Κρεμλίνου Κιρίλ Ντμίτριεφ, με τον Γουίτκοφ να χαρακτηρίζει τη συνάντηση «παραγωγική και εποικοδομητική». Το γεγονός ότι αυτές οι συνομιλίες πραγματοποιήθηκαν εκτός επίσημου πλαισίου και μακριά από την Ουκρανία δείχνει ότι η πραγματική διαπραγμάτευση ίσως εξελίσσεται σε παράλληλα κανάλια, όπου η Μόσχα και η Ουάσινγκτον επιχειρούν να χαράξουν τα βασικά όρια μιας πιθανής λύσης.

Ακόμη πιο αποκαλυπτική είναι η δήλωση του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, σύμφωνα με την οποία ο κατάλογος των ανοιχτών ζητημάτων έχει περιοριστεί πλέον σε ένα και μόνο θέμα: το εδαφικό. Η παραδοχή αυτή υποδηλώνει ότι σε ζητήματα όπως οι εγγυήσεις ασφαλείας, οι διεθνείς κυρώσεις ή η μεταπολεμική αρχιτεκτονική ασφάλειας, ενδέχεται να έχει ήδη διαμορφωθεί ένας σιωπηρός συμβιβασμός. Το πραγματικό αγκάθι παραμένει το ποια εδάφη θα ελέγχει ποιος και υπό ποιο νομικό καθεστώς.

• Σε αυτό το πλαίσιο, η μεταφορά των διαπραγματεύσεων στο Αμπού Ντάμπι μοιάζει λιγότερο με τεχνική λεπτομέρεια και περισσότερο με ένδειξη μιας εύθραυστης ισορροπίας. Από τη μία πλευρά, υπάρχει η εικόνα μιας διαδικασίας που προχωρά, έστω αργά. Από την άλλη, διαφαίνεται ο κίνδυνος οι συνομιλίες να λειτουργούν απλώς ως εργαλείο διαχείρισης χρόνου, χωρίς ουσιαστικό πολιτικό βάθος.

Τελικά, το αν η αλλαγή της ημερομηνίας αποτελεί προοίμιο πραγματικών εξελίξεων ή έναν ακόμη διπλωματικό ελιγμό θα κριθεί όχι από τις δηλώσεις, αλλά από το αν οι συνομιλίες του Φεβρουαρίου θα συνοδευτούν από συγκεκριμένες παραχωρήσεις και από τις δύο πλευρές. Μέχρι τότε, η ειρηνευτική διαδικασία παραμένει εγκλωβισμένη ανάμεσα στη ρητορική της λύσης και στην πραγματικότητα του πολέμου.