Ο πρωτοπόρος γιατρός William Stewart Halsted: Εθισμένος στην κοκαΐνη κατέστρεψε τη ζωή του, αλλά “έφτιαξε” την ιατρική ειδικότητα

Ο William Stewart Halsted , MD (23 Σεπτεμβρίου 1852 – 7 Σεπτεμβρίου 1922) ήταν Αμερικανός χειρουργός που έδωσε έμφαση στην αυστηρή ασηπτική τεχνική κατά τη διάρκεια των χειρουργικών επεμβάσεων, ήταν ένας από τους πρώτους υποστηρικτές των νεοανακαλυφθέντων αναισθητικών και εισήγαγε αρκετές νέες επεμβάσεις, συμπεριλαμβανομένης της ριζικής μαστεκτομής για τον καρκίνο του μαστού. Καθ’ όλη τη διάρκεια της επαγγελματικής του ζωής, ήταν εθισμένος στην κοκαΐνη και αργότερα και στη μορφίνη, οι οποίες δεν ήταν παράνομες κατά την εποχή του.

Οι εθισμοί του Χάλστεντ τελικά κατέστρεψαν την καριέρα του στη Νέα Υόρκη, αλλά οδήγησαν επίσης στην έναρξη της εργασίας του στο Johns Hopkins, όπου θα συνέχιζε να μεταμορφώνει τον ιατρικό τομέα.

Κάθε καλοκαίρι, εκατοντάδες απόφοιτοι ιατρικών σχολών φορούν τις πολυπόθητες λευκές τους ποδιές και ξεκινούν την ειδικότητά τους, μια απαιτητική περίοδο εκπαίδευσης που διαρκεί συνήθως τουλάχιστον μερικά χρόνια σε τομείς όπως η χειρουργική ή η παιδιατρική, πριν αποκτήσουν την άδεια άσκησης επαγγέλματος.

Η ειδικότητα είναι γνωστή για το αυστηρό της πρόγραμμα και το έντονο εργασιακό περιβάλλον, όπου οι νέοι γιατροί προχωρούν σταδιακά αναλαμβάνοντας περισσότερες ευθύνες υπό την καθοδήγηση των έμπειρων συναδέλφων τους.

Δύο ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Κάλγκαρι υποστηρίζουν ότι η σημερινή δομή των προγραμμάτων ειδικότητας συνδέεται άμεσα με τον άνθρωπο που επαναστάτησε στην ιατρική εκπαίδευση στη Βόρεια Αμερική, τον William Stewart Halsted — και τον εθισμό του στην κοκαΐνη.

Ο Αμερικανός αυτός χειρουργός θεωρείται πρωτοπόρος της σύγχρονης χειρουργικής, καθώς εισήγαγε σημαντικές καινοτομίες όπως η ριζική μαστεκτομή για τον καρκίνο του μαστού και η ανακάλυψη των χειρουργικών γαντιών.

Μία από τις σημαντικότερες συνεισφορές του Halsted ήταν το πρωτοποριακό μοντέλο εκπαίδευσης ειδικευόμενων που ανέπτυξε στο φημισμένο Νοσοκομείο Johns Hopkins της Βαλτιμόρης στα τέλη του 19ου αιώνα.

Το πρόγραμμα αυτό, με ιεραρχική δομή όπου οι ειδικευόμενοι κατατάσσονταν ανάλογα με την εμπειρία και αναλάμβαναν σταδιακά περισσότερες αρμοδιότητες, ενδέχεται να σχεδιάστηκε από τον Halsted ως μέσο κάλυψης της εξάρτησής του και της επιδείνωσης της ταχύτητας και ακρίβειάς του στο χειρουργείο, σύμφωνα με μελέτη στο Canadian Journal of Surgery.

Το κίνητρο πίσω από τη δομή της ειδικότητας

“Έφερε πολλούς νέους φοιτητές που ήθελαν να γίνουν χειρουργοί. Το έστησε ως εκπαιδευτικό πρόγραμμα, αλλά στην πραγματικότητα τον υποστήριζαν”, εξηγεί ο Dr. Norman Schachar, ομότιμος καθηγητής στην Ιατρική Σχολή Cumming του Πανεπιστημίου του Κάλγκαρι και συν-συγγραφέας της μελέτης.

“Δημιούργησε ένα σύστημα όπου μπορούσε να ξεχωρίσει τους καλύτερους σε μια πυραμιδική δομή. Ο ανώτερος ειδικευόμενος ήταν αυτός που επέλεγε ο ίδιος, ο πιο ικανός και έξυπνος. Του έλεγε: ‘Έλα μαζί μου στο χειρουργείο. Ακόμα καλύτερα, ξεκίνα εσύ κι εγώ θα σε ακολουθήσω.'”

Ο συν-συγγραφέας James Wright, επίσης ομότιμος καθηγητής στην ίδια σχολή, προσθέτει ότι “μεγάλο μέρος της σχεδίασης του προγράμματος ειδικότητας εξυπηρετούσε προσωπικά τον Halsted, καθώς του επέτρεπε να έχει περιορισμένη επαφή με ασθενείς αλλά να διατηρεί υψηλή ποιότητα χειρουργικών πράξεων.”

Από τον πειραματισμό στον εθισμό

Ο Halsted ξεκίνησε την καριέρα του στη Νέα Υόρκη, πειραματιζόμενος συχνά με νέες διαδικασίες όπως οι μεταγγίσεις αίματος — ωθώντας τα όρια της ιατρικής γνώσης της εποχής.

Το 1884, ο τότε 32χρονος Halsted διάβασε για τη χρήση της κοκαΐνης ως τοπικού αναισθητικού. Πειραματίστηκε στον εαυτό του και εθίστηκε γρήγορα, γεγονός που οδήγησε σε σοβαρή πτώση της σταδιοδρομίας του και συνεχείς θεραπείες απεξάρτησης. Για την αντιμετώπιση του εθισμού στην κοκαΐνη, έλαβε μορφίνη — στην οποία επίσης εθίστηκε.

Οι εξαρτήσεις αυτές σήμαναν το τέλος της καριέρας του στη Νέα Υόρκη αλλά αποτέλεσαν την αφετηρία για το έργο του στο Johns Hopkins, όπου άλλαξε για πάντα τον χώρο της ιατρικής.

Μετά τη χρήση κοκαΐνης, το χειρουργικό στυλ του Halsted μεταμορφώθηκε: από γρήγορο και τολμηρό έγινε “περισσότερο στοχαστικό”, δίνοντας έμφαση στη διατήρηση ιστών και αίματος αντί για την ταχύτητα — κάτι που βελτίωσε τα αποτελέσματα των επεμβάσεων.

Η εξέλιξη της εκπαίδευσης των γιατρών

Πριν τον Halsted, η εκπαίδευση γινόταν κυρίως μέσω μαθητείας. Το δικό του πρόγραμμα εισήγαγε μια δομημένη προσέγγιση βασισμένη στα γερμανικά πρότυπα που θαύμαζε. Η εκπαίδευση οργανώθηκε σε επίπεδα με έντονο ανταγωνισμό για εξέλιξη προς τη κορυφή της “πυραμίδας”.

“Ο εθισμός μπορεί να επηρέασε τις δεξιότητές του, όχι όμως τη διανοητική του ικανότητα. Έτσι φάνηκε πως αυτό το μοντέλο ήταν ένας τρόπος να καλύψει τον εθισμό του ενώ παράλληλα παρείχε υψηλού επιπέδου υπηρεσίες — καθώς είχε γύρω του φιλόδοξους ειδικευόμενους που προσπαθούσαν να τον εντυπωσιάσουν”, αναφέρει ο Wright.

Ο ιστορικός Dr. Frank Stahnisch, επίσης από το Πανεπιστήμιο του Κάλγκαρι, σημειώνει ότι οι ειδικευόμενοι είχαν κεντρικό και απαραίτητο ρόλο στο σύστημα Halsted, υποστηρίζοντας ουσιαστικά τον “δάσκαλό” τους.

Το πρόγραμμα Halsted ανέδειξε σημαντικές προσωπικότητες — όπως τον Harvey Williams Cushing, πατέρα της σύγχρονης νευροχειρουργικής — που διέδωσαν τις τεχνικές και τη φιλοσοφία του σε όλη τη Βόρεια Αμερική.

Η διαχρονική επιρροή στη σύγχρονη ειδικότητα

Ο Glen Bandiera, διευθυντής προτύπων στο Βασιλικό Κολέγιο Ιατρών και Χειρουργών του Καναδά, επισημαίνει ότι η δομή των προγραμμάτων ειδικότητας έχει εξελιχθεί σημαντικά: από απλές μαθητείες έχουν μετατραπεί σε αυστηρά οργανωμένα εκπαιδευτικά προγράμματα περιορισμένης διάρκειας.

“Κάθε πρόγραμμα βασίζεται στην ιδέα της σταδιακής ανάληψης ευθύνης”, εξηγεί ο Bandiera. Οι νέοι γιατροί αποκτούν σταδιακά μεγαλύτερη αυτονομία όσο προχωρούν στην εκπαίδευσή τους.

Αν και η ιδέα αυτή πηγάζει από το πυραμιδικό μοντέλο Halsted, σήμερα δεν είναι τόσο αυστηρή: πλέον σχεδόν όλοι οι ειδικευόμενοι ολοκληρώνουν το πρόγραμμα. Στα χρόνια του Halsted δεν υπήρχε εγγύηση ότι κάποιος θα έφτανε στην κορυφή ή θα ολοκλήρωνε την εκπαίδευσή του.

“Σήμερα θεωρείται δεδομένο ότι αν μπεις σε θέση ειδικευόμενου, θα ολοκληρώσεις το πρόγραμμα”, σημειώνει ο Bandiera. “Η αποτυχία ολοκλήρωσης είναι πλέον σπάνιο φαινόμενο στον Καναδά.”

Η κληρονομιά ενός αμφιλεγόμενου πρωτοπόρου

Παρά τις αλλαγές στον τρόπο εκπαίδευσης, πολλές βασικές αρχές που εισήγαγε ο Halsted παραμένουν θεμελιώδεις: η ανάγκη συνεχούς φροντίδας ασθενών στο νοσοκομείο όλο το 24ωρο· η μετατροπή των νοσοκομείων σε χώρους εργασίας αλλά και μάθησης· καθώς και η απαραίτητη πρακτική άσκηση των νέων γιατρών ώστε να αποκτήσουν εξειδίκευση υψηλού επιπέδου.

Πηγή: cbc.ca