Οι γυναίκες του Αφγανιστάν μίλησαν: Ήταν ζωντανές αλλά δεν ζούσαν- Απλώς ανέπνεαν

Οι Αφγανές γυναίκες μπορεί να φιμώθηκαν στη χώρα τους, αλλά τον Δεκέμβριο του 2025, τους δόθηκε μια πολύ δημόσια πλατφόρμα για να μιλήσουν στον κόσμο για τη ζωή υπό τους Ταλιμπάν – το Λαϊκό Δικαστήριο για τις Γυναικείες του Αφγανιστάν. Το δικαστήριο έλαβε χώρα στην Ευρώπη, αλλά οι Αφγανοί μπόρεσαν να παρακολουθήσουν τις ακροάσεις μέσω δορυφόρου και διαδικτυακής ζωντανής μετάδοσης. Η Ρέιτσελ Ριντ παρακολούθησε τις ακροάσεις και πήρε συνεντεύξεις από πολλούς από τους εμπλεκόμενους, φέρνοντας στην AANCAST αυτή την ειδική έκθεση για το δικαστήριο και τις πιθανές επιπτώσεις του.

Το ανεξάρτητο δικαστήριο ανέδειξε εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και προειδοποίησε για τις συνέπειες της διπλωματικής «κανονικοποίησης» του καθεστώτος.

Το Λαϊκό Δικαστήριο για τις Γυναίκες του Αφγανιστάν έκρινε τους Ταλιμπάν ένοχους για το έγκλημα κατά της ανθρωπότητας της δίωξης λόγω φύλου. Αν και το συγκεκριμένο δικαστήριο της κοινωνίας των πολιτών δεν διαθέτει νομική ισχύ, δημιουργήθηκε ως βήμα για να ενισχύσει δυναμικά τις φωνές των γυναικών εντός και εκτός Αφγανιστάν, να ενεργοποιήσει τα εθνικά και διεθνή μέσα ενημέρωσης και να συγκεντρώσει αποδεικτικά στοιχεία για μελλοντικές διώξεις.

Οι ακροάσεις πραγματοποιήθηκαν στη Μαδρίτη τον Οκτώβριο, ενώ το διεθνές πάνελ των οκτώ δικαστών εξέτασε τα στοιχεία και ανακοίνωσε την ετυμηγορία στη Χάγη. Παράλληλα, εξέφρασαν ανησυχίες για τις πολιτικές συνέπειες οποιασδήποτε «κανονικοποίησης» της διπλωματικής αναγνώρισης του Εμιράτου.

Η Δίκη: Μαρτυρίες και Κατηγορητήριο

Στις ακροάσεις, γυναίκες μάρτυρες –μερικές αυτοπροσώπως, άλλες ανώνυμα ή μέσω ηχητικών μηνυμάτων– περιέγραψαν με συγκλονιστικό τρόπο τη σιωπή και τον πόνο που βιώνουν τέσσερα χρόνια υπό το καθεστώς των Ταλιμπάν. Όπως κατέθεσε η Μάρτυρας 14, αφιέρωσε τη μαρτυρία της σε όσες έχουν φιμωθεί: «Ήταν ζωντανές αλλά δεν ζούσαν, απλώς ανέπνεαν».

Το δικαστήριο οργανώθηκε κυρίως από τέσσερις αφγανικές ΜΚΟ με τη στήριξη του Permanent People’s Tribunal (PPT), που λειτουργεί από το 1979. Παράλληλα, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξέδωσε εντάλματα σύλληψης για δύο κορυφαία στελέχη των Ταλιμπάν τον Ιούλιο του 2025, ωστόσο οι διοργανωτές φοβούνται ότι οι συλλήψεις απέχουν πολύ από την πραγματικότητα.

Οι τέσσερις Αφγανές εισαγγελείς παρουσίασαν το κατηγορητήριο εναντίον δέκα ηγετών των Ταλιμπάν αλλά και του ίδιου του κινήματος ως de facto εξουσίας, επισημαίνοντας συστηματική δίωξη λόγω φύλου και πλήθος παραβιάσεων των διεθνών δικαιωμάτων.

Το Ισλαμικό Εμιράτο του Αφγανιστάν (IEA), που υπερασπίζεται τις πολιτικές του ως θρησκευτικά επιβεβλημένες, αγνόησε επανειλημμένες προσκλήσεις να παρουσιαστεί στην υπεράσπιση. Η δίκη μεταδόθηκε ζωντανά από αφγανικά μέσα, με περίπου 350.000 θεατές ή συμμετέχοντες στα social media.

Σοκαριστικές Μαρτυρίες: Διαδηλώσεις, Βασανιστήρια & Απαγόρευση Εκπαίδευσης

Πολλές μάρτυρες ανέφεραν βίαιες επιθέσεις στους δρόμους, βασανιστήρια, αυθαίρετες κρατήσεις αλλά και ψυχικό και οικονομικό μαρασμό λόγω απώλειας εργασίας και εκπαιδευτικών ευκαιριών. Για λόγους ασφαλείας, τα ονόματα αντικαταστάθηκαν από αριθμούς.

Χαρακτηριστική η κατάθεση της Μάρτυρας 13, πρώην δασκάλας που βασανίστηκε μαζί με τις κόρες της το 2023: «Από τα χτυπήματα υπέστην βλάβη στον εγκέφαλο και τραυματισμό στον αυχένα· τα αυτιά μου αιμορραγούσαν για έναν μήνα». Το τραύμα ανάγκασε την οικογένεια να καταφύγει στην εξορία.

Άλλη μάρτυρας περιέγραψε σεξουαλική παρενόχληση από την αστυνομία Ηθών λόγω εθνοτικής καταγωγής. Επίσης, περιπτώσεις οικογενειακής βίας αντιμετωπίστηκαν με αδιαφορία ή τιμωρία από τους Ταλιμπάν, που δήλωσαν: «Ο άνδρας σου είναι ο ιδιοκτήτης σου – έχει δικαίωμα να σε χτυπά». Η μαρτυρία της αναδεικνύει τον φαύλο κύκλο καταπίεσης χωρίς διέξοδο.

Απαγόρευση Εκπαίδευσης & Εργασίας – Υγειονομική Κρίση

Η απαγόρευση εκπαίδευσης αποτέλεσε κοινό τόπο στις μαρτυρίες. Η Μάρτυρας 18 είπε πως χάθηκε «η ελπίδα μας, τα σχέδιά μας και οι αποφάσεις για το μέλλον». Πρώην φοιτήτριες αντιμετώπισαν προσβολές από αξιωματούχους όταν ζητούσαν απλά πιστοποιητικά σπουδών.

Η απώλεια εργασίας οδήγησε πολλές οικογένειες στη φτώχεια. Η Μάρτυρας 19, δημοσιογράφος που απολύθηκε μαζί με άλλες γυναίκες συναδέλφους, περιέγραψε τη σύλληψη και τη βίαιη εισβολή στο σπίτι της: ο σύζυγός και τα παιδιά της ξυλοκοπήθηκαν μπροστά στα μάτια της. Τα τραύματα παραμένουν ανεξίτηλα: «Ακόμη ξυπνάω έντρομη στον παραμικρό θόρυβο…».

Στον τομέα της υγείας, οι μάρτυρες μίλησαν για αδύνατη πρόσβαση ακόμη και σε βασική περίθαλψη λόγω περιορισμών μετακίνησης, έλλειψης γυναικών γιατρών και απαγόρευσης ανδρών ιατρών να εξετάζουν γυναίκες. Στην Κανταχάρ, η Μάρτυρας 9 τόνισε πως οι γυναίκες πεθαίνουν «από απλές ασθένειες», καθώς αναγκάζονται να γεννούν στο σπίτι όπως πριν έναν αιώνα.

Διπλή Διάκριση – Γυναίκες με Αναπηρία & Θρησκευτική Τεκμηρίωση

Γυναίκες με αναπηρία βιώνουν ακόμη μεγαλύτερη απομόνωση. Η Μάρτυρας 6 περιέγραψε πώς η αστυνομία Ηθών αγνόησε τις ανάγκες μετακίνησής της παρά την αναπηρία στα πόδια: «Ο συναισθηματικός πόνος του να σε θεωρούν ανήμπορη είναι χειρότερος από τη φυσική αναπηρία».

Στις ακροάσεις κατέθεσε επίσης η Ινδονήσια θεολόγος Dr Nur Rofiah, καταδικάζοντας τη στρέβλωση της Σαρία από τους Ταλιμπάν: «Το Ισλάμ θεωρεί άνδρες και γυναίκες ίσους ανθρώπους με δικαίωμα στη γνώση και την υγεία».

Η Ετυμηγορία στη Χάγη – Πολιτικές Προεκτάσεις

Μετά από δύο μήνες αξιολόγησης στοιχείων, οι δικαστές στη Χάγη, στις 11 Δεκεμβρίου 2025, έκριναν πως η συστηματική δίωξη λόγω φύλου συνιστά κατάφωρη παραβίαση του διεθνούς ποινικού δικαίου. Παρότι ο όρος «φυλετικό απαρτχάιντ» δεν έχει ακόμη θεσμοθετηθεί διεθνώς, οι δικαστές εισηγήθηκαν στα Ηνωμένα Έθνη να υποστηρίξουν την καθιέρωσή του ως έγκλημα.

Επιβεβαίωσαν παραβιάσεις βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων: δικαίωμα στη ζωή, εκπαίδευση, εργασία, υγεία, ελευθερία έκφρασης & μετακίνησης κ.ά. Οι συνέπειες περιγράφονται τόσο σε σωματικό όσο και ψυχοκοινωνικό επίπεδο για τις γυναίκες αλλά και συνολικά την αφγανική κοινωνία.

Οι δικαστές τόνισαν τον κίνδυνο διεθνούς κανονικοποίησης του καθεστώτος:
«Η άμεση πολιτική επίπτωση είναι ότι θα ενθαρρύνει τους Ταλιμπάν μειώνοντας παράλληλα τα διεθνή περιθώρια πίεσης… Η νομιμοποίηση διακυβεύει την καθολικότητα των δικαιωμάτων των γυναικών».

Συνέστησαν διακοπή διπλωματικών σχέσεων μέχρι να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος στα δικαιώματα των γυναικών και κάλεσαν μουσουλμανικές χώρες να απορρίψουν δημόσια τους περιορισμούς ως αντι-ισλαμικούς.

Eλπίδα & Διεθνής Αντίδραση – Τι Ακολουθεί;

Aφγανές γυναίκες είδαν στο δικαστήριο μια σπάνια ευκαιρία να ακουστεί η φωνή τους:
«Το γεγονός ότι μπορώ επίσημα να πω την ιστορία μου σημαίνει ότι ανακτώ την αξιοπρέπειά μου», δήλωσε η Μάρτυρας 1 στη Χάγη. Πολλές μαρτυρίες παρακολούθησαν κρυφά γυναίκες στο Αφγανιστάν μέσω τηλεόρασης ή YouTube.

Ο ειδικός εισηγητής του ΟΗΕ Richard Bennett, παρών τόσο στη Μαδρίτη όσο και στη Χάγη, χαρακτήρισε την ετυμηγορία «σταθμό» για τα θύματα: «Η καταγραφή αλήθειας είναι κρίσιμο εργαλείο μεταβατικής δικαιοσύνης». Υπογράμμισε πως δεν υποκαθιστά τη δικαστική λογοδοσία αλλά λειτουργεί συμπληρωματικά ως αποκατάσταση προς τα θύματα.

Tο υλικό του δικαστηρίου (αρχεία μαρτυριών & ετυμηγορία) θα χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο πίεσης προς κυβερνήσεις αλλά και στην έρευνα διεθνών μηχανισμών όπως ο νέος ανεξάρτητος μηχανισμός του ΟΗΕ για το Αφγανιστάν. Οι διοργανωτές σκοπεύουν να εντείνουν τις προσπάθειες ενημέρωσης μουσουλμανικών χωρών ώστε να απομονωθεί περαιτέρω το καθεστώς των Ταλιμπάν.

Iστορικότητα Λαϊκών Δικαστηρίων & Συμβολισμός της Χάγης

Tα λαϊκά δικαστήρια έχουν ιστορικά λειτουργήσει ως αντίδραση στην αδράνεια επίσημων θεσμών:
Το πρώτο ήταν το Russell Tribunal το 1966, ενώ το PPT έχει διοργανώσει πάνω από πενήντα συνεδριάσεις – μεταξύ αυτών δύο στο παρελθόν για το Αφγανιστάν τη δεκαετία του ’80.
Έμπνευση αποτέλεσε επίσης το Aban Tribunal που ανέδειξε τις βιαιοπραγίες κατά διαδηλωτών στο Ιράν υπό συνθήκες φίμωσης των μέσων ενημέρωσης.

Tο γεγονός ότι η τελική ετυμηγορία ανακοινώθηκε στη Χάγη προσδίδει ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς εκεί εδρεύει το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο. Οι συλλήψεις κορυφαίων στελεχών των Ταλιμπάν θεωρούνται ακόμη μακρινό ενδεχόμενο· ωστόσο η δημιουργία δημόσιου αρχείου εγκλημάτων μπορεί να επηρεάσει διπλωματικές αποφάσεις και να αυξήσει το κόστος οποιασδήποτε προσπάθειας νομιμοποίησης του καθεστώτος.

Για τις γυναίκες που κατέθεσαν στο Λαϊκό Δικαστήριο η μαρτυρία τους δεν είναι το τέλος αλλά η αρχή της λογοδοσίας:
«Περιμένω τη μέρα που θα δω τους Ταλιμπάν μπροστά σε έναν δικαστή – ή ακόμα καλύτερα στη φυλακή», δήλωσε χαρακτηριστικά μία μάρτυρας.

Πηγή: afghanistan-analysts.org